Silicium, hoezo niet essentieel?
Menigeen kent silicium als middel voor een mooiere huid, haren en nagels. Maar silicium is voor veel meer nodig. Alle bindweefsels in ons lijf zijn gebaat bij voldoende silicium: onze vaatwanden, darmwand, het kraakbeen, botten en gebit. Overal waar weefsels kracht, stevigheid én veerkracht moeten hebben, speelt silicium een rol. Denk aan botten: die moeten stevig zijn, maar niet zo hard als luciferhoutjes die meteen breken.
Omdat onze bodem helaas steeds verder verarmt, komt er ook steeds minder silicium in onze voeding terecht. We horen veel over het belang van magnesium, zink en calcium voor onze gezondheid, maar veel minder over silicium. Toch kun je silicium zien als een soort ‘moedermineriaal’. Bij een tekort eraan worden andere mineralen vaak minder goed opgenomen. En ook vitamine C kan zonder voldoende silicium zijn werk bij de collageenaanmaak niet optimaal doen, terwijl dat nu juist nodig is voor een gezonde huid, vaten, botten en kraakbeen.
In dit artikel deel ik graag een bredere kijk op silicium voor de gezondheid van planten en mensen. Per slot van rekening: ‘zijn wij wat ons eten heeft gegeten’. En alles wat wij eten, of het nu dierlijk of plantaardig is, heeft op zijn beurt weer een relatie met de bodem waarin het groeit.
Voeding & Silicium
Ongefilterd water, haver, gierst, gerst, tarwe, peulvruchten (vooral bonen en linzen), dadels en aardappelen bevatten van nature silicium. Ook rijst, hop (denk aan bier), rode ui en rode biet leveren silicium. Het punt is alleen dat onze voeding er steeds minder van bevat.
- Door bodemverarming. Orthokennis schrijft: “In spinazie werd in 1987 nog 27 mg silicium per 100 g gevonden, maar in 2005 nog slechts 5 mg per 100 g.” Zie verder in mijn artikel “De bodem onder onze gezondheid”. Meer over bodemverarming en silicium lees je in het groene kader hieronder.
- Het is lastig opneembaar. In onderzoeken wordt tot zo’n 40% van het opgenomen silicium weer uitgescheiden. Bovendien zit silicium vooral in de taaiere, vaak oneetbare delen van de plant, en die eten we immers niet. Ook de raffinage van granen, zoals we die tegenwoordig vooral consumeren, verlaagt het siliciumgehalte. In vloeibare vorm is silicium veel beter opneembaar dan uit vaste voeding, bijvoorbeeld via thee, bier (ook alcoholvrij), ongefilterd, siliciumrijk water of als vloeibaar supplement.
- Veredeling van granen. De graannaalden (de baard) bevatten veel silicium. Zij lijken de korrel tijdens de rijping met lichtenergie te voeden. Omdat die naalden lastig zijn bij de oogst, zijn ze in veel rassen wegveredeld. Bovendien eten we de naalden niet, maar de korrels die we wél eten bevatten daardoor tegenwoordig minder silicium. Zie verderop in dit artikel.
Klik hier voor het recept van een van mijn favoriete soepen: reinigende brandnetel tomatensoep.
Siliciumuitputting & landbouwmethoden
Hele harde bewijzen zijn nog niet wereldkundig gemaakt. Maar het lijkt er steeds meer op dat langdurig gebruik van kunstmest bijdraagt aan de uitputting van silicium in de bodem, in planten, en daardoor ook in de mensen die deze planten eten. Zie mijn uitgebreide longread hierover: “Wij zijn ook wat ons eten heeft gegeten.”
Dit lijken de indirecte redenen te zijn dat we, door het hoge kunstmestgebruik, minder silicium in onze voeding krijgen:
Onderzoek toont aan dat kunstmest in eerste instantie de beschikbaarheid en productiviteit van stikstof verhoogt. Bij langdurige chemische bemesting kunnen echter bodemverzuring, overmatige stikstofaccumulatie en verstoring van het bodemmicrobiële leven optreden. Dit kan ertoe leiden dat planten minder silicium opnemen. (citaat)
In de praktijk zorgt intensieve teelt zonder adequate aanvulling met organisch materiaal en silicium voor een geleidelijke afname van de plant-beschikbare siliciumvoorraad, vooral bij gewassen die veel silicium gebruiken. Dat zijn granen (inclusief maïs en pseudogranen), bamboe, suikerriet en sommige grassen.
