13 redenen waarom suppletie met mineralen en sporenelementen zinvol kan zijn
Mijn vak draait om voeding. Persoonlijk vind ik dat onze voeding ons alles zou moeten bieden wat we nodig hebben. En toch… dat klinkt eenvoudiger dan het in werkelijkheid is. Allerlei factoren dragen bij aan de vermindering van de voedingswaarde van ons eten. Zie hierover ook mijn artikel “Kies je voor voedsel met of zonder voedingswaarde?”
In dit artikel zoom ik specifiek in op de verarming van ons voedsel als het gaat om mineralen en sporenelementen. Deze stoffen zijn onmisbaar voor onze gezondheid, omdat ze de basis-fysiologische functies van ons lichaam ondersteunen en in stand houden (9). We kunnen ze niet zelf maken en zijn volledig aangewezen op de aanwezigheid ervan in ons voedsel.
Ik geef je dertien redenen om over na te denken. En om je te helpen een bewuste keuze te maken: wel of niet aanvullen met supplementen. Aan het eind van het artikel lees je mijn tip over hoe je deze stoffen (vanaf nu noem ik ze mineralen) dagelijks kunt aanvullen.
1
1. Bodemverarming
Door intensieve landbouw, monoculturen, eenzijdige bemesting en uitputting van de bodem neemt de beschikbaarheid van belangrijke mineralen en sporenelementen in gewassen af. Daardoor kan zelfs bij voldoende groente- en fruitinname de daadwerkelijke nutriëntendekking aanzienlijk lager uitvallen dan vroeger (1).
Er bestaan uiteenlopende schattingen over het verlies van mineralen en sporenelementen door bodemuitputting. Sommige bronnen spreken van een afname van ongeveer 15 %, andere van 40 %, en er zijn zelfs studies die inschatten dat onze voeding tot wel 70 % minder mineralen en sporenelementen bevat dan vroeger. Zie hierover ook mijn artikel “Hidden Hunger” , “De bodem onder je gezondheid” en het bijbehorende overzicht hieronder.
Mineralen en sporenelementen worden algemeen erkend als onmisbaar voor de gezondheid van plant, dier en mens (2)(13).
2
2. Onbalans in mineralenverhoudingen
Niet alleen de hoeveelheid mineralen is belangrijk, maar ook de verhoudingen tussen de verschillende elementen. Een overmaat aan bijvoorbeeld calcium of fosfaat kan de opname van andere mineralen, zoals magnesium of zink, belemmeren. Dat verstoort allerlei enzymatische en stofwisselingsprocessen in het lichaam.
Het probleem zit dus niet alleen in het verlies van mineralen, maar ook in de verstoorde balans tussen deze stoffen. Door het gebruik van kunstmest krijgt een plant bijvoorbeeld een flinke dosis kalium, fosfor en stikstof toegediend. Terwijl een plant voor een gezonde groei minstens dertien verschillende mineralen en sporenelementen nodig heeft.(15) Maar nog liever alle 84 elementen die de zee biedt. Een overmaat van het ene mineraal veroorzaakt daardoor vaak een (relatief) tekort aan andere.
Een duidelijk voorbeeld is botontkalking. Een te hoge fosforinname (niet alleen door kunstmest, maar ook door het fosfor in frisdranken en voedseladditieven) vermindert de opname van calcium en magnesium in de botten. (Zie verder mijn artikel over botontkalking.)
Ook tussen ijzer en zink bestaat zo’n kwetsbare balans: een te veel aan ijzer kan de opname van zink remmen (1). Dat heeft gevolgen voor onder andere het immuunsysteem, de bloedsuikerregulatie, de aanmaak van ‘feel-good’-stoffen en de productie van maagzuur.
Kort gezegd: een overmaat van het ene mineraal belemmert vaak de opname van een ander. Daarom is het belangrijk om nooit langdurig enkelvoudige mineralen zoals ijzer, calcium, zink, koper of jodium te gebruiken zonder deskundig advies of begeleiding.
3
3. Verlies door raffinage en verwerking van voedsel
Tijdens het raffineren van granen (waarbij we van de hele korrel witte bloem maken) en de industriële bewerking van voedsel gaan vaak grote hoeveelheden mineralen en sporenelementen verloren. Geraffineerde producten leveren daardoor veel minder micronutriënten dan hun oorspronkelijke, natuurlijke en onbewerkte variant.
