Medicijnen en hun interactie met voedingsmiddelen

In het hoofdstuk ‘Energie aanmaken, wat is daarvoor nodig’ in mijn boek ‘Alles draait om je hormonen’ kun je lezen hoe ingenieus onze energievoorziening in elkaar steekt. En hoe ongelooflijk veel voedingsstoffen ervoor nodig zijn. Maar ook welke voorwaarden er gesteld worden door al jouw cellen om de energieaanmaak mogelijk te maken.

Apotheker

We worden gelukkig steeds ouder, maar helaas niet altijd zonder gebreken. Sterker nog, op steeds jongere leeftijd ontstaan er chronische klachten. Om onze klachten te bestrijden, krijgen we vaak medicijnen voorgeschreven van de huisarts of specialist. Deze medicijnen hebben uiteraard hun werking, maar helaas vaak ook bijwerkingen. In RTL Late Night (november 2015) verklaarde Selma Eikelenboom dat er jaarlijks 17.000-20.000 doden in Nederland zijn door verkeerd medicijngebruik. Of deze aantallen werkelijk kloppen werd eigenlijk niet duidelijk. Het bracht mij wel op het idee van dit artikel omdat extra informatie bij medicijn gebruikt mijn inziens wel belangrijk is:

Deze worden keurig in de bijsluiter vermeld, maar je kunt ze ook opzoeken op www.Lareb.nl. Op deze website kun je zien hoe vaak een bijwerking wordt gemeld op een medicijn. Op de bijsluiter staan alle bijwerkingen die er gesignaleerd zijn. Op een bijsluiter wordt niet vermeld welk effect deze medicijnen hebben op je voedingsstoffen: stoffen die je heel hard nodig hebt om de aanmaak van energie op celniveau mogelijk te maken. Zeker als je een medicijn onafgebroken gebruikt, is dit zeer zeker iets om rekening mee te houden. Optimale voeding met optimale hoeveelheden voedingsstoffen worden dan nog belangrijker.

In dit artikel vind je 3 tabellen:

  1. Tabel 1 is een overzicht van veel voorgeschreven medicijnen en hun invloed op vitale voedingsstoffen.
  2. Tabel 2 laat zien welke voedingsstoffen een reactie aan kunnen gaan met medicijnen.
  3. Tabel 3 laat zien welke invloed medicijnen kunnen hebben op je gewicht, je eetlust, je stofwisseling of spijsvertering. 

Tabel 1: Veel voorgeschreven medicijnen en hun invloed op vitale voedingsstoffen

Vaak leiden medicijnen tot:

  1. een verminderde opname van een voedingsstof;
  2. een verhoogde uitscheiding van voedingsstoffen;
  3. een verhoogde behoefte aan voedingsstoffen.

Met behulp van voeding en/of voedingssupplementen kun je deze verhoogde behoefte aanvullen. Zie ook dit weetje. Raadpleeg voor suppletie het liefst een deskundige die dit samen met jou kan bekijken en ook kan zorgen dat je de juiste en goed-opneembare supplementen krijgt. Ook kan deze deskundige aangeven op welk moment je deze supplementen moet gebruiken. Zo heeft het geen effect als je supplementen inneemt samen met bijvoorbeeld een maagzuurremeer.

Wil je de verhoogde behoefte aanvullen met voeding, dan is bijlage K uit het boek ‘Alles draait om je hormonen’ een aanrader. Hier kun je van veel voedingsmiddelen bekijken hoeveel vitamines, mineralen en sporenelementen ze bevatten. Ook online kun je van een aantal voedingsstoffen zien in welke voedingsmiddelen ze het vaakst voorkomen, zie www.voedingswaardetabel.nl

