Onkruiden – vaak verguisd, maar gelukkig steeds vaker omarmd. En terecht! Ze hebben zoveel te bieden: als voedzaam, krachtig en prachtig voedsel op ons bord, als bron van bodemvruchtbaarheid én dankzij hun eeuwenoude geneeskracht.
Steeds meer blijkt onkruid goud waard te zijn voor zowel bodem, voedsel zekerheid als onze gezondheid. (Her)ontdek de voordelen van “onkruiden” als het gaat om jouw (darm)gezondheid, de gezondheid van de planeet, de diversiteit en voedingswaarde op je bord en je verbinding met de natuur. Kortom: ga weer de natuur in om meer vitaliteit op je bord én in je leven te krijgen.
Wildplukken en onkruiden – meer dan zomaar groen
Pas toen bestrijdingsmiddelen en de farmacie hun intrede deden, raakten onkruiden wat in de vergetelheid. Maar ik ben ervan overtuigd dat ze ons leven op talloze manieren kunnen verrijken: ze voeden jou, de bodem waarop ons voedsel geteeld wordt en het voedt je verbinding met de natuur – mits met zorg en respect toegepast.
Ik blijf ze dan ook met liefde onkruiden noemen – als een geuzennaam: eerst bespot, daarna geëerd.
Dit artikel pretendeert niet compleet te zijn. Daarvoor bestaan prachtige kruiden- en wildplukboeken. Wat ik hier wil delen is vooral mijn eigen, innige relatie met onkruiden.
Eén van mijn favoriete eetbare onkruiden: Melde (melganzevoet)
Waarom ik onkruiden omarm
Dagelijks gebruik – Ik werk elke dag met onkruiden: voor de compost, voor kruidentheeën en pesto’s, en om onze bodem gezond te houden. Ik droog er ook veel, zodat ik zelfs in de winter mijn heerlijke wildplukpesto kan maken.
Wildplukken – Bijna dagelijks pluk ik verse onkruiden of knoppen, zelfs in de winter. Ik gebruik ze in thee, water of als krachtpatser in mijn maaltijden.
Eetbare schoonheid – De bloemen van onkruiden zijn vaak prachtig. Alleen al hun aanblik maakt me vrolijk, en als finishing touch op een gerecht zijn ze onweerstaanbaar. Zie de beide foto’s hieronder: chocoladebonbons met eetbare bloemblaadjes en klaprozen bietesalade.
Geneeskracht – Als natuur- en voedingsdeskundige ben ik al ruim 25 jaar gefascineerd door de helende werking van onkruiden. In de vorm van thee, tincturen, poeders, Gemmo’s of supplementen kunnen ze onze gezondheid op een natuurlijke manier ondersteunen.
De vele voordelen van onkruiden
Onkruiden voor de landbouw en in onze tuin
Begin 2025 kreeg ik een bijzondere ‘boekenerfenis’ van Wouter Woets, die zijn leven lang vooral oude boeken verzamelde over landbouw, bodem en compostering. Eén van mijn favorieten is The Weed Problem (1952).
In droge jaren zoals 2025, met hete dagen en weinig neerslag, blijkt dit boek actueler dan ooit. Waar de meeste boeren en tuinders onkruid als een plaag zien, beschouwt de schrijver het juist als een gouden kans om de bodem vruchtbaar te houden en te regenereren – een voorwaarde voor voedselzekerheid.
Citaat uit boek “The Weed Problem | F.C. King
“Onkruid is altijd veroordeeld zonder een eerlijk proces. Daardoor zijn we ze gaan verachten. Toch hebben ze sterk bijgedragen aan de vruchtbaarheid van de bodem in het verleden. Dit kunnen ze opnieuw doen in het heden en de toekomst, door er optimaal gebruik van te maken.”
Wat onkruiden doen in landbouw en tuin
- Geen monocultuur – Wilde planten groeien in biodiversiteit, vaak op ongerepte plekken waar de bodem zichzelf in balans houdt. Je oogst ze zonder het land of de bodem te verstoren.
