Histamine-intolerantie ontstaat in de darm
1
Wat is histamine-intolerantie?
Histamine is een biogeen amine: een stof die zowel door onze darmbacteriën wordt aangemaakt als via voeding in ons lichaam komt. Normaal gesproken wordt een teveel aan histamine weer afgebroken door enzymen in onze darmen, lever en bloed. Zo profiteren we van de vele functies van histamine, zonder er last van te krijgen.
Bij histamine-intolerantie (HIT) gaat die afbraak niet goed. Histamine stapelt zich dan op, waardoor klachten ontstaan die op een allergie kunnen lijken, maar géén echte allergie zijn (5). Klachten kunnen optreden in het spijsverteringskanaal, het brein en de ademhalingsorganen.
De positieve kanten van histamine
Net als bij cholesterol wordt histamine vaak vooral met negatieve effecten geassocieerd. Maar in balans heeft het juist veel belangrijke functies. Histamine is een stimulerende neurotransmitter en betrokken bij gezonde slaap, een goed werkend immuunsysteem (het kan overmatige reacties juist dempen), maagzuurproductie en temperatuurregeling. Zie verder mijn boek “Je Brein Vitaal”
2
Welke klachten?
Omdat histamine bij veel processen in ons lichaam betrokken is, kan HIT zeer uiteenlopende klachten geven. Veel voorkomende klachten zijn:
- hooikoorts
- buikpijn, opgeblazen gevoel, diarree
- hoofdpijn of migraine
- rode huid (flushes), jeuk, zonneallergie, galbulten/netelroos
- hartkloppingen
- verstopte neus of astma-achtige klachten
- zwellingen/oedeem
Daarnaast kunnen ook onbegrepen klachten zoals rusteloosheid, slaapproblemen, tinnitus, obsessief gedrag of onbegrepen schildklierklachten met HIT samenhangen. Deze klachten zijn vaak aspecifiek en komen ook bij andere aandoeningen voor.
Hoeveel mensen hebben er last van?
Omdat klachten niet altijd als HIT worden herkend, ontbreken harde cijfers. Alleen al hooikoorts treft echter volgens het RIVM 1 op de 4 à 5 Nederlanders. Het aantal patiënten neemt toe en hooikoorts begint elk jaar vroeger in het jaar. Klimaatverandering, voeding en chemicaliën worden genoemd als belangrijkste oorzaken (1)(2).
3
Voeding en HIT
Histamine kan via voeding in ons lichaam komen, of vrijgemaakt worden door bepaalde voedingsmiddelen.
- Voeding rijk aan histamine
Voorbeelden zijn belegen-, rauwmelkse- of schimmelkazen, droge worst, varkensvlees, zuurkool en andere fermentatieproducten zoals miso, marmite, gist, sojasaus, wijn/bier en vooral ingeblikte of gerookte vis. Vooral tonijn, makreel en sardines in blik kunnen zeer hoge histaminegehaltes bevatten. De hoeveelheid verschilt sterk per product, bereidingswijze en bewaarconditie (3). Ook gerijpte/oudere producten bevatten meer histamine dan minder gerijpte. (Oudere paddenstoelen bevatten bijvoorbeeld meer histamine dan versgeplukte.) - Histamine-vrijmakers
Dit zijn producten die histamine uit cellen vrijmaken. Voorbeelden zijn alcohol, citrusvruchten, zeevruchten, papaja, tomaat, noten, peulvruchten, ananas, spinazie, chocolade, eieren en aardbeien. Ook sommige kruiden en specerijen werken zo, zoals brandnetel, kerrie, kardemom, koriander, laos, gember, peper, paprikapoeder, vanille en kaneel. Niet iedereen met HIT reageert op deze histamine ‘liberators’ (4). - Alcohol
Alcohol (vooral rode wijn) bevat vaak veel histamine, werkt als histamine-vrijmaker én remt bovendien het DAO-enzym dat histamine afbreekt (5). - Medicijnen en HIT
Sommige medicijnen remmen DAO of beïnvloeden de vrijgave van histamine. Voorbeelden zijn:
- chloroquine (anti-malariamiddel)
- verapamil (bloeddrukverlager)
- cimetidine en prometazine (antihistaminica)
- amitriptyline (antidepressivum)
- NSAID’s zoals diclofenac
- hoge doseringen aspirine
- opiaten
- bepaalde antibiotica
Deze middelen kunnen HIT-klachten uitlokken of verergeren (6). Zie ook mijn uitgebreide overzicht “Medicijnen en hun interacties met voedingsmiddelen.”
