Jouw darmgezondheid & jouw oestrogeenbalans
De aanleiding voor dit artikel was een stortvloed aan berichten in de media: PFAS in pepernoten, brood en ontbijtproducten, het nieuws over het intrekken van het glyfosaatonderzoek dat toch niet zo veilig bleek te zijn en de zorgwekkende toename van jonge kinderen met overgewicht en vervette levers (13)(14)(15). Stuk voor stuk scenario’s die onze hormoon- en oestrogeenbalans onder druk zetten.
Wat mij daarbij misschien nog wel het meest raakte, was niet alleen de inhoud van deze rapporten, maar vooral het bijna volledig ontbreken van handelingsperspectief voor de consument. Alsof we machteloos zouden zijn.
Terwijl dat niet zo is. We kunnen nog steeds kiezen voor onbespoten, onbewerkt voedsel en daarmee een heel concrete stap zetten richting darm- en hormonale gezondheid. “U kunt meer dan u denkt,” zei wijlen dr. Moolenburgh.
En hoewel we nog lang niet alles weten over de relatie tussen darmen en oestrogeenbalans, weten we inmiddels méér dan genoeg om in beweging te komen.
“We mogen geen valse hoop geven, maar ook geen valse hopeloosheid.”
(Servan Schreiber, auteur van o.a. het boek ‘Antikanker’ en ‘Uw brein als medicijn’)
Het oestroboloom
Het oestroboloom valt binnen het snelgroeiende onderzoeksgebied van het darmmicrobioom. Het is het deel van de darmflora dat verantwoordelijk is voor de stofwisseling en recycling van oestrogenen. Daarmee lijkt de darm een belangrijke rol te spelen in onze hormonale gezondheid: (1)(2) nieuwe onderzoeken suggereren dat het oestroboloom misschien wel één van de belangrijkste schakels is in de regulatie van oestrogenen. In nauw samenspel met de lever, via de zogenaamde darm-lever kringloop, worden oestrogenen hergebruikt danwel uitgescheiden via urine en ontlasting. Lees hier mijn artikel over de “darm-lever kringloop.”
Specifieke darmbacteriën zijn betrokken bij de afbraak en omzetting van oestrogenen. Een verstoring van de darmflora (dysbiose) en een afname van de bacteriële diversiteit kunnen het oestroboloom ontregelen, wat kan bijdragen aan hormonale disbalans. Dat wordt in verband gebracht met een mogelijk verhoogd risico op onder andere osteoporose, cysten en borstkanker (2).
Zowel te hoge als te lage oestrogeenspiegels kunnen klachten en ziekten veroorzaken.
-
Te hoge spiegels (oestrogeendominantie) worden in verband gebracht met endometriose, PCOS, hormoongerelateerde kankers, metabole ziekten/overgewicht en vruchtbaarheidsproblemen.
-
Te lage spiegels worden bijvoorbeeld geassocieerd met osteoporose, het uitblijven van de menstruatie, cognitieve problemen, PMS, migraine.
Hoewel er nog veel onbekend is, lijkt het meer dan de moeite waard om te onderzoeken wat voeding en leefstijl kunnen betekenen voor het ondersteunen van een gezond oestroboloom.
De hypothese – ziekte zetelt in de darm
Wanneer de darmflora uit evenwicht raakt – bijvoorbeeld door eenzijdige of sterk bewerkte voeding, te veel vet of eiwit, te weinig vezels (5), stress, weinig beweging, langdurig zitten, antibioticagebruik of ontstekingen – neemt de diversiteit van bacteriën in de darmen af. Dat betekent dat er minder verschillende soorten aanwezig zijn: gunstige bacteriën worden dan vaak minder talrijk, terwijl potentieel ziekmakende soorten juist toenemen. (Zie infographic hieronder en mijn uitgebreide artikel “Vezels, vezels, vezels.”) De hypothese is dat deze verstoring mogelijk aan de basis ligt van veel chronische ontstekingsziekten.