- Diepe wortels – Veel onkruiden wortelen dieper dan gecultiveerde gewassen. Ze halen mineralen en sporenelementen omhoog die essentieel zijn voor gezonde groei.
- Geen kunstmest of pesticiden nodig – Ze gedijen puur op natuurlijke bodemvruchtbaarheid.
- Bescherming van de bodem – Tussen de teelten zorgen ze (mits niet woekerend) voor een schaduwrijke, vochtige ondergrond en bescherming tegen wind, zon, temperatuurextremen en erosie.
- Permanente bodembedekking – Goed beheerd dragen ze structureel bij aan een gezonde bodem.
Samengevat leveren onkruiden in combinatie met gewassen:
- Grotere veerkracht tegen droogte en stressfactoren.
- Minder ziekte- en plaagdruk dankzij biodiversiteit.
- Betere opname van voedingsstoffen door een rijk wortelstelsel.
- Meer organische stof in de bodem door continue wortelgroei en afbraak.
- Grotere microbiële diversiteit in het bodemleven.
- Minder uitspoeling van nutriënten (vooral stikstof) – vooral op zandgronden.
- Uiteindelijk: hogere opbrengsten en betere voedselzekerheid.
Eeuwenlang vormden onkruiden de basis van vruchtbare bodems. Hun afstervende resten zorgden in de winter voor nieuwe nutriënten en organisch materiaal, waardoor micro-organismen konden floreren.
Wat betekent dit voor jou als consument?
Misschien vraag je je af: wat heb ik hieraan?
Heel veel! De kwaliteit, kracht en voedingswaarde van ons voedsel hangen rechtstreeks samen met de gezondheid van de bodem.
Gezonde bodem = gezond voedsel = gezonde mensen.
Helaas is de bodemgezondheid vandaag de dag zo verarmd, dat dit ook ons welzijn en onze vitaliteit beïnvloedt.
Lees verder in mijn longreads:
- Bodemuitputting
- De bodem en jouw brein
- De bodem en jouw hormoonbalans
Onkruiden bekeken vanuit voedingswaarde
Voordelen
- Hogere nutriëntendichtheid – Wilde planten bevatten vaak aanzienlijk meer vitaminen, mineralen, bitterstoffen, antioxidanten én eiwitten dan hun gekweekte tegenhangers. Zo is brandnetel rijker aan ijzer, calcium en vitamine C dan spinazie. Zie blauwe kader hieronder.
- Grote variatie in nutriënten – Onkruiden hebben elk hun unieke samenstelling, vaak in fysiologisch gunstige verhoudingen. (2)
- Secundaire plantenstoffen – Wilde kruiden bevatten veel bioactieve stoffen (bitterstoffen, flavonoïden, tannines, etherische oliën) die grotendeels verdwenen zijn in moderne landbouwgewassen. Vooral bitterstoffen zijn cruciaal voor spijsvertering en ontgifting. (6)
- Levenskracht – Onkruiden zijn ware overlevers die hun kracht doorgeven aan wie ze eet. Zie Voeg leven toe aan je etensbord en aan je jaren.
- Voedselzekerheid – Veel onkruiden overleven moeiteloos droogte en hitte. Zie mijn artikel over Melde.
- Goede micro-organismen – Wilde planten dragen veel meer vriendelijke microben met zich mee dan gecultiveerde of substraatteelt.
- Diversiteit op je bord – Voor een gezond microbioom wordt aangeraden minstens 30 planten per week te eten. Onkruiden maken dat haalbaar.
- Betaalbaar – Wildpluk is een toegankelijke manier om voedzaam en vitaal te eten, zeker waar vers voedsel schaars of duur is. Zie mijn recept Andijviestamppot met groene blaadjes.
NB: De voedingswaarde varieert sterk per groeiplaats, seizoen, weersomstandigheden en plantendeel.
Wildpluk pesto
Groene blaadjes als garnering
De meerwaarde van groene blaadjes uit de natuur:
- Een kopje zuring (Rumex crispus) of een half kopje Oost-Indische kers (Tropaeolum majus) bevat meer dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine A (5000 IE).