We rekenen ons rijk:
Daarnaast zijn er meerdere redenen waarom we ons snel te rijk rekenen aan silicium.
a) In supplementen zie je vaak ‘siliciumdioxide’ op de ingrediëntenlijst. Dit wordt toegevoegd om te voorkomen dat een capsule vocht aantrekt. Deze vorm is niet opneembaar voor ons lichaam.
b) Siliciumdioxide wordt ook gebruikt als E-nummer in voeding: E551 (antiklontermiddel, niet opneembaar). Hoewel dit als veilig geldt, wordt het in verband gebracht met verschuivingen in het microbioom, meer ontstekingen en een verhoogde kans op een niet-intact darmslijmvlies (leaky gut).
c) Ook in de niet-biologische landbouw wordt silicium gebruikt, bijvoorbeeld in de vorm van silicaten. Die zijn niet opneembaar en kunnen zelfs ongunstig of toxisch uitpakken.
d) Omdat silicium niet als essentieel wordt gezien, bestaan er geen officiële richtlijnen voor een adequate inname. Daardoor denkt men al snel dat het wel goed zit. Toch wordt gepleit voor een Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid van minimaal 25 mg per dag, omdat silicium bij veel vitale processen betrokken is en we dagelijks ongeveer 40 mg lijken uit te scheiden. Bovendien zou een richtlijn kunnen bijdragen aan preventie, bijvoorbeeld bij aluminiumstapeling die een rol speelt bij Alzheimer, waarbij silicium een beschermende functie heeft (zie verderop). Maar ook bij de preventie van hart- en vaatziekten, omdat het atherosclerose zou helpen voorkomen.
e) Er zijn veel supplementen met silicium te koop. Voor het lichaam is silicium echter alleen goed opneembaar wanneer het aanwezig is in de (vloeibare) vorm als siliciumzuur.
Supplementen? Goed om te weten:
- Supplementen zijn inmiddels niet meer weg te denken in het leven van menig mens. Kun je voor supplementen (en medicijnen) kiezen zonder siliciumdioxide, dan is dat mooi meegenomen.
- Iets anders om rekening mee te houden, nu we het hebben over silicium: veel andere mineralen en sporenelementen zijn voor hun opname afhankelijk van silicium. Met andere woorden: slik je bijvoorbeeld magnesium, zink, boron, calcium, ijzer, mangaan, zwavel of koper als supplement? Dan kan het zijn dat die pas optimaal hun werk gaan doen als er ook voldoende silicium is.
- Kies je voor een siliciumsupplement? Kies dan voor de vloeibare vorm en vergewis je ervan dat het ‘siliciumzuur’ is. Dit wordt ook wel elementair silicium genoemd.
- Niet alleen de vorm, maar ook de deeltjesgrootte is van belang. Hoe kleiner de deeltjes, hoe beter de opname via de darmwand. Er bestaan supplementen met een deeltjesgrootte van minder dan 10 nanometer, en zelfs rond de 2 tot 3 nanometer.
- Weefsels zoals botten, bindweefsel, haar en nagels vernieuwen zich langzaam.
Daarom is het verstandig silicium minimaal twee maanden aan te vullen. En: hoe langer, hoe beter. Zeker na de menopauze, en bij broze botten, gewrichtsklachten, dunne nagels of haaruitval. - Laat je niet alleen leiden door de prijs per fles. Kijk naar hoeveel dagen een supplement meegaat en hoeveel silicium je per dag daadwerkelijk binnenkrijgt. Vaak blijken kwalitatief betere supplementen uiteindelijk voordeliger per dag, terwijl ze bovendien meer silicium leveren.