Ook medicijnen die het darmmicrobioom* verstoren, kunnen de histamine-afbraak hinderen. Denk aan PPI’s (maagzuurremmers), metformine, laxeermiddelen en antibiotica.
*Het darmmicrobioom omvat alle micro-organismen in de darm, samen met hun genen en interacties met ons lichaam en brein.
4
Wat kun je doen? – The Quick Win
Uit het voorgaande blijkt dat er verschillende manieren zijn om klachten snel te verminderen:
- Kies voor histaminearm voedsel
Vermijd tijdelijk producten die veel histamine bevatten, histamine-vrijmakers of additieven uit sterk bewerkt voedsel. De histaminehoeveelheid in producten hangt af van rijpheid (hoe rijper, hoe meer histamine), opslagtijd en verwerking. Niet iedereen reageert op dezelfde triggers. Wel blijkt dat mensen die gefermenteerde producten mijden vaak minder klachten ervaren (5).
Histaminearme producten zijn o.a.: vers vlees/vis, de meeste groenten en fruit, granen en pseudogranen (rijst, quinoa, haver, boekweit) en verse zuivel. - Overweeg DAO-suppletie
Als klachten vooral komen door een tekort aan het enzym DAO, kan dit getest worden. Supplementen met DAO, vitamine C, quercetine, bepaalde probiotica en kruiden kunnen helpen klachten te verminderen. Doe dit altijd onder begeleiding van een zorgprofessional (7). - Beperk of vermijd bepaalde additieven
Deze stoffen in ultra bewerkt voedsel kunnen histaminereacties uitlokken (7):
- Sulfieten (E220–E228)
- Benzoaten (E210–E219)
- Azo-kleurstoffen (E102, E104, E110, E122 t/m E124, E128, E154, E155, E180)
- MSG (E621)
- Nitraat- en nitrietzouten (E249–E252)
Tip: gekiemde peulvruchten (zie foto hieronder met gekiemde linzen) bevatten DAO (8), vooral kiemen van kikkererwten, linzen, soja en erwten. De hoeveelheid hangt af van duur, temperatuur en licht bij het kiemen.
5
Wat kun je doen? – De aanpak van de geleidelijkheid
A. Darmen
Het darmmicrobioom speelt een sleutelrol: het moet histamine aanmaken voor bepaalde functies, maar ook een teveel afbreken. In de darmvilli wordt DAO geproduceerd. Dit enzym breekt vooral histamine uit voeding (exogeen) af (9).
Een gezond microbioom helpt ook bij de afbraak van hormonen en neurotransmitters, waaronder histamine. Pathogene bacteriën zoals Escherichia coli, Morganella morganii, Proteus, Klebsiella en Enterobacteriaceae kunnen juist histamine produceren (11). Een gezonde darmflora bevat daarentegen ook bacteriën die histamine afbreken en het immuunsysteem kalmeren.
Een belangrijk kenmerk van een gezonde darm is diversiteit. Mensen met hooikoorts hebben bijvoorbeeld vaak een verminderde diversiteit wat betreft hun darmmicroben (12).
Wanneer de darmbarrière beschadigd raakt (zoals bij een leaky gut, de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa), vermindert ook de histamine-afbraak. Dit verhoogt bovendien de belasting voor de lever (6).