Het gaat daarbij niet alleen om granen die tot bloem worden verwerkt. Ook zout, suiker en rijst ondergaan een raffinageproces, waardoor ze een groot deel van hun natuurlijke mineralen en sporenelementen verliezen. Zo houden we producten over die wel energie leveren, maar nauwelijks nog voedingswaarde bevatten.
Zie hieronder de tabel uit mijn boek “Op weg naar meer Energie” hoe groot het verlies aan mineralen en sporenelementen door raffinage kan zijn. De cijfers laten duidelijk zien dat bijna alle natuurlijke rijkdom uit het oorspronkelijke product verdwijnt.
Nogmaals: deze mineralen en sporenelementen zijn onmisbaar om onze gezondheid, vitaliteit en energiehuishouding in stand te houden. Zie hierover ook mijn artikel “Stop alleen dingen in je mond met 100% voedingswaarde”.
4
4. Hoog aandeel bewerkt voedsel in ons dieet
Ongeveer 80% van het voedsel in de Nederlandse supermarkt valt buiten de Schijf van Vijf. De gemiddelde Nederlander haalt bovendien twee derde van zijn dagelijkse calorieën uit deze sterk bewerkte producten. (Zie het plaatje hieronder.) En slechts 10% van de Nederlanders houdt zich aan de richtlijnen voor gezonde voeding wat betreft groente/fruit/peulvruchten/aardappelen/granen etc. (20)
Deze voeding levert wel veel calorieën, maar nauwelijks vezels, vitaminen, mineralen of andere essentiële voedingsstoffen. Daardoor neemt het risico op verborgen tekorten (Hidden hunger) sterk toe.
Onderzoek laat zien dat een suboptimale voeding één van de belangrijkste oorzaken is van tekorten aan mineralen en sporenelementen: in geïndustrialiseerde landen komt dit bij meer dan 30% van de bevolking voor (3).
Daarnaast spelen te lage referentiewaarden en ons niet-optimale voedingspatroon (zoals een te lage groente- en fruitinname) een rol. Hierdoor rekenen we ons gemakkelijk rijk aan essentiële mineralen zoals magnesium, selenium etc. (4)(9).
Belangrijk om te weten: mineralen kunnen niet door ons lichaam worden aangemaakt. Ze moeten dus volledig via de voeding worden aangeleverd. Vooral in de eerste 1000 dagen van het leven is dit cruciaal, omdat in die periode vrijwel alle fysiologische processen worden opgestart (10). Lees hierover meer in mijn artikel “Goedkoop was nog nooit zo duurkoop.”
Los daarvan vergt het herstellen van de ontregeling die bewerkt voedsel veroorzaakt, juist extra mineralen. Denk alleen al aan de bloedsuikerpieken die ontstaan door snelle koolhydraten. Om die overtollige suikers uit het bloed te verwerken, heeft de alvleesklier onder andere zink, magnesium en chroom nodig. (Zie het plaatje hieronder.) En dat vaak meerdere keren per dag.
5
5. Verhoogde behoefte door moderne leefstijl en belasting
Factoren zoals stress, intensief sporten, medicijngebruik, chronische ontstekingen, alcoholgebruik en luchtverontreiniging kunnen het verbruik of de uitscheiding van mineralen en sporenelementen verhogen, of juist de opname ervan verlagen. Hierdoor kan de behoefte aan deze stoffen hoger zijn dan wat voeding kan leveren (11).
Al deze factoren dragen bij aan een toename van oxidatieve stress: een toestand waarbij er meer vrije radicalen ontstaan dan het lichaam kan neutraliseren. Alleen dat is al een reden om extra aandacht te besteden aan een voldoende aanvoer van mineralen, want ze zijn essentieel voor de werking van onze antioxidant-enzymen (zie verder punt 10) (14).
Ook chronische ontstekingen verhogen de oxidatieve stress, waardoor het lichaam meer mineralen nodig heeft voor de aanmaak van deze beschermende enzymen.
Wil je meer lezen over de verhoogde behoefte aan voedingsstoffen bij chronische stress, ontstekingen of medicijngebruik? Zie dan mijn artikelen:
Antioxidanten en mineralen, in elke maaltijd een must
6
6. Verminderde opnamecapaciteit (ouder worden, darmgezondheid)
Naarmate we ouder worden, of bij een verstoord darmmicrobioom ( bijvoorbeeld door antibioticagebruik, een hoge inname van bewerkt voedsel of een tekort aan vezels) neemt de opname van mineralen en sporenelementen vaak af. Dit kan komen door bijvoorbeelde verminderde maagzuuraanmaak of niet-intacte darmslijmvliezen.