Onder de darmbacteriën bevinden zich ook soorten die een rol spelen bij het activeren of juist uitschakelen van oestrogenen en fyto-oestrogenen. Deze bacteriën produceren onder andere enzymen zoals β-glucuronidase en β-glucuronide (2)(3)(10). Deze enzymen kunnen oestrogenen opnieuw “beschikbaar” maken: nadat de lever oestrogenen heeft gebonden en via de gal teruggestuurd heeft naar de darm, kunnen deze bacteriële enzymen ze weer losmaken, zodat het lichaam ze opnieuw kan opnemen óf via de ontlasting kan uitscheiden.
Dat mechanisme is bijvoorbeeld in en na de menopauze van groot belang. De eierstokken maken dan steeds minder oestrogenen aan (er wordt nog wat geproduceerd door bijnieren, vetweefsel, borstweefsel en hersenen, maar veel minder dan voor de menopauze). Heropname via de darm kan dan wenselijk zijn. In de vruchtbare levensfase – wanneer de oestrogeenspiegels hoger zijn – kan heropname juist onwenselijk zijn. De samenstelling van de darmbacteriën lijkt voor een groot deel te bepalen welke kant het opgaat.
De kern van een gezond estroboloom is daarom dat er een goede balans bestaat tussen heropname en uitscheiding van oestrogenen, afhankelijk van wat het lichaam op dat moment nodig heeft. Te veel β-glucuronidase is niet wenselijk, omdat hierdoor te veel oestrogenen opnieuw worden opgenomen. Te weinig is óók ongunstig, omdat dit eveneens klachten en ziekten kan veroorzaken. Het is goed om te weten dat deze kringloop niet alleen invloed heeft op lichaamseigen oestrogenen, maar ook op fyto-oestrogenen en xeno-oestrogenen.
Het oestroboloom en xeno-oestrogenen
Ook xeno-oestrogenen (chemische, hormoonverstorende stoffen uit milieu, bestrijdingsmiddelen, cosmetica enz.) lijken vooral indirect beïnvloed te worden door de werking van het oestroboloom:
-
Een gezonde darm en een vlotte darmpassage zorgen ervoor dat xeno-oestrogenen sneller worden afgevoerd richting de toiletpot. Daardoor krijgen ze minder kans om opnieuw in de bloedbaan opgenomen te worden.
-
Voldoende vezels uit groenten, fruit, volkoren (oer)granen, peulvruchten, noten en zaden ondersteunen niet alleen een gezond oestroboloom, maar binden ook schadelijke stoffen. Zo worden ze makkelijker via de ontlasting uitgescheiden, in plaats van terug naar de lever vervoerd.
-
Onbespoten voeding en schone cosmetica/schoonmaakmiddelen zijn een grote troef voor je hormonale gezondheid. Wat je niet binnenkrijgt via voeding of huid, hoeft je darm en lever ook niet te verwerken. Veel xenobiotische stoffen kunnen het microbioom/oestroboloom beschadigen of zorgen dat de lever zó druk is met ontgiften dat er minder ruimte overblijft voor een gezonde oestrogeenstofwisseling (7).
-
Goed voor je darmbacteriën zorgen draagt ook bij aan sterke, intacte darmslijmvliezen. Daardoor komen minder ongewenste stoffen in de bloedbaan terecht. Oestrogenen hebben een positieve invloed op deze slijmvliezen; in en na de menopauze zijn intacte slijmvliezen dus minder vanzelfsprekend, waardoor extra ondersteuning belangrijk is.
Conclusie:
Een gezond oestroboloom voorkomt niet rechtstreeks via β-glucuronidase de heropname van xeno-oestrogenen, maar zorgt via de volledige darmflora-functie wél voor betere uitscheiding en minder hormonale belasting. (6)(7)
Als deze bacteriën of enzymen niet voldoende aanwezig zijn in het oestrobolooom:
Worden lichaamseigen oestrogenen minder goed opnieuw geactiveerd en heropgenomen dan kan er een tekort aan circulerend oestrogeen ontstaan. Omdat oestrogeen bij honderden functies in ons lichaam en brein betrokken is, kan ook te weinig oestrogeen een scala aan klachten/ziekten bijdragen. (Uitgebreide informatie in mijn boek “Alles draait om je hormonen.”) met daarin ook een Hormonen checklist
Wanneer er te veel van deze bacteriën of enzymen aanwezig zijn:
Worden juist meer/ te veel (xeno)oestrogenen weer actief gemaakt en komen er meer terug in de bloedbaan dan wenselijk.