Leaky gut
Bij een gezonde darm vormen slijmlaag en darmwand een stevige barrière. Bij “leaky gut” (verhoogde darmdoorlaatbaarheid) kunnen histamine en andere stoffen makkelijker in het bloed terechtkomen. Dit zien we bij o.a. prikkelbare darm, coeliakie en chronische ontstekingen. Zo kan een lekkende darm HIT-klachten versterken.
B. Lever
Ook de lever breekt histamine af, met behulp van het enzym HNMT. Dit enzym methyleert histamine en zet het om in N-methylhistamine (9). Bij leverproblemen of verminderde HNMT-activiteit kan histamine stijgen, ook als DAO normaal werkt (13).
Mogelijke oorzaken van een verminderde HNMT-activiteit zijn:
- genetische factoren
- leveraandoeningen (zoals leververvetting, hepatitis, alcoholschade)
- methylatieproblemen (door tekorten aan foliumzuur, vitamine B12, B6, choline, methionine, magnesium, zink en antioxidanten als vitamine E, C en glutathion)
- oxidatieve stress en chronische ontsteking
- medicijnen die de lever belasten of methylatie remmen
Zelfs simpele dingen als bouillonblokjes vervangen door een eigengemaakte bouillonpasta kan je lever al wat ‘lucht’ geven. Evenals veel minder glucose/fructose consumeren (in nagenoeg al ons gezoete bewerkte voedsel aanwezig), kan onze lever een handje helpen. Dus maak je eigen heerlijke versnaperingen zodat je de baas wordt over de hoeveelheid zoet. Zie foto van de heerlijke appel worteltaart.
6
Algemene tips
- Kies voor vers voedsel: vermijd overrijpe, ingeblikte of langdurig bewaarde producten.
- Beperk alcohol, omdat dit DAO remt.
- Overweeg DAO-supplementen of vitamine C onder begeleiding van een zorgprofessional, en houd eventueel een klachtendagboek bij.
- Introduceer vermeden producten later voorzichtig opnieuw, om tekorten en eenzijdigheid te voorkomen.
- Onthoud dat tolerantie per persoon verschilt. Lijsten met histaminerijke of -arme producten zijn een hulpmiddel, maar uitproberen blijft nodig.
- Vermijd ultra processed food en kook zoveel mogelijk zelf, met onbewerkte ingrediënten. Dit verlaagt histaminevrijmakers én ondersteunt darmgezondheid. Zie het plaatje hieronder van voedsel dat niet of minimaal bewerkt is.
- Mensen met PDS, voedselintoleranties of NCGS reageren vaak positief op een lagere histaminebelasting (14).
7
Specifieke tips voor darmgezondheid
Omdat HIT vaak in de darmen begint, is werken aan darmgezondheid cruciaal.
Vier kanttekeningen vooraf:
- Darmgezondheid kan snel verslechteren door stress, medicatie of slechte voeding, maar herstel kost tijd.
- Bij een overgroei van pathogene bacteriën is begeleiding van een natuurdiëtist of microbioomspecialist sterk aan te raden.
- Vezels zijn essentieel, maar moeten bij een vezelarm dieet heel langzaam worden opgebouwd.
- Sommige gezonde voedingsmiddelen (zoals gefermenteerd voedsel, kruiden of antioxidanten) kunnen in een HIT-fase klachten verergeren.
Praktische stappen voor een sterker darmmicrobioom:
- Goed kauwen en rustig eten
- Bij elke maaltijd vezels uit groente, fruit, peulvruchten, zaden, noten, pitten en oergranen
- Eet dagelijks zoveel mogelijk kleuren van de regenboog
- Kies seizoensgebonden producten, zo krijg je automatisch veel meer variatie in je voeding.
- Kook zelf met onbewerkte ingrediënten, vermijd pakjes, zakjes en blik
Mag ik je een eindje op weg helpen?