- En los van silicium: hoe dan ook is het goed om doordacht je supplementen te kiezen. Denk niet: ‘baat het niet, dan schaadt het niet’ en al zeker niet ‘hoe meer, hoe beter’. Zie voor de hoeveelheden bijvoorbeeld deze checklist. Weet ook dat sommige supplementen de werking van medicijnen kunnen beïnvloeden en vice versa. Zie mijn overzicht ‘Medicijnen en hun interacties’ en raadpleeg een deskundige.
Silicium: spin in het web voor de opname van voedingsstoffen?
Silicium, essentieel voor de opname van andere mineralen
Je kunt nog zoveel calcium, magnesium of zink binnenkrijgen, maar zonder silicium komen deze mineralen minder goed op hun plek. Silicium is een van de mineralen die essentieel is voor de opname en inbouw van andere mineralen. Het speelt een belangrijke rol bij de inbouw van calcium in het bot, de vorming van nieuwe botcellen en de regeneratie van botweefsel. Daarom wordt silicium gezien als een belangrijke En geloof het of niet, een van onze basisvoedingsmiddelen – graan – kan veel silicium bevatten. Vooral oergraan.
Bovenstaand plaatje is niet bedoeld om je in verwarring te brengen. Enkel om aan te geven hoe essentieel silicium is, ook al horen we er maar zo weinig over. Zonder voldoende silicium worden veel mineralen en sporenelementen (groene bolletjes in de buitenste ring) niet goed opgenomen. Niet bij de plant, niet bij de mens, noch bij een dier. Maar aluminium wordt juist wél opgenomen, zonder voldoende silicium. En dat is een drama voor onze gezondheid.
En al die mineralen die niet goed worden opgenomen hebben weer interacties met andere mineralen en sporenelementen, zodat ook die niet meer goed worden opgenomen.
Wie meer dan bovengemiddelde interesse heeft in dit samenspel:
- Lees dan de boeken van Elisabeth Hutjes: De synergie tussen mineralen en belangrijke lichaamsprocessen.
- Silicium speelt een cruciale rol in de fotosynthese van planten, wat essentieel is voor de uiteindelijke gezondheid van deze planten, en daarmee ons voedsel. Lees er alles over in mijn longread “Wij zijn ook wat ons eten heeft gegeten.”
- Of volg mijn onlinetraining Voeding & botontkalking, waar ik er veel meer over uitleg.
Silicium, baarden en de vitaliteit van graan
Silicium is een basis voor planten, omdat het vooral een robuuste structuur, weerbaarheid en rijping beïnvloedt. In de plant wordt silicium gebruikt in celwanden, kafjes, naalden en aren, waardoor gewassen steviger worden, beter met stress omgaan en hun bladeren en aren zonlicht efficiënter kunnen benutten voor fotosynthese.
Granen werken nauw samen met silicium. Dat zie je vooral in de kafnaalden (baarden): fijne, harde structuren met een hoog siliciumgehalte. Ze beschermen de aar, maar zijn ook actief in de fotosynthese. Tijdens de rijping vangen de baarden licht en warmte op, zetten die om in suikers en andere verbindingen en voeren die via de aar naar de graankorrels. De aar is daarmee niet alleen drager van het graan, maar werkt actief mee aan de opbouw van vitale graankorrels. Petra Essink noemt deze siliciumrijke naalden in haar imponerende boek Graankracht: ‘lichtantennes’.
Zo slaan graankorrels als het ware zonlicht en zomerse warmte op in hun korrel: niet alleen als calorieën, maar als rijpingskwaliteit, een evenwichtige opbouw van zetmeel, eiwit, mineralen, licht- en warmte-energie.
In de moderne veredeling zijn veel rassen naaldloos gemaakt, omdat dat praktischer is bij oogst en verwerking. Maar daarmee verdwijnt ook een deel van het fotosynthetisch oppervlak van de aar en de lichtkracht. Granen die hun baarden behouden, zoals rogge, gerst en oude tarwerassen als emmer en eenkoorn, rijpen daardoor vitaler, met meer licht- en zonkracht af. Op de foto hieronder zie je zo’n graan met baard (oogst 2025) op ons land.
