Wat als de sleutel tot onze gezondheid letterlijk in de bodem ligt?
We hebben eindeloze discussies over wat ‘gezonde voeding’ is.
Maar wat als we de belangrijkste vraag overslaan…waarmee voeden we eigenlijk de bodem? Een gezonde bodem is immers de basis voor vitaal en gezond voedsel.
En nog specifieker: waarom kijken we daarbij zó weinig naar de zee?
De oceaan bevat het meest complete spectrum aan mineralen, sporenelementen en micro-organismen dat er bestaat. Precies die stoffen die in veel bodems – en dus in ons voedsel – steeds meer ontbreken. Maar die naadloos aansluiten bij de ‘gezonde gang van zaken in ons lichaam’.
Op mijn ‘voedselsafari’ onderzoek ik al een paar jaar wat er gebeurt als je die mariene rijkdom weer inzet op het land. Als je de bodem niet langer behandelt als een substraat, maar als een levend systeem dat continu gevoed wil worden.
In de natuur wordt de bodem continu en in balans gevoed. In de landbouw zijn we dat ritme grotendeels kwijtgeraakt. Met alle gevolgen van dien: voedsel dat vult, maar steeds minder écht voedt.
Misschien is er maar één soort voeding die we écht voeding kunnen noemen: die uit een gezonde bodem. Alles begint daar. Want we zijn niet alleen wat we eten…maar vooral wat ons eten heeft gegeten.
Op de foto hierboven zie je een bordje sla dat voor 100% afkomstig is van ons land: alle kruiden, bloemen, granen, peulvruchten en groenten krijgen voeding uit de zee als bemesting.
Onze innige connectie met de zee.
Het is een van die oude natuurwetten waar we ons volgens mijn klassieke landbouwboeken aan zouden moeten houden:
“Planten in de natuur worden voortdurend gevoed. Geen overvloed, maar ook geen plotselinge tekorten. Voed de bodem als een levend wezen, met kleine hoeveelheden tegelijk.”
In de huidige landbouw doen we vaak precies het tegenovergestelde: grote ‘shots’ meststoffen in één keer, gevolgd door maanden van niets.
Na het lezen van de boeken Bodemgezondheid en ‘Levenskracht uit de oceaan’ besloten wij een paar jaar geleden het anders te doen. We gingen de bodem op Heerlijk Westerwolds Land voeden met zeewier – niet in één keer, maar in meerdere kleine giften gedurende het groeiseizoen.
Vanuit mijn vak waarin ‘voeding als medicijn’ de rode draad is, voelde er niets logischer dan dit: we zijn immers geëvolueerd in en rondom de zee. Niets sluit beter aan bij de menselijke biochemie dan de mineralenrijkdom – ook nog eens in de juiste verhoudingen voor de menselijke biochemie – van zeemineralen. Elk element is essentieel voor onze totale stofwisseling. En we kunnen zelf geen enkel mineraal of sporenelement aanmaken. Zie mijn artikel ‘De stille kracht van enzymen’. De gedachtegang dat kleine giften beter zijn dan grote porties ineens, komt nauw overeen met onze menselijke fysiologie. Ook onze spijsvertering kan grote hoeveelheden voedsel ineens moeizaam verteren.
Het meten van voedingswaarde
Vervolgens lieten we veel van onze gewassen analyseren: komen die mineralen en sporenelementen uit zee daadwerkelijk in de plant terecht? Worden ze opgenomen? Ook in de goede balans? En levert dat ook echt meer voedingswaarde op?
Ons hele project draait immers om voedingswaarde per hectare. Voedsel dat alleen vult, is er al genoeg. Wij willen weer voeding mét voedingswaarde. Simpelweg omdat een mens uit zijn voeding ALLE voedingsstoffen moet halen om zijn vitaliteit en gezondheid te waarborgen. Zie de infographic hieronder en mijn artikel “Hidden Hunger”.