Een gezonde maagfunctie is essentieel: de maag moet de voedselbrij voldoende zuur maken om voedingsstoffen als mineralen effectief op te nemen in de darmen. Wanneer de maag te weinig maagzuur aanmaakt, of wanneer medicijnen deze aanmaak remmen, wordt die noodzakelijke zuurgraad niet bereikt. Het gevolg is een verminderde opname van mineralen.
Lees verder in mijn artikelen:
7
7. Minder diversiteit en een verarmd darmmicrobioom
Een verstoord of verarmd darmmicrobioom (het gevolg van bijvoorbeeld veel bewerkt voedsel, te weinig vezels, chronische stress, medicijn- of antibioticagebruik) kan de opname van bepaalde mineralen en sporenelementen bemoeilijken. Sommige darmbacteriën spelen namelijk een directe rol bij de omzetting en opname van deze stoffen.
Daarnaast vormen de darmslijmvliezen de ‘finishing touch’ bij het opnemen van voedingsstoffen. Wanneer deze slijmvliezen beschadigd raken, bijvoorbeeld door langdurig antibioticagebruik of bij inflammatoire darmziekten zoals de ziekte van Crohn of Colitis ulcerosa, neemt het risico op mineraal- en spoorelemententekorten duidelijk toe. (12)
Lees verder in mijn uitgebreide artikelen:
Intacte darmslijmvliezen zijn de 'finishing touch' als het gaat om de opname van voedingsstoffen.
8
8. Verstoring van het zuur-base-evenwicht
Ons huidige voedingspatroon werkt vaak verzurend – zie het plaatje hieronder. Idealiter bestaat ongeveer 80% van onze voeding uit basische producten (zoals groente, fruit en noten) en slechts 20% uit verzurende voeding (zoals vlees, zuivel en granen). In veel moderne voedingspatronen is deze balans echter precies omgekeerd.
Dat heeft belangrijke gevolgen voor vrijwel alle stofwisselingsprocessen in het lichaam. Deze processen zijn afhankelijk van enzymen (katalysatoren), die alleen optimaal functioneren bij een juiste temperatuur, een stabiele bloedsuikerspiegel en vooral een goede pH-waarde.
Wanneer die pH-waarde verstoord raakt, moet het lichaam veel moeite doen om het zuur-base-evenwicht te herstellen. Dat kost energie én mineralen. Basische mineralen worden namelijk ingezet om overtollige zuren te neutraliseren. Zijn er daarvan te weinig beschikbaar, dan kan het lichaam deze mineralen bijvoorbeeld uit de botten vrijmaken om de balans te herstellen.
Lees verder in mijn artikel “Zuur-base balans.”
Globale indeling naar zuur en basisch voedsel
9
9. Ontgifting en antioxidant-enzymen: mineralen en sporenelementen vormen onze belangrijkste interne antioxidantenzymen
Mineralen/sporenelementen zijn essentieel als cofactoren voor onze eigen enzymen die oxidatieve stress en ontgifting reguleren. Zo zijn zink, koper en mangaan betrokken bij het enzym superoxide‑dismutase (SOD), en selenium bij onze meester-antioxidant glutathionperoxidase. Zie mijn uitgebreide artikel “Leverontgifting”. Bij verhoogde toxische belasting (zoals pesticiden, luchtverontreiniging, microplastics, medicijnen) stijgt de vraag naar deze cofactoren. De behoefte aan de corresponderende mineralen neemt dus toe.(3)
Voorbeeld: “73% van de gangbare groente en fruit bleek in Nederland (periode 2021-2023) besmet met één of meer resten van bestrijdingsmiddelen, de helft (51%) zelfs met meerdere resten landbouwgif.” (citaat bron 5) De NVWA geeft aan dat slechts 3% boven de toegestane limiet zit. (6) Wat we ons zouden moeten realiseren: ze moeten wel ontgift/afgebroken worden. En daar hebben we alle voedingsstoffen voor nodig. En ook goed om te weten…jonge kinderen beschikken nog niet over een optimaal ontgiftingssysteem. (zie verder mijn artikel “Goedkoop was nog nooit zo duurkoop.”