GeneesmiddelRemt opname van…, verhoogt de uitscheiding van… of verhoogt de behoefte aan…
ACE-remmersNatrium, kalium en zink.
Acetylsalicylzuur (aspirine)Vitamine C, foliumzuur, vitamine B1 en K.
Aciclovir/antiretrovirale medicijnenVitamine B12.
AmitriptylineQ10.
Angiotensine 2 antagonistenZink.
AntacidaVitamine B1, B2, B11, B12, magnesium, zink, ijzer en koper.
AntibioticaMagnesium, calcium, kalium, ijzer, zink, vitamine K, biotine, andere B-vitamines + C, ijzer, sterke vermindering darmbacteriën (daarom probiotica sterk geadviseerd tijdens een antibioticakuur).
AnticonceptieVitamine B6, B12, B3, bètacaroteen, Q10, vitamine E, zink, magnesium, selenium en vitamine C.
Antidepressiva, SSRINatrium, melatonine, vitamine B11, B12 + verhogen de eetlust.
Antidepressiva, tricyclischeVitamine B1, B2, B6, B11, B12, Q10 + vertragen metabolisme + stimuleren eetlust.
Antidiabetica: metformineVitamine B6, B12 en Q10.
Anti-epilepticaVitamine B6, B12, foliumzuur, vitamine D en K.
AntipsychoticaVitamine B6 + vitamine E.
Artacaïne   (tandartsverdoving)Vitamine B12.
benzodiazepinenMelatonine, verminderde speekselproductie.
Bètablokkers, bloeddrukQ10, melatonine, vitamine B6.
Calcium antagonisten, bloeddrukKalium, Q10, melatonine, vitamine D.
Carbamezapine (geldt ook voor valproïne  en fenytoïne )Foliumzuur (toevoegen van foliumzuur kan bij kinderen neutropenie en leukopenie voorkomen). Paracetamol en anti-epileptica gaan slecht samen! Liever bij anti-epileptica ook andere B-vitamines + vitamine D + carnitine. Carbamazepine, fenytoïne, primidon en fenobarbital: verhogen homocysteïne. 
CisplatineMagnesium.
Colchicine (jicht)Vitamine B11 en B12.
Cordarone (amiodoron)Kan zowel hyper- als hypothyreoïdie veroorzaken.
CorticosteroïdenCalcium, vitamine D (zeker bij langdurig gebruik suppleren), calcium, kalium, magnesium, selenium, zink, koper, vitamine B6, B11 en C. Inhalatiecorticosteroïden: idem. Prednison verhoogt de chroomuitscheiding zeer sterk. Vandaar dat het gevaar van insulineresistentie optreedt.
Coumarines/warfarineVitamine K.
DigoxineKalium, calcium, magnesium en vitamine B6.
Diuretica, kaliumsparend (zoals spironolacton)Calcium, ijzer, vitamine B11 en C.
Diuretica, lisdiureticaCalcium, kalium, magnesium, natrium, zink, vitamine B6, B11, B1 en C.
Diuretica, thiazidesKalium, magnesium, natrium, zink, vitamine B1, B6, B11 en C.
EnalaprilZink.
FenobarbitalVitamine C, D, calcium, magnesium en vitamine B11.
Fenytoïne  (anti a ritmicum)Vitamine B1.
Fibraten als cholesterolremmer (gemfibrazil, ciprofibraat)Q10 en vitamine E.
GliclazideQ10 en aminozuren.
Levo dopaVitamine B3 en B6.
Maagzuurremmers/maagzuurbinders (protonpompremmers als Omezaprol)Vitamine B12, bètacaroteen, Q10, vitamine C + aantasting darmflora door veranderde zuurgraad en daarmee op lange termijn mogelijk tekorten aan alle voedingsstoffen (ook aminozuren, vetten, vetoplosbare vitamines).
Maagzuurremmers/maagzuurbinders (als Ranitidine)Vitamine B11, B12, D, ijzer, zink, calcium, Q10, aminozuren + aantasting darmflora en daarmee op lange termijn mogelijk tekorten aan alle voedingsstoffen (ook aminozuren, vetten, vetoplosbare vitamines).
MetformineVitamine B11 en B12.
MethotrexaatVitamine B11 en B12.
Methylfenidaat (Ritalin)Foliumzuur.
Metronidazol (vaginaal)Zink verbetert de werking (als deze uitblijft).
NarcosemiddelenMagnesium, vitamine B6.
NSAID’sVitamine C, foliumzuur, vitamine B12, ijzer, kalium. Verlaagt opname alle voedingsstoffen ten gevolge van irritatie slijmvliezen.
OestrogenenVitamine B1, B2, B6, B12, B11 en C.
Ontstekingsremmers als mesalazine, sulfalazine bij I.B.D.Vitamine B11, B12, K en jodium.
PrednisonVitamine C en selenium.
StatinesQ10, omega 3, vitamine A, D, E en K.
Tbc-medicatieVitamine B6.
Theofylline (astma)Vitamine B6 (remt omzetting naar actieve vorm).
Virusremmers (abacavir, zalcitabine, medicijnen eindigend op -ubine.Vitamine B12.

Tabel 2: Voedingsstoffen die een reactie aangaan met medicijnen

Het is zeker niet alleen zo dat medicijnen een interactie aangaan met voedingsstoffen. Andersom kunnen voedingsstoffen ook een reactie aangaan met medicijnen. Bepaalde combinaties van medicijnen en supplementen zijn onwenselijk/risicovol. De meest bekende staan in deze tabel. Raadpleeg zeker uw arts of apotheker als u twijfelt. Als een voedingsmiddel de afbraak van een medicijn versneld of vertraagd, kan dit een ongunstige uitwerking hebben op uw gezondheid. Deze link van het RIVM/NVWA toont een aantal kruiden die de afbraak van medicijnen vertragen/versnellen: Sint Janskruid, Kava, Echinacea, Knoflook, Ginseng, Curcuma, Groene thee, Valeriaan, Rode Salie, Gingko en Valeriaan. Maar ook kruidenpreparaten als Mariadistel, Cranberry en Grapfefruit kunnen deze wisselwerking met medicijnen hebben zoals hieronder blijkt.