Wie zulke granen eet, krijgt niet alleen energie binnen, maar ook het resultaat van een gewas dat intensief licht en warmte heeft geabsorbeerd: voeding die niet alleen vult, maar ook iets van die vitaliteit en draagkracht meebrengt en overbrengt op degene die het eet. Zie uitgebreide verdere informatie in mijn artikel: “Voeg levenskracht aan je jaren en je etensbord toe.”
Als je gaat voor vitaal voedsel, kies dan veel vaker voor oergranen van de biodynamische boer.
Als je gaat voor vitaal voedsel, kies dan veel vaker voor oergranen van de biodynamische boer.
Toppunt van vitaal voedsel: De komkommerproef
De komkommerproef is misschien wel een van de duidelijkste bewijzen die ooit geleverd zijn over voedselvitaliteit. Je leest erover in het hierboven genoemde artikel.
Silicium in de homeopathie
In de homeopathie wordt met honderden stoffen en mineralen gewerkt. Silicium is een van de middelen die me – na en tijdens – mijn studie Klassieke Homeopathie altijd is bijgebleven. Vooral als kindermiddel: voor timide, perfectionistische (maar ook koppige) kinderen die last kunnen krijgen van faalangst. De Vereniging Homeopathie beschrijft dit mooi in een verhaal over zogenoemde ‘silicium-kinderen: verfijnd en koppig’.
Belangrijk: silicium en ons brein
Je hebt vast gehoord dat aluminium in onze bodem, ons voedsel en water waarschijnlijk een van de triggers is bij ziekten als Alzheimer en Parkinson. Voldoende silicium kan helpen voorkomen dat aluminium wordt opgenomen. Het bindt zich aan aluminium, waarna dit via de urine wordt uitgescheiden.
Meer silicium lijkt daarmee preventief te kunnen werken in het verlagen van het risico op dementie. Mogelijk kan het ook bijdragen aan minder snelle progressie van cognitieve klachten, doordat de uitscheiding van aluminium wordt bevorderd.
Uiteraard zijn er ontelbaar meer redenen voor de toename van neuro-generatieve ziekten als Alzheimer en dementie. Zie mijn boek daarover.
Aluminium in ons dagelijks leven
- Voeding: bevat van nature aluminium, omdat het in de bodem voorkomt en daardoor ook in groenten, fruit, enzovoort. Grote hoeveelheden kunnen vooral in voedsel terechtkomen door een gebrek aan silicium of door pesticiden en door de bereiding in aluminium pannen of bereiding met folie.
- Water kan aluminium bevatten. Ook door o.a. pesticiden.
- Cosmetica: deodorants zijn een bekende bron.
- Medicijnen: maagzuurremmers en andere medicijnen kunnen aluminium bevatten.
- Verpakkingen: aluminiumfolie en bakjes laten aluminium los in voeding.
- Vaccins: Bevatten aluminiumzouten als hulpstof, hoewel nog steeds wordt aangenomen dat de hoeveelheid klein is en daarmee niet schadelijk.
Silicium en botontkalking
Er is veel bekend over de indirecte rol van silicium bij botopbouw en botregeneratie bij osteoporose. Dat is niet vreemd als je bedenkt dat silicium betrokken is bij de opname en benutting van verschillende mineralen en sporenelementen.
Daarom zou aanvulling met silicium, naast de huidige adviezen voor calcium en vitamine D, weleens een positievere uitwerking kunnen hebben dan alleen calcium en vitamine D.
Silicium is – net als magnesium – essentieel voor de inbouw van calcium en andere mineralen in het bot en voor de vorming van nieuwe osteoblasten. Het speelt een belangrijke rol in de regeneratie van botweefsel en wordt beschouwd als een belangrijk remineralisatiecomponent (9)(25). Silicium zorgt vooral voor sterke botten, niet per se harde botten. Sterke botten beschermen beter tegen breuken; veel reguliere medicijnen richten zich uitsluitend op het harder maken van botten, maar dat maakt ze niet per se sterker.
Silicium komt van nature voor in:
- haver, gerst en gierst
- brandnetel, heermoes, bamboe
- champignons
- citrusvruchten en vruchtenschillen*
- pectinerijke bronnen zoals appelpitten en -schil*
In sommige regio’s bevat leidingwater ook relatief veel silicium.