- Een kopje kaasjeskruid (Malva sylvestris) bevat bijna 27% meer calcium dan dezelfde hoeveelheid volle melk (370 mg versus 276 mg) en 72% van de eiwitten (5,56 g versus 7,69 g). (4)(5)
- Wilde bessen (zoals bosbessen, vlierbessen) bevatten hoge concentraties antioxidanten, vooral anthocyanen.
- Melde (melganzevoet of wilde spinazie) is een ‘wild mineralenbommetje’, doorgaans rijker dan gecultiveerde bladgroenten. Zie mijn artikel over Melde.
- Brandnetel is beroemd om zijn hoge mineralengehalte; gedroogd bevat het zelfs 18–34% eiwit. Zie mijn artikel over brandnetel.
- Bramen bevatten vaak hoge gehaltes antioxidanten (anthocyaninen, ellaginezuren, quercetine, catechinen, procyanidinen) – vaak meer dan cultivars. (10) Zie mijn artikel over antioxidanten.
Gezondheidseffecten voor de mens
Voordelen van wildplukken
- Diversiteit in voeding – Wildplukken stimuleert variatie, en variatie is essentieel voor gezondheid.
- Bitterstoffen – Ondersteunen spijsvertering, lever en gal, en verbeteren opname van voedingsstoffen. Bovendien zijn de bitterstoffen erg belangrijk voor een optimale ontgifting.
- Verbinding met de natuur – Zelf voedsel verzamelen verlaagt stress, bevordert beweging en versterkt respect en dankbaarheid voor de natuur.
⚠️ Let op: Er bestaat verwarring met giftige planten of vervuilde plukplekken. Pluk alleen als je zeker weet wat je doet, of samen met een ervaren wildplukker.
Wildpluk onkruiden/voedingsgewassen met bijzondere eigenschappen, waar ik een artikel over schreef:
Specifieke effecten voor ons microbioom
- Vezeldiversiteit: Wilde planten leveren unieke vezelstructuren en prebiotica die ons microbioom voeden. Een divers microbioom vormt de basis voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Dat is belangrijk, want veel modern voedsel is niet alleen vezelarm door raffinage, maar bevat ook te weinig variatie: het grootste deel is gebaseerd op tarwe. Lees verder in mijn artikel “Goed Gastheer worden voor je darmbacteriën.”
- Microbiële diversiteit: Via planten (en gezonde aarde eraan) krijg je blootstelling aan bacteriën, schimmels en gisten die in gewassen en bewerkt voedsel ontbreken. Dit draagt bij aan een veerkrachtiger microbioom en immuunsysteem. En wellicht heb je al gehoord van het Wild Biome Project: bijna 150 vrijwilligers aten 1–3 maanden uitsluitend uit de natuur. De voorlopige resultaten laten overtuigende effecten zien op darmgezondheid en biodiversiteit. (8)
- Polyfenolen: Wilde kruiden zijn rijk aan polyfenolen, stoffen die ontstekingsremmend werken en belangrijk zijn voor de darmgezondheid. Interessant zijn ook studies naar zes Mediterrane wilde planten (hondsdraf, gewone melkdistel, witte mosterd, klein kruiskruid, melde en wilde rucola/raket). Daaruit blijkt dat deze planten veelbelovend zijn in de strijd tegen antibioticaresistentie en biofilms. Hun stoffen vertonen een bacteriedodende en anti-biofilmwerking tegen o.a. MRSA en Staphylococcus aureus. (9)
NB: Niet alle micro-organismen zijn goedaardig. Goed wassen of blancheren verkleint risico’s. Zie verder mijn artikel over Bramen.
Nadelen en risico’s
- Verwarring met giftige soorten – Zoals daslook vs. lelietje-van-dalen of eetbare vs. giftige paddenstoelen. Volg een wildplukcursus of pluk onder begeleiding.
- Milieuvervuiling – Planten kunnen zware metalen, pesticiden of uitlaatgassen opnemen.
- Overoogsten – Te veel plukken kan ecosystemen verstoren. Zie wildplukregels.
- Overeten – Onkruiden met mate. Zoals Hippocrates zei: “Niets is gif, alles is gif. De dosis bepaalt.”