De resultaten waren veelbelovend. Over de hele linie zagen we meer droge stof in onze gewassen – dus geen ‘wasserbombe’ (zoals Nederlandse tomaten in Duitsland weleens worden genoemd vanwege hun hoge vochtgehalte en lage smaak). Maar nog opvallender was de flinke stijging in mineralen en sporenelementen.
Was het perfect en helemaal in balans? Nee. Juist daarom wilden we volgende stappen zetten: de bodem en de gewassen gaan behandelen met vloeibare silicium (ook wel het moedermineraal der mineralen genoemd) en vervolgens bladbespuitingen met levende, vloeibare zeemineralen die ook het hele spectrum aan micro-organismen uit zee bevat.
In contact met Immutines
Via Life Aid™ (zie ook deze video met Karlijn, de re-founder van LifeAid) kwam ik in contact met zowel silicium als Immutines: levende mariene biomassa. Dat voelde voor mij als hét ontbrekende puzzelstukje in de relatie tussen bodem-, plant- en menselijke gezondheid.
Kort daarvoor had ik een artikel geschreven over de plantpiramide van John Kempf. De kern daarvan is simpel: als het ‘bouwplan’ van de plant niet klopt – door bodemverarming, tekorten aan mineralen, verarmd bodemleven, of een verstoorde rijping – dan eten wij voedsel dat ons niet echt voedt. Het bevat wel koolhydraten, eiwitten, vetten en antioxidanten, maar niet in de kwaliteit die onze gezondheid ondersteunt.
Immutines voelde voor mij als een schakel die het ‘bouwplan’ van de plant kan helpen versterken. Daarom leg ik je graag uit wat het is, en hoe en waarom wij het zijn gaan inzetten op ons land. Ik heb er hoge verwachtingen van. Eind 2026 zullen we het weten! Hebben we dan voedsel geproduceerd met een aantoonbaar hogere voedselkwaliteit?
Levende mariene biomassa met (fyto)melatonine
Immutines is een levend zeewaterconcentraat (mariene biomassa) dat valt onder de zogeheten biostimulanten: geen middel dat problemen bestrijdt, maar een stof die het organisme zelf versterkt, zodat het vitaler, veerkrachtiger en daarmee gezonder wordt. Lees verder in mijn artikel ‘Gezondheid = veerkracht’.
Het zeewater is ontdaan van 98% van het zout en wat overblijft zijn:
- melatonine-achtige verbindingen,
- mariene micro-elementen (het volledige spectrum aan mineralen en sporenelementen uit zee, gebonden aan organische koolstof)
- én mariene probiotische micro-organismen.
Deze stoffen worden van nature aangemaakt door algen en fytoplankton om zich te beschermen tegen stressfactoren, zoals uv-licht Hieronder lees je wat deze drie kunnen betekenen. Ik leg het uit vanuit de plant, maar omdat “wij zijn wat ons eten heeft gegeten”, gelden deze effecten ook voor ons.
-
Fyto(melatonine)
De meeste mensen kennen melatonine als ‘slaaphormoon’. Maar het is veel breder dan dat. Bij mens, dier én plant speelt het een cruciale rol in de omgang met stress. Chronische stress gaat altijd ten koste van vitaliteit en gezondheid. De vele gevolgen van chronische stress beperken (bijvoorbeeld door beschikking te hebben over alle mineralen en sporenelementen, zie verder mijn artikel over triage) is dan ook van groot belang.
Bij planten kun je denken aan stress door droogte, overmatige regen, hitte, chemische belasting, bodemverarming of -verdichting.
Bij mensen is ‘chronische stress’ minstens zo breed: niet alleen een volle agenda of emotionele druk, maar ook bijvoorbeeld fysieke belasting, verstoringen in leefstijl of voeding. (Zie ook mijn artikel over de vele gevolgen van chronische stress.)
En ook bij dieren zie je vergelijkbare patronen: hormonale verstoringen, verminderde weerstand, ontstekingsgevoeligheid, darmklachten en vruchtbaarheidsproblemen.