Lees hieronder verder in de vele artikele die ik schreef over darmgezondheid. Of ga aan de slag met de vele recepten op mijn website of in mijn boeken. Ik hoop dat het onbewerkte eten ook bij jou tot vermindering van klachten zal leiden. En vooral dat je, zelfbereide maaltijden uiteindelijk (je smaakpapillen moeten eerst even de vele suikers, smaakstoffen en vetten ontwennen) veel lekkerder gaat vinden zodat je niet meer anders wilt. Ik wens je heel veel kook-en eetplezier.
Bronnen/referenties
- https://www.rivm.nl/klimaat-en-gezondheid/allergenen
- https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/42/1-op-de-5-nederlanders-had-een-allergie-in-2023
- Europe.eu, Assessment of the incidents of histamine intoxication in some EU countries. October 2017, https://doi.org/10.2903/sp.efsa.2017.EN-1301
- Comas-Basté O, Sánchez-Pérez S, Veciana-Nogués MT, Latorre-Moratalla M, Vidal-Carou MDC. Histamine Intolerance: The Current State of the Art. Biomolecules. 2020 Aug 14;10(8):1181. doi: 10.3390/biom10081181. PMID: 32824107; PMCID: PMC7463562.
- Wüthrich B. Allergic and intolerance reactions to wine. Allergol Select. 2018 Sep 1;2(1):80-88. doi: 10.5414/ALX01420E. PMID: 31826033; PMCID: PMC6883207.
- Schnedl WJ, Enko D. Histamine Intolerance Originates in the Gut. Nutrients. 2021 Apr 12;13(4):1262. doi: 10.3390/nu13041262. PMID: 33921522; PMCID: PMC8069563
- nl, histamine-intolerantie.
- Judit Costa-Catala, Irache Iduriaga-Platero, Jaume Bori, Optimization of agro-technological processing parameters to enhance diamine oxidase activity in edible legume sprouts. Journal of Agriculture and Food Research. Volume 22, August 2025, 102104
- Comas-Basté O, Sánchez-Pérez S, Veciana-Nogués MT, Latorre-Moratalla M, Vidal-Carou MDC. Histamine Intolerance: The Current State of the Art. Biomolecules. 2020 Aug 14;10(8):1181. doi: 10.3390/biom10081181. PMID: 32824107; PMCID: PMC7463562.
- Sánchez-Pérez S, Comas-Basté O, Duelo A, Veciana-Nogués MT, Berlanga M, Vidal-Carou MC, Latorre-Moratalla ML. The dietary treatment of histamine intolerance reduces the abundance of some histamine-secreting bacteria of the gut microbiota in histamine intolerant women. A pilot study. Front Nutr. 2022 Oct 21;9:1018463. doi: 10.3389/fnut.2022.1018463. PMID: 36337620; PMCID: PMC9633985.
- Barcik, Weronika et al.Histamine-secreting microbes are increased in the gut of adult asthma patients. Journal of Allergy and Clinical Immunology, Volume 138, Issue 5, 1491 – 1494.e7
- Hua, Xing et al. Allergy associations with the adult fecal microbiota: Analysis of the American Gut Project. eBioMedicine, Volume 3, 172 – 179
- Maintz L, Novak N. Histamine and histamine intolerance. Am J Clin Nutr. 2007 May;85(5):1185-96. doi: 10.1093/ajcn/85.5.1185. PMID: 17490952.
- Aguilera-Lizarraga J, Florens MV et all. Local immune response to food antigens drives meal-induced abdominal pain. Nature. 2021 Feb;590(7844):151-156. doi: 10.1038/s41586-020-03118-2. Epub 2021 Jan 13. PMID: 33442055; PMCID: PMC7610810.
Deze module is te gebruiken om complexere kolommenstructuren te creëren. Door het kopiëren van subrijen en het toevoegen van kolommen (door op het +-pictogram te klikken), kun je je eigen kolommenstructuur samenstellen. Vervolgens kun je met behulp van styling achtergrondkleuren, afbeeldingen, padding en marges toevoegen om de lay-out verder aan te passen. Het biedt een handige manier om meer controle te hebben over de opmaak van je documenten of webpagina’s.