Gemiddelde hoeveelheid residuen op groente/fruit supermarkt
10
10. Beperkte biologische beschikbaarheid van mineralen uit plantaardige voeding (fytaten, oxalaten, bindingen)
Veel plantaardige voedingsmiddelen bevatten antinutriënten zoals fytaten en oxalaten. Deze stoffen kunnen de opname van belangrijke mineralen, waaronder ijzer, zink, calcium en magnesium, aanzienlijk verminderen. Onderzoek laat zien dat de opname hierdoor met 20–50% kan afnemen.
Laat je hierdoor echter niet afschrikken: een matige hoeveelheid antinutriënten kan juist ook gezonde effecten hebben. Ze kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan een betere bloedsuikerregulatie en bescherming tegen ontstekingen en vrije radicalen.
De bereidingsmethode van voedsel maakt een groot verschil. Door traditionele bewerkingen zoals fermentatie, lang laten rijzen, weken of voldoende lang koken, worden het merendeel van deze antinutriënten afgebroken.
En daar wringt het in onze moderne eetcultuur: noch de voedingsmiddelenindustrie, noch wijzelf gunnen ons eten nauwelijks meer tijd. Omdat we bovendien veel niet-gefermenteerde producten eten (denk aan tarwe of soja) blijven antinutriënten in hogere mate aanwezig, wat op termijn kan bijdragen aan suboptimale hoeveelheden mineralen.
Lees verder in mijn artikelen:
Fytinezuur vooral in te kort gerezen brood
11
11. Mineralen en sporenelementen voor de aanmaak van spijsverteringsenzymen
Mineralen en sporenelementen functioneren als essentiële cofactoren (hulpstoffen) of als onderdelen van talloze enzymen die betrokken zijn bij het energie- en hormoonmetabolisme, maar ook bij de vertering van ons voedsel.
Zo is zink betrokken bij meer dan 300 enzymatische reacties in het lichaam. Een tekort aan zink kan leiden tot een minder efficiënte werking van uiteenlopende systemen, waaronder de spijsvertering of de insuline-aanmaak.
Normaal gesproken levert ons voedsel de vitamines en mineralen (vooral magnesium, zink en koper) die als co-enzymen dienen bij de spijsvertering. Maar om alle redenen die hierboven genoemd zijn, bevat onze voeding die niet altijd meer in voldoende mate.
Het gevolg: het lichaam moet proberen ons eten te verteren zonder voldoende enzymatische ondersteuning van deze mineralen. Dat gaat niet alleen minder efficiënt, het kost ook veel extra energie van ons spijsverteringsstelsel.
Lees verder in mijn artikelen:
TIP: Eet bij elke maaltijd ook iets rauws
Rauw, onverhit voedsel levert je niet alleen veel meer B-vitamines, het zorgt ook voor de broodnodige enzymen om je eten te kunnen verteren. Zo help je je alvleesklier ook een handje: die hoeft dan minder enzymen aan te maken. Dat is natuurlijk heel eenvoudig te organiseren met bijvoorbeeld:
- Een pluk kiemen
- Rauwe gefermenteerde zuivel in plaats van gepasteuriseerde
- Wat ongebrande noten of zaden
- Een stuk wortel, koolrabi, radijs, sla, rucola etc.
- Wat ananas (met hart), kiwi of papaja na de maaltijd (ze bevatten enzymen voor de eiwitvertering)
12
12. Medicijngebruik en chronische ziekte: depletie van mineralen en sporenelementen
In Nederland heeft een groot deel van de bevolking een chronische ziekte en gebruikt men medicijnen, gemiddeld zo’n 1,6 medicaties per persoon per dag (indicatief). Langdurig gebruik van geneesmiddelen kan leiden tot subklinische of klinische tekorten aan vitamines, mineralen en sporenelementen doordat medicatie de opname, het transport, het metabolisme of de uitscheiding ervan wijzigt. Dit maakt suppletie relevant, vooral bij mensen met chronische medicatie. En niet alleen van mineralen! (3) Zie het uitgebreide overzicht in mijn artikel “Medicijnen en hun interacties”
Voorbeeld: Oudere mensen die meer dan 3 medicijnen slikken hebben vaker tekorten aan Vitamine D, B1, B2, B6, B9 en B12. Deze tekorten kunnen weer andere ziekten en klachten uitlokken. (7)(8)
13
13. (Hydratatie: mineralen zijn essentieel voor opname van water in de cellen
Veel mensen denken dat ze goed gehydrateerd zijn omdat ze voldoende drinken. Toch is dat lang niet altijd zo. Je kunt namelijk wél veel water of kruidenthee drinken, maar tóch uitgedroogd zijn op celniveau. Simpelweg omdat het lichaam het vocht niet goed kan opnemen zonder voldoende mineralen.