- Juridische aspecten – Wildplukken is in veel natuurgebieden (boven kleine hoeveelheden) verboden.
- Onregelmatige beschikbaarheid – Seizoensafhankelijk, dus niet altijd constant verkrijgbaar.
Wildplukregels en samenvatting
Pluk met respect: neem alleen wat je nodig hebt en verstoor de natuur niet.
Zie ook het kaartje van Tanja Hilgers hiernaast. (overigens maakte zij ook de header illustratie)
Samenvattend
Wildplukken biedt een enorme rijkdom aan nutriënten, bioactieve stoffen en microbiële diversiteit, én het brengt ons dichter bij de natuur. Maar het vraagt ook kennis, zorgvuldigheid en respect. Alleen zo benutten we de voordelen zonder risico’s of schade
Wildplukregels om je aan te houden
Wildplukken van salie Portugal
Wat hier een gecultiveerde plant is (zoals veel Mediterrane planten) is in het buitenland vaak gewoon een ‘onkruid’ of vice versa. Het is dus maar net waar je een plant aantreft. De definitie van onkruid is niet voor niets: Een plant die groeit op een plek waar hij ongewenst is. Met andere woorden: zelfs bejubelde tuinplanten of granen kunnen ‘onkruid’ worden, als ze op een ongewenste plek groeien.
Een aantal van mijn favoriete wildpluk recepten:
Rozenbotteljam
Tamme Kastanjes
Stampot Groene Blaadjes
Hippe zomerse rode bietensalade
Groene spread met onkruiden
Haver plaatkoek met kruidenboost
Bronnen/referenties
- The weed problem | F.C. King
- Minerals In Plants deel 1 en 2 | Jan Scholten
- Enzyklopädie Essbare Wildpflanzen | Steffen Guido Fleischhauer
- Stark PB, Miller D, Carlson TJ, de Vasquez KR. Open-source food: Nutrition, toxicology, and availability of wild edible greens in the East Bay. PLoS One. 2019 Jan 17;14(1):e0202450. doi: 10.1371/journal.pone.0202450. Erratum in: PLoS One. 2020 Sep 22;15(9):e0239794. doi: 10.1371/journal.pone.0239794. PMID: 30653545; PMCID: PMC6336281.
- Edible (and Medicinal) Weeds , Box: 3, Folder: 181. James A. Duke Papers, MS0352. National Agricultural Library Special Collections.
- Ceccanti C, Landi M, Incrocci L, Pardossi A, Venturi F, Taglieri I, Ferroni G, Guidi L. Comparison of Three Domestications and Wild-Harvested Plants for Nutraceutical Properties and Sensory Profiles in Five Wild Edible Herbs: Is Domestication Possible? Foods. 2020 Aug 6;9(8):1065. doi: 10.3390/foods9081065. PMID: 32781589; PMCID: PMC7466383.
- Jerome Higbee,Cindi Brownmiller,Patrick Solverson et all. Polyphenolic profiles of a variety of wild berries from the Pacific Northwest region of North America, Current Research in Food Science Volume7,2023,100564
- Rampelli S, Pomstra D, Barone M, Fabbrini M, Turroni S, Candela M, Henry AG. Consumption of only wild foods induces large scale, partially persistent alterations to the gut microbiome. Sci Rep. 2025 May 13;15(1):16593. doi: 10.1038/s41598-025-00319-5. PMID: 40360545; PMCID: PMC12075472.
- Donati, E., Ramundi, V., Nicoletti, I. et al.Bioprospecting of six polyphenol-rich Mediterranean wild edible plants reveals antioxidant, antibiofilm and bactericidal properties against Methicillin resistant Staphylococcus aureus. Sci Rep 15, 28765 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-03166-6
- Zia-Ul-Haq M, Riaz M, De Feo V, Jaafar HZ, Moga M. Rubus fruticosus L.: constituents, biological activities and health related uses. Molecules. 2014 Jul 28;19(8):10998-1029. doi: 10.3390/molecules190810998. PMID: 25072202; PMCID: PMC6271759.