Voor wie silicium wil suppleren: alleen organisch silicium is goed opneembaar. Kies bij voorkeur een vloeibare vorm met siliciumzuur, niet met kiezelzuur.
* Bij het eten van schillen vanwege het siliciumgehalte is biologisch fruit sterk aan te raden, omdat pesticiden op gangbaar fruit nauwelijks afwasbaar zijn.
Aanpak van botontkalking: meer dan alleen silicium
Sterke botten krijg je niet met één vitamine, pil of voedingsmiddel. Ze zijn het resultaat van een heel netwerk van voedingsstoffen, hormonen, darmbacteriën en leefstijlfactoren die elkaar voortdurend beïnvloeden. Voedings- en leefstijlfactoren kunnen daarom samen een grote bijdrage leveren aan je botgezondheid.
Daarom maakte ik er een onlinetraining over. Ik hoor steeds vaker mensen om me heen die denken dat ze botontkalking kunnen stoppen met alleen calcium, vitamine D of silicium. Maar er is zoveel meer nodig. En dat horen we gewoon veel te weinig! Ook vitamine K2 en C, collageen, gezonde vetten, voldoende (zwavelhoudende) eiwitten, fyto-oestrogenen, borium, gezonde darmen, stressremming en een goed zuur-base-evenwicht zijn minstens zo belangrijk.
In de training leer je dat gezonde botten niet draaien om méér calcium of zwaardere medicatie, maar om een goed gevoed lichaam dat kan opbouwen en herstellen, in samenwerking met het darmmicrobioom en een passende leefstijl. Met de praktische inzichten kun je direct aan de slag, eventueel samen met een zorgprofessional.
Een greep uit de stoffen die samenwerken aan botgezondheid
Bronnen & referenties
Orthokennis https://www.orthokennis.nl/artikelen/silicium
Graankracht /Petra Essink
De synergie tussen mineralen en belangrijke lichaamsprocessen / Elisabeth Hutjes
Een andere kijk op silicium/ Elisabeth Hutjes
Misner B. Food alone may not provide sufficient micronutrients for preventing deficiency. J Int Soc Sports Nutr. 2006;3:51-5. 9.
Davis DR. Declining fruit and vegetable nutrient composition: What is the evidence? HortScience horts. 2009;44:15-9.
Marcowycz A et al. Digestive absorption of silicon, supplemented as orthosilicic acid-vanillin complex. Mol Nutr Food Res. 2015;59:1584-9.
Jugdaohsingh R. Silicon and bone health. J Nutr Health Aging. 2007;11:99-110.
Jugdaohsingh, R. (2014). Silicon in biological systems. Nutrients.
Powell JJ et al. A provisional database for the silicon content of foods in the United Kingdom. Br J Nutr. 2005;94:804-12
Davenward S, Bentham P, [..], Exley C. Silicon-rich mineral water as a non-invasive test of the ‘aluminum hypothesis’ in Alzheimer’s disease. J Alzheimers Dis 2013; 33(2):423-30
Cheng J, Kolba N, [..], Tako E. Food-Grade Metal Oxide Nanoparticles Exposure Alters Intestinal Microbial Populations, Brush Border Membrane Functionality and Morphology, In Vivo (Gallus gallus). Antioxidants (Basel) 2023; 12(2):431
Macdonald HM. Dietary silicon interacts with oestrogen to influence bone health: evidence from the Aberdeen Prospective Osteoporosis Screening Study. Bone. 2012;50:681-7.
Rodella LF et al. A review of the effects of dietary silicon intake on bone homeostasis and regeneration. J Nutr Health Aging. 2014;18:820-6.
Price CT et al. Silicon: a review of its potential role in the prevention and treatment of postmenopausal osteoporosis. Int J Endocrinol. 2013;2013:316783.
Nielsen FH. Update on the possible nutritional importance of silicon. J Trace Elem Med Biol. 2014 Oct;28(4):379-82. doi: 10.1016/j.jtemb.2014.06.024. Epub 2014 Jul 11. PMID: 25081495.