De fyto(melatonine) in een levend zeewaterconcentraat werkt op meerdere niveaus tegen de effecten van chronische stress:
- Het werkt als krachtig anti-stressmolecuul
- Het herkent stresssignalen
- Het neutraliseert oxidatieve stress (vrije radicalen)
- Het activeert herstelprocessen, zoals het afbreken en uitscheiden van belastende of chemische stoffen in de plant.
2. Alle mineralen en sporenelementen
Een levend zeewaterconcentraat (marine biomassa) bevat het volledige spectrum aan mineralen en sporenelementen uit zee (zo’n 90 verschillende), en dat alleen al maakt het bijzonder. Bovendien zijn ze gebonden aan koolstof, waardoor ze vrijwel volledig door de plant kunnen worden opgenomen.
Dat is een groot verschil met veel gangbare landbouwpreparaten én supplementen voor mens en dier, waarin mineralen in anorganische vorm voorkomen en vaak maar beperkt (tot zo’n 20%) opneembaar zijn.
Juist in een tijd waarin bodems verarmen en voedsel steeds verder wordt geraffineerd en bewerkt, is dat essentieel. Want wat overblijft, is vaak vulling in plaats van voeding. In die zin zou aanvulling met Immutines voor alle mensen, dieren en planten een waardevolle overweging kunnen zijn.
3. De microbiële rijkdom uit zee
Immutines bevat een grote diversiteit aan probiotische micro-organismen uit de zee. En juist die diversiteit is van grote waarde voor de bodem. Het werkt op meerdere niveaus:
- Het vergroot de kolonisatie van de bodem met uiteenlopende micro-organismen. Net als in onze darm is juist die diversiteit een basisvoorwaarde voor vitaliteit en gezondheid.
- Deze rijkdom aan microleven verbetert de opname van mineralen en sporenelementen. Ook de benutting van stikstof neemt toe, waardoor er minder kunstmest nodig is (tot wel 15%) en er minder uitspoeling plaatsvindt.
- Het helpt pathogene (ziekmakende) micro-organismen terug te dringen. Ook dit zie je één-op-één terug in het menselijke darmmicrobioom: als de ‘goede’ soorten ontbreken, krijgen schadelijke microben de overhand. Zie mijn artikel “Disbalans in je darmen”.
- De micro-organismen produceren groeihormonen en enzymen – essentieel voor een gezonde, vitale plantgroei.
En is het niet fantastisch dat de wetenschap van nu zich ook weer richt op het terugbrengen van de microbiële diversiteit in onze darmen? Er zijn steeds meer aanwijzingen dat de verarming van ons darmmicrobioom leidt tot verarming van onze gezondheid en vitaliteit. Zie mijn uitgebreide artikel over deze hypothese. Die diversiteit terugbrengen is afhankelijk van de biodiversiteit in onze omgeving. Zie dit artikel erover op mijn website: biodiversiteit, ook de basis van onze gezondheid. Zie ook “Good Soil, good guts” op de site Soil 2 Guts.
Totaalaanpak voor veerkracht
De bodem is de basis van de gezondheid van mens, dier en plant. De menselijke darm wordt ook als de ‘bodem’ van onze totale gezondheid gezien. Samen vormen ze dus letterlijk en figuurlijk ‘de bodems onder onze gezondheid’.
Het verbeteren van de bodem waarop ons voedsel groeit met een zeewaterconcentraat als
Immutines voelt daarom voor mij als het spreekwoordelijke ei van Columbus.
Je werkt namelijk preventief aan veerkracht, op meerdere niveaus tegelijk: via mineralen en sporenelementen, via probiotische micro-organismen én via het versterken van het bodem- en darmmicrobioom. Tot op cel- en voedingsniveau.
Voor de boer of teler vertaalt zich dat in gewassen met een hoger drogestofgehalte, meer voedingswaarde, een hogere mineraaldichtheid, meer eiwitten en antioxidanten. Tegelijkertijd is er minder kunstmest en gewasbescherming nodig, zijn opbrengsten consistenter en de producten beter houdbaar.
En voor de mens en het dier dat dit voedsel eet?