Een overmaat aan vrije oestrogenen kan bijdragen aan: aandoeningen zoals endometriose, een verhoogd risico op bepaalde hormoongevoelige kankersoorten zoals borstkanker en baarmoederhalskanker. (9) Zie schema hieronder, klachten die door een overmaat aan oestrogeen/oestrogeendominantie kunnen ontstaan.
veelvoorkomende klachten bij m/v door teveel oestrogeen/oestrogeendominantie
Voorlopige conclusie
Een gezonde en gevarieerde darmflora speelt een belangrijke rol in het stabiel houden van onze hormoonbalans. Wanneer het microbioom uit evenwicht raakt, verandert ook de manier waarop het lichaam oestrogenen verwerkt. Daardoor kunnen zowel te veel als te weinig oestrogenen opnieuw in de bloedbaan terechtkomen. Beide situaties kunnen bijdragen aan uiteenlopende gezondheidsproblemen.
In onderzoeken worden verschillende voedingsinterventies genoemd die kunnen helpen om het oestroboloom te ondersteunen of te herstellen: prebiotische vezels, probiotische voeding en antimicrobiële middelen. (9)
Daarom zou ik op persoonlijke titel willen toevoegen: ga weer eten volgens de oorspronkelijke Mediterrane keuken. Die bevat ze namelijk alle drie.
Hoewel nog lang niet duidelijk is welke specifieke bacteriestammen de grootste invloed hebben op het oestroboloom, lijkt het volkomen plausibel dat we ons microbioom – de ‘wortel van de plant mens’ – moeten voeden met voedingsmiddelen die bijdragen aan een robuuste darmgezondheid. Dat is vooral voeding zoals we die als mens altijd gegeten hebben: volwaardig, divers, afkomstig uit gezonde bodem, vrij van bestrijdingsmiddelen, vitaal, kleur- en vezelrijk.
Laten we niet wachten op 100% sluitende wetenschappelijke bewijzen, maar ons gezonde verstand volgen en de miljarden darmbacteriën koesteren – die niet alleen 130–150 keer meer genen bezitten dan wij zelf – maar ons in aantal zelfs overtreffen.(12) Zie het plaatje hieronder welke factoren de oestrogeenbalans – via de darm – in goede banen kunnen leiden.
Een gezonde darmflora en de oestrogeenbalans
Aan de slag?
Wil je op basis van dit artikel aan de slag? Dan kun je hopelijk iets met deze suggesties:
- Het kan fijn voelen om meer kennis over je ‘hormoonorkest’ te vergaren en zo veel meer van je hormonen te begrijpen. Ze zijn misschien wel je beste vrienden als het gaat om je gezondheid en welzijn. “Goed gastheer voor je darmbacterien” worden/zijn is dan een mooie stap. Via de info op mijn website, mijn online hormoontraining of mijn boek “Alles draait om je hormonen” help ik je graag een eindje op weg.
- Lees meer over je darmmicrobioom en hoe je die positief kunt beïnvloeden met voeding, via alle artikelen in deze link. Of start met de stappen op het plaatje hieronder: “Krachtvoedsel voor microben”.
- Begin met de recepten op deze website om met gezonde voedingsstoffen voor je darmen aan de slag te gaan: Ga naar de receptenpagina en klik aan de rechterkant op ‘goed voor je darmen’ en je ziet ruim 100 recepten om aan de slag te kunnen. Ook in mijn boeken staan honderden recepten om mee aan de slag te gaan.
- Werk via voeding en leefstijl/dagelijkse beweging aan een dagelijks ontlastingpatroon: “De 7 V’s : Variatie, Vitaliteit, Vocht, Vezels, Vet, Vermijd stress en Verwarmend.” kunnen je hopelijk daarbij van dienst zijn. Zoniet, overweeg dan hulp van een zorgprofessional.
