Ken je deze gevleugelde uitspraken over vitaliteit en water?
- U bent niet moe, u heeft dorst.
- U heeft geen trek, u heeft dorst.
Aan dit rijtje zou ik graag nog een derde uitspraak toevoegen:
U bent niet moe, u consumeert te weinig (zon- en dag)licht.
Er wordt steeds meer bekend over de gevolgen van te weinig dag- en zonlicht voor onze biologische klok. Deze interne klok synchroniseert vrijwel alle processen in ons lichaam en heeft daardoor grote invloed op onder andere onze vitaliteit, de efficiënte aanmaak van energie (ATP) in onze cellen, onze ontgiftingscapaciteit, slaap, hormoonbalans, stemming, concentratie, vitamine D-aanmaak, bloeddruk, weerstand en zelfs ons lichaamsgewicht.
Wanneer we spreken over het belang van licht, bedoelen we meestal letterlijk dag- en zonlicht. Maar terwijl we deze week onze granen en een grote diversiteit aan zaden oogstten, realiseerde ik me dat we zonlicht óók op een andere manier kunnen ‘eten’.
Planten leggen immers met behulp van zonlicht energie vast en slaan die op in hun zaden, granen, vruchten en andere plantendelen. Zo eten we, ook tijdens de donkere wintermaanden, indirect nog steeds de kracht van de zomer.
De geschiedenis van licht als therapie
Zonlicht werd vroeger veel toegepast als therapie. Deze behandeling, ook wel heliotherapie genoemd, werd onder andere ingezet bij longaandoeningen (vaak in kuuroorden) en bij verschillende huidaandoeningen, zoals eczeem, psoriasis, vitiligo en bepaalde vormen van tuberculose van de huid.
Met de komst van antibiotica raakte deze vorm van behandeling grotendeels op de achtergrond.
Nu antibioticaresistentie wereldwijd een steeds groter probleem vormt, groeit de belangstelling voor lichttherapie opnieuw. In sommige klinieken wordt bijvoorbeeld weer onderzoek gedaan naar UVB-bloedbestraling, soms gecombineerd met ozontherapie.
Belangrijk om hierbij te vermelden: voor deze toepassingen is op dit moment onvoldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar om de algehele effectiviteit aan te tonen.
Voedsel vol zonlicht
Graag laat ik je eerst kennismaken met de wijze woorden van de oudste natuurarts van Nederland, dr. Flemming Lehrmann. In mijn magazine MOOI Eten | MOOI Leven zei hij hierover:
Alleen het ‘grote laboratorium van Moeder Natuur’ kan via natuurlijke processen het voedsel voortbrengen dat ons ‘lichtenergie’ geeft. Deze energie moet elke cel in ons lijf en brein opslaan en opladen, waarbij je ze kunt zien als een soort batterijen. Vitaal voedsel laadt de batterij op, het vitaliseert onze cellen en zorgt voor een optimale celstofwisseling. Bewerkt, leeg en industrieel voedsel met kunstmatige stoffen kan onze batterijen veel minder goed opladen. Sterker nog, het belast ons lichaam en draagt niet bij aan een optimale ontgifting. Als deze onder druk komt te staan, neemt ons risico op ziekte toe.”
Dr. Lehrmann adviseerde zijn patiënten gedurende zijn werkzame leven als natuur- en arts integrale oncologie om zoveel mogelijk te kiezen voor groente, fruit, zaden, pitten en granen van duurzame oorsprong.
Nog een citaat uit hetzelfde interview:
Lichtgehalte van gewassen
“Er zijn apparaten die het ‘lichtgehalte’ van gewassen kunnen aantonen.” Dit is het vakgebied van de biofotonenwetenschap. Vitaal, onbewerkt voedsel laat rechte lichtlijnen zien. Een paar dagen na de oogst buigen deze lijnen af en verdwijnen uiteindelijk. Ook koken en bewaren doet de lichtkracht afnemen.”
Dr. Lehrmann verwees hierbij naar de biofotonenwetenschap, een vakgebied waarin onderzoek wordt gedaan naar ultrazwakke lichtemissie van levende organismen. Zie mijn artikel “Voeg leven aan je etensbord en aan je jaren toe”.
Voor mensen die hier sceptisch over zijn, had hij een eenvoudig experiment:
“Eet eens drie dagen witbrood, witte pasta en hoogbewerkt voedsel. Eet daarna drie dagen volop onbespoten (groente)sappen, fruit, pitten, noten en zaden. Voel wat het doet met je vitaliteit.”