Vanuit mijn vak kan ik er alleen maar blij van worden dat dit weer binnen handbereik komt. Zulk voedsel noem ik MOOI eten. Voedsel dat niet alleen vult, maar daadwerkelijk bijdraagt aan de gezondheid van mens én planeet.
Jan heeft een prachtige spuitfiets voor me gemaakt: daarmee kan ik zowel de Silicium als de Immutines gecontroleerd en regelmatig over de gewassen spuiten. Let’s go!
Met deze spuitfles spuit ik zowel silicium als Immutines. Ook eenvoudig op de fiets te gebruiken.
Wat kun jij doen?
Het mooie van dit verhaal? Iedereen kan meedoen: boeren, telers, tuinders en hobbytuinders kunnen actief aan de slag met hun bodem.
En elke consument kan ook kiezen voor voedsel dat afkomstig is uit een gezonde bodem:
Wat zijn er veel regeneratieve boeren en telers in Nederland waar je voedsel kunt kopen dat met respect voor de bodem, planten en dieren is geteeld. In de natuurwinkel zijn dat met stip op 1 de producten met het Demeter-keurmerk. En buiten de supermarkt om kun je kijken naar de regeneratiekaart van Nederland.
Los daarvan kun je zeewier rechtstreeks op je bord verwerken. Zie mijn artikel “Elke dag wat zee op je bord”.
Doe je mee? Zodat we echt voedsel weer op de (menu)kaart zetten?
Bronnen en referenties:
- IMMUTINES (EU) • SEACROP™ (VS) Het volledige antwoord van de zee op stress bij planten, dieren en mensen. | Wetenschappelijk Witboek & Commercieel Overzicht. Auteur: B.W. Hak. Datum: 31 maart 2026
- Muskiet, F.A.J. Evolutionaire geneeskunde. Bijblijven 34, 391–425 (2018). https://doi.org/10.1007/s12414-018-0318-2
- Ames, B. N. (2006). Triage theory: micronutrient deficiencies cause insidious damage that accelerates age-associated chronic disease. PNAS, 103(47), 17589–17594.
-
Dong X et al. (2026). Melatonin enhances salt tolerance by inducing StMYB55 to improve flavonoid accumulation in potato. Plant Physiology, kiag168. DOI: 10.1093/plphys/kiag168
-
Hao X et al. (2025). Melatonin in plant pathogen defense: a review of its role in horticultural crops.Horticulture Research, 12(9), uhaf150.
-
Plant melatonin: roles and regulatory mechanisms in plant growth, development, and responses to biotic and abiotic stresses. (2025). Plant Signaling & Behavior. DOI: 10.1080/15592324.2025.2585629
-
Frontiers in Plant Science. (2025). Dual defense: melatonin simultaneously mitigates cadmium toxicity and southern blight in peanut. 16:1686151.
-
Melatonin-induced resistance against Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici in tomatoes. (2025). Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-025-28727-7
-
Melatonin in crop plants: from biosynthesis to enhanced stress resilience. (2025). J Appl Genet. 66(3):471-491.
-
Melatonin and Grain Legume Crops. (2025). Plants, 14(21):3324.
-
Ameen M et al. (2024). Melatonin as master regulatory hormone in Arabidopsis thaliana. Functional Plant Biology. DOI: 10.1071/FP23248
-
Pan Y et al. (2023). Melatonin-mediated development and abiotic stress tolerance in plants. Front. Plant Sci. 14:1100827.
-
Colombage R et al. (2023). Melatonin and Abiotic Stress Tolerance in Crop Plants. Int J Mol Sci.24(8):7447.
-
Introducing melatonin to the horticultural industry. (2022). Horticulture Research. DOI: 10.1093/hr/uhac094
-
Tiwari RK et al. (2021). Melatonin-mediated response and signaling in plant defense under biotic stress. Plant Mol Biol. 109:385-399.
-
Back K et al. (2022). Melatonin-Mediated Abiotic Stress Tolerance in Plants. Front. Plant Sci. 13:847175.
-
Dubbels R & Hattori A et al. (1995). First identification of melatonin in plant tissue. J Pineal Res / Biochem Mol Biol Int.