Moet je vaak plassen zodra je water of thee drinkt? Dan bevat je water waarschijnlijk te weinig mineralen. Zonder voldoende elektrolyten zoals natrium, kalium, magnesium en chloride kan water de cellen niet goed binnendringen. In plaats van dat het vocht daadwerkelijk wordt opgenomen in de weefsels, verlaat het lichaam grotendeels via de nieren. (16) Je cellen raken dan ‘uitgedroogd’. Het gevolg is een ‘verborgen dorstgevoel’: vermoeidheid, concentratieproblemen, hoofdpijn, langzaam herstel na het sporten* (17) of een droge huid, ondanks dat je genoeg drinkt. Maar ook een verhoogde bloeddikte (stroperigheid/viscositeit) kunnen het gevolg zijn.
*In een onderzoek werden gewoon water en water met toegevoegde mineralen vergeleken: vooral melkzuurophoping werd tegengegaan door het water met mineralen.(17)
Zonder water beweegt er letterlijk niets in ons lichaam: geen cel, geen enzym, geen gedachte.
Omdat kraan-, gefilterd water (zoals bijvoorbeeld door omgekeerde osmose) en flessenwater vaak mineraalarm zijn (19), en we via zweten, koffie en stress extra elektrolyten verliezen, is ‘meer drinken’ niet altijd de oplossing.
Slim hydrateren betekent: voldoende ‘rijk water’ drinken, door het toevoegen van natuurlijke mineralen of elektrolyten.
Smaakwatertjes
Vloeibare mineralen en sporenelementen uit zeewater
Hun voordelen en aandachtspunten
Een paar jaar geleden las ik het boek van Dr. Maynard: “Levenskracht uit de oceaan”. Voor mij een enorme eyeopener. Niet lang daarna las ik het boek “The Voyage of Sorcerer II” over het microbioom van de oceaan. Sindsdien bemesten wij ons land met zeewier en geconcentreerde zeemineralen (zonder natrium) als enige meststof. Ook gebruiken wijzelf, onze huisdieren én onze kamerplanten dagelijks minerale druppels op basis van zeewater.
Voor mij voelt dit heel logisch: niets sluit beter aan bij de fysiologie van ons lichaam dan de natuurlijke mineralenrijkdom uit de zee. Bovendien ligt onze evolutionaire oorsprong dicht bij zee. Ooit aten we vooral voedsel uit de zee of van grond die regelmatig door zeewater werd overspoeld.(15)
Voor iedereen die op eigen initiatief (dus niet op advies van arts of therapeut) zijn dagelijkse mineraleninname wil ondersteunen, zijn vloeibare mineralen en sporenelementen uit zeewaterextracten een interessante optie. Deze worden meestal gewonnen uit diepzeewater, waarbij het natriumgehalte sterk is verlaagd (tot ongeveer 2%). Hieronder een overzicht van de belangrijkste voordelen en enkele aandachtspunten.
Voordelen
- Volledig spectrum: Zeewaterextracten bevatten de brede mix van mineralen en sporenelementen in hun natuurlijke verhouding. Dat is waardevol, omdat ze ook de (vaak vergeten) micro-elementen leveren die in voeding of supplementen nauwelijks voorkomen.
- Goede opneembaarheid: De vloeibare vorm zorgt voor een snelle opname, wat vooral gunstig is bij een verminderde opnamecapaciteit (zie punt 5).
- Laag natriumgehalte: Omdat het natriumgehalte bewust laag gehouden is, zijn deze preparaten ook geschikt voor mensen die hun zoutinname willen beperken of gecontroleerd houden.
- Natuurlijke verwantschap met het lichaam: De minerale samenstelling van zeewater lijkt sterk op die van menselijk bloedplasma. Zeewater is voor 98% identiek aan ons bloed; het belangrijkste verschil is dat zeewater een extra molecuul magnesium bevat en bloed een extra molecuul ijzer.
- Geschikt voor kinderen: De lage doseringen en natuurlijke verhoudingen maken het ook veilig voor kinderen, mits volgens voorschrift gebruikt.