Silicium, baarden en de vitaliteit van graan
Graag zet ik ook de oude granen en het vergeten mineraal silicium even in het zonnetje. Juist omdat granen voor een groot deel van de wereldbevolking het hoofdvoedsel vormen, is hun voedings- en vitaliteitskwaliteit van groot belang.
Granen werken nauw samen met silicium. Dat zie je vooral terug in de kafnaalden (de zogenaamde baarden) van oergranen: fijne, harde structuren met een hoog siliciumgehalte. Ze beschermen de aar, maar dragen ook bij aan de fotosynthese. Tijdens de rijping vangen deze baarden licht en warmte op, zetten die om in suikers en andere verbindingen en voeren die via de aar naar de graankorrels. De aar is daarmee niet alleen drager van het graan, maar werkt ook actief mee aan de ontwikkeling van vitale graankorrels.
En wat is er een keuze in granen, voor ieder wat wils zou je bijna zeggen. Zie verder hierover mijn artikel “Granen verguisd en bejubeld”.
Petra Essink noemt deze siliciumrijke naalden in haar indrukwekkende boek Graankracht treffend ‘lichtantennes’.
Zo slaan graankorrels als het ware zonlicht en zomerse warmte op in hun korrel: niet alleen als calorieën, maar ook als rijpingskwaliteit, een evenwichtige opbouw van zetmeel, eiwitten, mineralen en – in de woorden van Petra Essink – licht- en warmte-energie.
In de moderne veredeling zijn veel graanrassen naaldloos gemaakt, omdat dit praktischer is bij de oogst en verwerking. Daarmee verdwijnt echter ook een deel van het fotosynthetisch oppervlak van de aar. Granen die hun baarden behouden, zoals rogge, gerst en oude tarwerassen als emmer en eenkoorn, beschikken daardoor over een groter fotosynthetisch oppervlak tijdens de afrijping. Volgens Petra Essink draagt dit bij aan een grotere opname van licht en warmte tijdens het rijpingsproces.
Op de foto hierboven zie je rogge, zo’n baarddragend graan, geoogst op ons eigen land.
Voor wie zich verder wil verdiepen in de bijzondere eigenschappen van oergranen, kan ik de boeken Graankracht van Petra Essink en Graankeuken van Peter van Berckel van harte aanbevelen.
BRIX-waarde: een glimp van de zon in je voedsel?
De BRIX-waarde wordt meestal gebruikt om het gehalte aan opgeloste stoffen in planten te meten. Dat zijn niet alleen natuurlijke suikers, maar ook organische zuren, aminozuren, mineralen en andere verbindingen die tijdens de groei worden gevormd.
Een hoge BRIX-waarde ontstaat wanneer een plant volop kan fotosynthetiseren: voldoende zonlicht, een levende bodem, voldoende water en een goede mineralenvoorziening werken daarbij samen. De BRIX-waarde zegt dus niet alles over de voedingswaarde van een gewas, maar kan wél een interessante aanwijzing zijn voor de vitaliteit en rijpheid ervan.
Misschien kun je een hoge BRIX-waarde daarom zien als een aanwijzing van hoeveel zonlicht een plant heeft weten om te zetten in leven. Zie mijn artikel “Voedingsvitaliteit begint lang voordat we het eten”.
TOT SLOT
Zonlicht is, net als water, een factor waar we niet snel aan denken wanneer we ons niet optimaal fit voelen.
In mijn boeken Alles draait om je hormonen en Op weg naar meer energie besteed ik een volledig hoofdstuk aan de energiecentrales van onze cellen (de mitochondriën) en aan wat zij nodig hebben om voldoende ATP – onze lichaamsenergie – te produceren. Vitaal voedsel vormt daarin een belangrijke pijler. Maar het is zeker niet de enige.
Ook schoon water, een gezonde leefomgeving, voldoende beweging, een goede ademhaling, ontspanning, voedende sociale contacten, kwalitatief goede slaap én voldoende dag- en zonlicht dragen allemaal bij aan onze vitaliteit.
Misschien is dat ook niet zo vreemd. Onze biologische klok is immers ontstaan in een wereld waarin de afwisseling van dag en nacht, de seizoenen en het ritme van de natuur al miljoenen jaren de norm zijn. Ons lichaam verwacht nog altijd die natuurlijke signalen. Wanneer we veel binnen leven, kunstlicht de plaats van daglicht inneemt en we nauwelijks nog buiten komen, en vooral hoogbewerkt voedsel eten, raakt die afstemming gemakkelijk verstoord.
Misschien is dagelijks, en bij voorkeur al in de ochtend, daglicht opvangen via onze ogen daarom wel een van de eenvoudigste én krachtigste investeringen in onze gezondheid.