Voedingsstof of supplementReactie Medicijn
Avocado (hoge doseringen)Vermindert de werking vanWarfarine.
BananensapVermindert mogelijk de werking vanL-Dopa.
Brandnetel, overmaatKan de werking versterken vanDiuretica, bloeddruk- en bloedglucoseverlagende medicijnen.
Kan mogelijk de werking verminderen vanAntistollingsmiddelen.
Co-enzym Q10Zou de werking kunnen verminderen vanWarfarine, bloeddrukverlagers (theoretisch zou er in combinatie met bloeddrukmedicatie een te lage bloeddruk kunnen ontstaan).
Zou de bijwerkingen verminderen vanStatines.
ChroomZou de bloedsuikerspiegelverstorende werking verminderen vanPrednison.
Cranberry(sap)Verbetert mogelijk de werking vanAntibiotica bij blaasontstekingen.
Vermindert de werking vanWarfarine.
CurcumineKan de werking versterken vanAntistollingsmiddelen en antitrombotische medicatie.
Verbetert mogelijk de werking en vermindert de bijwerking vanAnti-epileptica, cytostatica, insuline, methotrexaat, sulfalazine, mesalazine, NSAID’s, immuunsupressiva.
EchinaceaVermindert mogelijk de werking vanImmuunsysteem onderdrukkende medicatie.
Niet geschikt voor mensen met auto-immuunziekten, medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken.Niet geschikt voor mensen met auto-immuunziekten, medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken.Niet geschikt voor mensen met auto-immuunziekten, medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken.
Foliumzuur (2)Verbetert de werking vanAntidepressiva (de meeste soorten).
Gember, overmaatVersterkt mogelijk de werking vanAntistollingsmiddelen.
GinkgoVerbetert mogelijk de werking vanBloeddrukmedicatie en bepaalde medicatie tegen erectiestoornissen.
Vermindert de werking vanMogelijk van bloedverdunners, anti epileptica, antidepressiva, bloeddruk medicatie.
GrapefruitKan de werking verminderen van Heel veel medicijnen. Daarom altijd ruim verspreid van medicijninname gebruiken.
GuargomVermindert mogelijk de opname vanAntibiotica, anticonceptie, paracetamol.
Versterkt mogelijk de werking vanMedicijnen als metformine.
Knoflook, overmaatVersterkt mogelijk de werking vanAntistollingsmiddelen.
Kruisbloemigen, overmaat (zoals broccoli, kool, spruitjes, radijs en waterkers)Vermindert de werking vanAstma-medicatie (vooral theofylline).
Mariadistel (Silybum Marianum)Kan theoretisch de werking verminderen vanAlle medicijnen: het versterkt de leverfuncties: daarmee zouden medicijnen versterkt kunnen worden afgebroken.
MelatonineVersterkt mogelijk de werking vanBenzodiazepines, warfarine en bloeddrukverlagende medicijnen.
Vermindert mogelijk de werking vanWarfarine en bloedglucose verlagende medicijnen.
OlijfolieBeschermt mogelijk tegen de bijwerking vanNSAID’s.
PassifloraKan de werking versterken vanRustgevende medicatie (sedativa), antistollingsmiddelen.
ProbioticaVermindert de bijwerking vanAntibiotica (wel 3 uur tussen inname antibiotica en probiotica laten).
Rode klaver, overmaatVermindert mogelijk de werking vanHRT, tamoxifen, antistollingsmiddelen. Omdat het de leverfuncties ondersteunt, kan dit theoretisch leiden tot een verhoogde afbraak van medicijnen.
Sint-janskruidVermindert de werking van, door te snelle afbraak ervan in de leverHeel veel medicijnen; hartmedicatie, anticonceptie, bloedverdunners, anti-epileptica etc.
Sojamelk (1)Vermindert de werking vanWarfarine, levothyroxine.
TeunisbloemoliepreparatenVermindert mogelijk de werking vanVan ontstekingsremmende medicatie als corticosteroïden, anti-epileptica, bètablokkers en antipsychotica.
ValeriaanVersterkt mogelijk de werking vanRustgevende medicatie (sedativa) of andere medicijnen die het zenuwstelsel beïnvloeden.
VezelsVermindert de opname vandigoxine, lithium en levodopa.
Verbetert de werking vanStatine.
Vitamine B1, B6, B12 (3)Verbetert de werking vanDiclofenac.
Versterkt de werking vanNortryptiline.
Vitamine B6 (bij 25 mg, zeker in combinatie met B11, B12 en magnesium bij gelijktijdige inname) Vermindert de werking vanAnticonceptie.
Vitamine E (4)Verbetert de werking vanAcetylsalicylzuur (aspirine) en mogelijk ook van insuline en levodopa.
Vitamine K-rijke groente (kool, bladgroente etc.), overmaatVermindert de werking van (daarom niet plotseling grote hoeveelheden ervan gaan eten of je waardes extra laten controleren)Antistollingsmiddelen als acenocoumarol.
Wilgsupplementen (Salix alba)Versterkt de werking vanAntistollingsmiddelen en salicylaten (als acetylsalicylzuur).
Zaagbladpalm (Sereoa repens)Vermindert mogelijk de werking vanAnti-androgenen, Anticonceptie, HRT.
ZoutTe veel zout vermindert de werking van, te weinig zout kan zorgen voor een te sterke werking vanLithium.
ZuivelVermindert de werking vanAntibiotica, bisfosfonaten, bisacodyl, methotrexaat.
Zuivel (melk)Verbetert bij gelijktijdige inname de werking vanNitrofurantoïne (urineweginfecties).