Referenties/bronnen
- Estrogen–gut microbiome axis: Physiological and clinical implications, Baker, James M. et al. Maturitas, Volume 103, 45 – 53
- Parida, S., & Sharma, D. (2019). The Microbiome–Estrogen Connection and Breast Cancer Risk. Cells, 8(12), 1642. https://doi.org/10.3390/cells8121642
- Dabek M, McCrae SI, Stevens VJ, Duncan SH, Louis P. Distribution of beta-glucosidase and beta-glucuronidase activity and of beta-glucuronidase gene gus in human colonic bacteria. FEMS Microbiol Ecol. 2008 Dec;66(3):487-95. doi: 10.1111/j.1574-6941.2008.00520.x. Epub 2008 Jun 4. PMID: 18537837.
- Pollet RM, D’Agostino EH, Walton WG, Xu Y, Little MS, Biernat KA, Pellock SJ, Patterson LM, Creekmore BC, Isenberg HN, Bahethi RR, Bhatt AP, Liu J, Gharaibeh RZ, Redinbo MR. An Atlas of β-Glucuronidases in the Human Intestinal Microbiome. Structure. 2017 Jul 5;25(7):967-977.e5. doi: 10.1016/j.str.2017.05.003. Epub 2017 Jun 1. PMID: 28578872; PMCID: PMC5533298.
- Kwa M, Plottel CS, Blaser MJ, Adams S. The Intestinal Microbiome and Estrogen Receptor-Positive Female Breast Cancer. J Natl Cancer Inst. 2016 Apr 22;108(8):djw029. doi: 10.1093/jnci/djw029. PMID: 27107051; PMCID: PMC5017946.
- Ning, Lijun et al. Gut microbial β-Glucuronidase: A key regulator of endobiotic homeostasis. Cell Host & Microbe, Volume 32, Issue 6, 783 – 785
- Carmody RN, Turnbaugh PJ. Host-microbial interactions in the metabolism of therapeutic and diet-derived xenobiotics. J Clin Invest. 2014 Oct;124(10):4173-81. doi: 10.1172/JCI72335. Epub 2014 Aug 8. PMID: 25105361; PMCID: PMC4191041.
- Jatin Chadha, Deeptashree Nandi, Yama Atri, Alo Nag, Significance of human microbiome in breast cancer: Tale of an invisible and an invincible, Seminars in Cancer Biology, Volume 70, 2021, Pages 112-127, ISSN 1044-579X
- Plottel, Claudia S. et al. Microbiome and Malignancy, Cell Host & Microbe, Volume 10, Issue 4, 324 – 335
- Han, SY., Huh, CS., Ahn, YT. et al.Hepatoprotective effect of lactic acid bacteria, inhibitors of β-glucuronidase production against intestinal microflora. Arch Pharm Res 28, 325–329 (2005). https://doi.org/10.1007/BF02977800
- Larnder AH, Manges AR, Murphy RA. The estrobolome: Estrogen-metabolizing pathways of the gut microbiome and their relation to breast cancer. Int J Cancer. 2025 Aug 15;157(4):599-613. doi: 10.1002/ijc.35427. Epub 2025 Apr 3. PMID: 40177842; PMCID: PMC12178105.
- F. Muskiet https://www.mmv.nl/columns/wie-heeft-er-honger-u-of-uw-darmbacterien
-
https://www.pan-netherlands.org/hoge-concentraties-van-de-forever-chemical-tfa-in-pepernoten-en-alledaagse-graanproducten-in-heel-europa/
-
Gary M. Williams, Robert Kroes, Ian C. Munro, Retraction notice to“Safety evaluation and risk assessment of the herbicide roundup and its active ingredient, glyphosate, for humans” [Regul. Toxicol. Pharm. 31 (2000) 117–165], Regulatory Toxicology and Pharmacology, 2025, 106006, ISSN 0273-2300, https://doi.org/10.1016/j.yrtph.2025.106006.
- https://nos.nl/artikel/2593832-kinderartsen-slaan-alarm-over-forse-toename-aantal-kinderen-met-obesitas