Frank Boon schrijft daarover in zijn boek De Energiecode:
“De gemiddelde Nederlander brengt 87% van zijn tijd binnenshuis door.” En de tijd die we buiten zijn, is na zonsondergang. Dat betekent dat we amper daglicht krijgen.”
Persoonlijk vind ik De Energiecode een bijzonder praktisch boek. Naast het belang van licht en voeding beschrijft Frank Boon nog zeventien andere pijlers die onze energie en vitaliteit beïnvloeden.
En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van dit hele artikel: gezondheid ontstaat zelden door één wondermiddel. Niet alleen door licht. Niet door alleen voeding. Maar doordat we stap voor stap weer meer gaan leven volgens de natuurlijke ritmes waarop ons lichaam al duizenden generaties lang is afgestemd.
Wat kun je vandaag al doen?
Gelukkig hoef je niet te wachten op nieuw wetenschappelijk onderzoek om meer licht in je leven toe te laten. Dit zijn een paar eenvoudige stappen die je vandaag al kunt zetten:
- Ga iedere dag naar buiten, bij voorkeur in de ochtend. Ook op een bewolkte dag is de hoeveelheid daglicht buiten vele malen groter dan binnenshuis. Je biologische klok krijgt daardoor een veel krachtiger signaal dat de dag is begonnen.
- Maak slim gebruik van licht gedurende de dag. In De Energiecode geeft Frank Boon veel praktische tips over de juiste timing van daglicht én hoe je ’s avonds de blootstelling aan blauw licht kunt beperken.
- Verdiep je eens in de wetenschap achter licht. Deze podcast van Voedingsgeneeskunde geeft een heldere uitleg over de invloed van de timing, kleur en intensiteit van licht op onze gezondheid.
- Kies zoveel mogelijk voor vitaal, natuurlijk afgerijpt en minimaal bewerkt voedsel. Planten hebben dan de kans gehad om maximaal zonlicht om te zetten in voedingsstoffen, smaak en aroma.
- Ga ‘op scharrel’ voor je eten. Bezoek een zelfoogst- of pluktuin. Je bent buiten, ‘eet licht’, beweegt, ontspant én neemt voedsel mee naar huis dat vaak verser en natuurlijker is afgerijpt. Je voedt daarmee niet alleen je lichaam, maar ook je biologische klok.
- Geef je biologische klok ’s nachts rust. Probeer laat op de avond niet meer te eten. Hoe gezellig die late borrel of snack soms ook is… gun je lichaam vooral lange nachten zonder dat er voedsel verteerd hoeft te worden. Je biologische klok zal je er dankbaar voor zijn. Voor je lichaam is voedsel namelijk óók een tijdsignaal. Een late maaltijd vertelt je biologische klok als het ware dat het nog dag is, terwijl juist in de nacht veel herstel-, reparatie- en ontgiftingsprocessen plaatsvinden.
Bronnen/referenties
- Podcast zonlicht en je biologische klok: https://open.spotify.com/episode/44Nuzdwc01CbS9IiIzqgpe
- https://deanderekrant.nl/zoek-de-zon-op/ Jack Kruse video
- Weller, R.B., Macintyre, I.M., Melville, V. et al. The effect of daily UVA phototherapy for 2 weeks on clinic and 24-h blood pressure in individuals with mild hypertension. J Hum Hypertens 37, 548–553 (2023). https://doi.org/10.1038/s41371-022-00729-2
- Kathryn J. Reid ,Giovanni Santostasi e.a., Timing and Intensity of Light Correlate with Body Weight in Adults, Plos One April 2, 2014. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0092251
- Lindqvist PG, Epstein E, Landin-Olsson M, Ingvar C, Nielsen K, Stenbeck M, Olsson H. Avoidance of sun exposure is a risk factor for all-cause mortality: results from the Melanoma in Southern Sweden cohort. J Intern Med. 2014 Jul;276(1):77-86. doi: 10.1111/joim.12251. Epub 2014 Apr 23. PMID: 24697969.
- Didikoglu, A., Woelders, T., Bickerstaff, L. et al. Relationships between light exposure and aspects of cognitive function in everyday life. Commun Psychol 4, 5 (2026). https://doi.org/10.1038/s44271-025-00373-9
- Couturaud V, Le Fur M, Pelletier M, Granotier F. Reverse skin aging signs by red light photobiomodulation. Skin Res Technol. 2023 Jul;29(7):e13391. doi: 10.1111/srt.13391. PMID: 37522497; PMCID: PMC10311288.