Silicium en landbouw/kunstmest
Yang, J.; Wang, K.; Chen, J.; Fan, L.; Jiang, P.; Zheng, R. Long-Term Fertilizer-Based Management Alters Soil N2O Emissions and Silicon Availability in Moso Bamboo Forests. Agronomy 2025, 15, 1647. https://doi.org/10.3390/agronomy15071647
Meena, V.D., Dotaniya, M.L., Coumar, V. et al. A Case for Silicon Fertilization to Improve Crop Yields in Tropical Soils. Proc. Natl. Acad. Sci., India, Sect. B Biol. Sci. 84, 505–518 (2014). https://doi.org/10.1007/s40011-013-0270-y
Silicum in planten
Coskun, D., Deshmukh, R., Sonah, H., Menzies, J. G., & Bélanger, R. R. (2019). The controversies of silicon’s role in plant biology. New Phytologist, 221(1), 67–85. https://doi.org/10.1111/nph.15343
Coskun, D., Deshmukh, R., Sonah, H., Menzies, J. G., & Bélanger, R. R. (2021). Versatile role of silicon in cereals: Uptake, transport, and functions. Plants, 10(7), 1337. https://doi.org/10.3390/plants10071337
Debona, D., Rodrigues, F. A., & Datnoff, L. E. (2017).
Silicon’s role in abiotic and biotic plant stresses. Annual Review of Phytopathology, 55, 85–107. https://doi.org/10.1146/annurev-phyto-080516-035312
Epstein, E. (1999). Silicon. Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology, 50, 641–664. https://doi.org/10.1146/annurev.arplant.50.1.641
Ma, J. F., & Yamaji, N. (2015). A cooperative system of silicon transport in plants. Trends in Plant Science, 20(7), 435–442. https://doi.org/10.1016/j.tplants.2015.04.007
Zargar, S. M., et al. (2019). Silicon in plant tolerance against environmental stress: Role of silicon transporters and molecular mechanisms. Plant Physiology and Biochemistry, 140, 11–24. https://doi.org/10.1016/j.plaphy.2019.04.021
Devanna BN, Mandlik R, Raturi G, Sudhakaran SS, Sharma Y, Sharma S, Rana N, Bansal R, Barvkar V, Tripathi DK, Shivaraj SM, Deshmukh R. Versatile role of silicon in cereals: Health benefits, uptake mechanism, and evolution. Plant Physiol Biochem. 2021 Aug;165:173-186. doi: 10.1016/j.plaphy.2021.03.060. Epub 2021 Apr 28. PMID: 34044226.
Steiner, R. (1924/2004). Agriculture course: The birth of the biodynamic method (G. Adams, Trans.). Rudolf Steiner Press.
Koepf, H. H., Pettersson, B. D., & Schaumann, W. (2001).
Bio-Dynamic Agriculture: An introduction. Anthroposophic Press.
Wang, M., Wang, R., Mur, L.A.J. et al. Functions of silicon in plant drought stress responses. Hortic Res 8, 254 (2021). https://doi.org/10.1038/s41438-021-00681-1
Silicium in naalden/baard van graan:
Sanchez-Bragado, R., Molero, G., Reynolds, M. P., & Araus, J. L. (2016).
Relative contribution of shoot and ear photosynthesis to grain filling in wheat under good agronomic conditions. Field Crops Research, 187, 35–43. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2015.12.015
Tambussi, E. A., Bort, J., & Araus, J. L. (2007).
Water use efficiency in awned and awnless wheat genotypes. Annals of Applied Biology, 150(2), 205–212. https://doi.org/10.1111/j.1744-7348.2007.00143.x
Maydup, M. L., Antonietta, M., Guiamet, J. J., Graciano, C., López, J. R., & Tambussi, E. A. (2014).
The contribution of the awns to the grain filling of wheat under different water conditions. Journal of Experimental Botany, 65(18), 5353–5364. https://doi.org/10.1093/jxb/eru298
Dudek Ł, Kochman W, Dziedzic E. Silicon in prevention of atherosclerosis and other age-related diseases. Front Cardiovasc Med. 2024 Mar 1;11:1370536. doi: 10.3389/fcvm.2024.1370536. PMID: 38495942; PMCID: PMC10940546.