- Je kunt ze door je water, thee of een ander drankje doen. Voor veel mensen voelt dat minder ‘medicinaal’ dan pillen slikken.
- Extra ondersteuning van de darmgezondheid: Bepaalde preparaten, zoals Immutines, bevatten naast mineralen, probiotische micro-organismen die de darmflora ondersteunen.
- Geen risico op disbalans: Omdat ze alle mineralen en sporenelementen in de juiste verhouding bevatten, loop je niet het risico de balans in het lichaam te verstoren. Iets wat bij langdurig gebruik van enkelvoudige supplementen wél kan gebeuren. Een overmaat aan mineralen en sporenelementen is , net als een tekort eraan, ook schadelijk voor de gezondheid. (19)
Nadelen en aandachtspunten
- De kwaliteit en samenstelling van zeewaterextracten kunnen sterk variëren. Niet alle producenten geven een gedetailleerde rapportage van de exacte mineraalsamenstelling, zuiverheid of mogelijke verontreinigingen (zoals zware metalen). Kies daarom altijd voor een merk dat deze controles wél uitvoert en transparant communiceert over zijn herkomst en analyses.
- Vloeibare zee mineralen bevatten alle mineralen in lage concentraties. Bij duidelijke tekorten – bijvoorbeeld als gevolg van één of meerdere van de eerdergenoemde dertien factoren – kan een hogere inname wenselijk zijn. Doe dit bij voorkeur onder begeleiding van een zorgprofessional. Persoonlijk denk ik dat voor veel mensen aanvulling met specifieke supplementen, zoals magnesium, sowieso zinvol is. Onze voeding bevat er vaak te weinig van, terwijl we door onze leefstijl juist meer magnesium verbruiken. (4)
- Er is tot nu toe relatief weinig langetermijnonderzoek gedaan naar het gebruik van zeewaterextracten bij de algemene bevolking. De bestaande studies komen vaak uit de sport- of prestatiecontext, waardoor de onderbouwing nog beperkt is.
- De kosten kunnen hoger liggen dan die van standaard enkelvoudige mineraalsupplementen, en de “natuurlijke oorsprong” is geen garantie voor effectiviteit of veiligheid. Blijf dus altijd kritisch en goed geïnformeerd bij de keuze voor een product.
Let op de veiligheid bij producten uit zee
De bodems, ons water, onze lucht en een groot deel van ons voedsel zijn inmiddels vervuild met chemische stoffen (hormoonverstoorders bij uitstek) De zee wordt als ‘het afvoerputje’ van onze chemie gezien.
Daarom is belangrijk om te letten op de veiligheid van deze dergelijke mineralen. Producten waar ik goede ervaring mee heb zijn de minerale druppels van Eidon, Vitals en Immutines (er zullen vast meer zijn, maar die ken ik dan niet) Zie ook de analyses (per batch) van Immutines op zware metalen en pesticiden.
Conclusie
Voeding blijft de basis. Een zo onbewerkt, gevarieerd, vers en lokaal mogelijk voedingspatroon is en blijft de eerste keus voor een gezonde mineralenbalans.
Maar gezien de vele factoren in ons moderne leven, zoals bodemverarming, chemische stoffen, voedselbewerking, verminderde opname, stress, medicatie en leefstijl, kan een aanvullende vloeibare formule met mineralen en sporenelementen uit zeewater (met een laag natriumgehalte) een verstandige, strategische ondersteuning zijn.
Doe dit eventueel in overleg met een deskundige én afgestemd op jouw individuele situatie. Die kan een inschatting maken hoe relevant de bovengenoemde 13 punten voor jou zijn én jouw voedingspatroon.
En het allermooiste zou natuurlijk zijn dat we aan de oorzaak werken: dat we onze voedseleuro’s gaan uitgeven aan boeren/telers die hun bodem gezond beheren, dat we weer terug keren naar onbewerkt voedsel waar we geen voedingsstoffen uithalen en die onze darm- en celgezondheid ondersteunen etc. Terug naar zorgzame voeding. Gelukkig kunnen we die keuze nog steeds maken.