Bronnen

Bronnen: http://www.merckmanual.nl/mmhenl/sec02/ch013/ch013e.html, Interacties tussen voedingsmiddelen en geneesmiddelen van Nature/Loes Sissingh-Blok, Wisselwerking tussen medicijnen en voeding drs. BCFM van den Aarsen, Groot handboek geneeskrachtige kruiden/ Dr. Geert Verhelst, Desktop Guide to Complementary and Alternative Medicine/ Edzard Ernst ea, Interacties curcumine en andere geneesmiddelen/Loes Sissingh vanNature 12

Tabel 3: Medicijnen die invloed kunnen hebben op je gewicht, eetlust, stofwisseling of spijsvertering

Het kan ook zijn dat jouw medicijn niet zozeer invloed heeft op voedingsstoffen, maar meer op je gewicht, eetlust, stofwisseling en/of spijsvertering. De meest bekende staan in deze tabel:

MedicijnMogelijke reacties
AnticonceptieVerhoogt de eetlust, neiging tot vocht vasthouden.
AntihistaminicaStimuleren vaak de eetlust.
Antidepressiva (SSRI’s als seroxat, citalopram en fluoxetine)Stimuleren de eetlust en leiden daardoor vaak tot gewichtstoename (paroxetine lijkt de meeste gewichtstoename te geven).
Antidepressiva (TCA’s als amitrytilin en clomipranine)Stimuleren de eetlust, vooral de zin in koolhydraten en leiden daardoor vaak tot gewichtstoename.
Anti-epilepticaStimuleren vaak de zin in koolhydraten.
BètablokkersVerlagen het basaal metabolisme, neiging vocht vasthouden.
Bloedsuikerspiegelverlagende middelen als glicazide en tolbutamide Stimuleren de eetlust en de aanmaak van vetweefsel.
ClonidineStimuleert de eetlust.
insulineRemt de vetafbraak.
LithiumVertraagt de schildklierfunctie, vocht vasthouden, meer dorst.
StatinesVertragen het basaal metabolisme.

(H)eerlijk recept

Bieslook pesto

Bieslook pesto

Vitaliteit door vitale voeding.

Bekijk recept

Bronnen

Bron: van Nature magazine 2012

(1)Cambria-Kiely JA. Effect of soy milk on warfarin effi cacy. Am Fam Physician 2003;68(8):1539-42

(2) Alpert EA. Nutrition and Depression: The Role of folate. Nutr Rev 1997;55(5):145-9 /Coppen A, Baily J. Enhancement of the antidepressant action of fl uoxetine by folic acid: a randomised, placebo-controlled trial. J Affective Disorders 2002;72(3):297-8 / Coppen A,Chaudhry S, Swade C. Folic acid enhances lithium prophylaxis. J Affect Disorder 1986;10:9-13

(3) Kuhlwein A, Meyer HJ, Kleine MW. Therapeutische Anwendung der B-vitamine.Wirkverstärkung von Diclofenac durch die vitamine B1 und b6. VitaMinSpur 1993;8:73-4/ Bruggemann G, Kuhler CO, Koch EM. Results of a double-blind study of diclofenac + vitamin B1, B6, B12 versus diclofenac in patients with acute pain of the lumbar vertebrae. A multicenter study] Klin Wochenschr. 1990 Jan 19;68(2):116-20

(4) Polasek J. Acetylsalicylic acid and vitamin E in prevention of arterial thrombosis. Can J Cardiol 1997;13(5):533-5