Bronnen/referenties
- Rolić, T., Yazdani, M., Mandić, S. et al.Iron Metabolism, Calcium, Magnesium and Trace Elements: A Review. Biol Trace Elem Res 203, 2216–2225 (2025). https://doi.org/10.1007/s12011-024-04289-z
- Sousa C, Vinha AF, Moutinho C, Matos C (2019) Trace minerals in human health: iron, zinc, copper, manganese and fluorine. IJSRM Human 13:57–80
- Dimitrios Samaras, Nikolaos Samaras, Pierre-Olivier Lang, Laurence Genton, Emilia Frangos, Claude Pichard, Effects of widely used drugs on micronutrients: A story rarely told, Nutrition Volume 29, Issue 4,2013, Pages 605-610,
- https://www.mmv.nl/columns/factcheck-zijn-onze-magnesiuminname-en-status-toereikend/
- 3 op de 4 (73%) gangbare groente en fruit bleek hieruit besmet met één of meer resten van bestrijdingsmiddelen, de helft (51%) zelfs met meerdere resten landbouwgif.
- https://www.nvwa.nl/nieuws-en-media/nieuws/2025/10/09/residuen-bestrijdingsmiddelen-in-voedsel-meestal-binnen-de-norm
- Cortney M. Mospan, PharmD, BCACP, BCGP. Drug-Induced Nutrient Depletions: What Pharmacists Need to Know.” US Pharmacist 2019:44(12):18-24
- Reilly W, Ilich J. Prescription drugs and nutrient depletion: how much is known? Adv Nutr. 2017;8:23.
- Morris AL, Mohiuddin SS. Biochemistry, Nutrients. 2023 May 1. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan–. PMID: 32119432.
- Biesalski, Hans & Tinz, Jana. (2018). Micronutrients in the life cycle: Requirements and sufficient supply. NFS Journal. 11. 10.1016/j.nfs.2018.03.001.
- Mohn ES, Kern HJ, Saltzman E, Mitmesser SH, McKay DL. Evidence of Drug-Nutrient Interactions with Chronic Use of Commonly Prescribed Medications: An Update. 2018 Mar 20;10(1):36. doi: 10.3390/pharmaceutics10010036. PMID: 29558445; PMCID: PMC5874849.
- Prescott JD, Drake VJ, Stevens JF. Medications and Micronutrients: Identifying Clinically Relevant Interactions and Addressing Nutritional Needs. J Pharm Technol. 2018 Oct;34(5):216-230. doi: 10.1177/8755122518780742. Epub 2018 Jun 20. PMID: 34860982; PMCID: PMC6109862.
- Luo, H.; Geng, J.; Zeiler, M.; Nieckula, E.; Sandalinas, F.; Williams, A.; Young, M.F.; Suchdev, P.S. A Practical Guide to Adjust Micronutrient Biomarkers for Inflammation Using the BRINDA Method. Nutr.2023, 153, 1265–1272.
- Lopresti AL. The Effects of Psychological and Environmental Stress on Micronutrient Concentrations in the Body: A Review of the Evidence. Adv Nutr. 2020 Jan 1;11(1):103-112. doi: 10.1093/advances/nmz082. PMID: 31504084; PMCID: PMC7442351
- Boek Bodemgezondheid/ Agro Mulder
- Stasiule, L., Capkauskiene, S., Vizbaraite, D. et al. Deep mineral water accelerates recovery after dehydrating aerobic exercise: a randomized, double-blind, placebo-controlled crossover study. J Int Soc Sports Nutr 11, 34 (2014). https://doi.org/10.1186/1550-2783-11-34
- Choi, D.-H.; Cho, J.-Y.; Koo, J.-H.; Kim, T.-K. Effects of Electrolyte Supplements on Body Water Homeostasis and Exercise Performance during Exhaustive Exercise. Appl. Sci. 2021, 11, 9093. https://doi.org/10.3390/app11199093
- Kozisek, Frantisek. (2004). Health Risk from Drinking Demineralized Water. Rolling Revision of the WHO Guidelines for Drinking Water Quality.
- Bird, J.K., Bruins, M.J. & Turini, M.E. Micronutrient intakes in the Dutch diet: foods, fortified foods and supplements in a cross sectional study. Eur J Nutr 62, 3161–3179 (2023). https://doi.org/10.1007/s00394-023-03219-4
- Eet en drinkt Nederland volgens de Richtlijnen Schijf van Vijf? Resultaten van de voedselconsumptiepeiling 2012-2016 RIVM-rapport 2020-0082 R.W.C. Schuurman | M.H. Beukers | C.T.M. van Rossum
