We eten allemaal, meerdere keren, elke dag. Maar voeden we onszelf ook echt?
Of vullen we slechts onze magen, zonder ons lichaam te geven wat het werkelijk nodig heeft?
Dat verschil is vaak niet te zien. Hoe herken je aan een krop sla of een paprika of die vol zit met vezels en voedingsstoffen, of juist arm is aan vitaliteit en kracht?
Toch maakt dat onderscheid alles uit.
Eten = wat we in onze mond stoppen.
Voedsel = wat ons voedt – wat ons lichaam ondersteunt, opbouwt, energie geeft, beschermt en zelfs kan helpen genezen. Dat bleek ook onlangs weer uit een onderzoek naar de kracht van voeding als medicijn. (9)(10)
Weten wat echt voedsel is – en hoe je ervoor kunt kiezen kan een wereld van verschil maken. Voor jouw gezondheid én voor die van de aarde.
Ons lichaam bestaat uit triljoenen cellen die constant energie nodig hebben. Niet zomaar calorieën, maar echte voeding: brandstoffen, bouwstoffen, beschermstoffen. Die cellen functioneren optimaal als ze gevoed worden met kwaliteit, met leven. Met voedsel dat zelf ook ‘goed gevoed’ is. Denk aan planten die op gezonde bodems hebben gestaan, aan dieren die een natuurlijk leven hebben gehad, aan gerechten die met rust en zorg zijn bereid. Maar dat is in onze huidige voedselketen allesbehalve vanzelfsprekend.
Wat we het meest eten, is vaak niet wat ons voedt. En daar begint het verhaal van onze gezondheid. Of ons gebrek daaraan.
Wij zijn ook wat ons eten heeft gegeten.
Wij zijn wat ons eten heeft gegeten
Het klinkt misschien wat poëtisch, maar het is letterlijk waar: wij zijn wat ons eten heeft gegeten. Als wij planten en dieren eten die op verarmde bodems zijn gegroeid of gevoed zijn met onnatuurlijke stoffen, dan nemen wij die verarming over. Onze voeding verliest z’n voedingswaarde al op het land — nog vóór het überhaupt op ons bord ligt. En wat er daarna mee gebeurt in de fabriek, helpt ook niet echt mee. Raffinage, verhitting, toevoegingen, conservering: allemaal stappen die ons ‘eten’ nog verder verwijderd van wat ooit ‘voedsel’ was. Lees verder in mijn artikel “Uit de houdgreep van hoogbewerkt voedsel.”
Ruim 2/3 van het eten in de schappen is inmiddels hoog bewerkt in de fabriek. Daardoor bevat het minder bruikbare voedings-, bouw- en brandstoffen. Voedingsmiddelen als eiwitten en vetten bijvoorbeeld zijn dusdanig bewerkt dat ze door onze spijsvertering en cellen lastiger verteerbaar en dus ook minder bruikbaar zijn. (1)(2) Een keertje dergelijk voedsel eten, is natuurlijk niet erg. Maar jarenlang voedsel eten dat niet de vereiste bouw- en brandstoffen bevat, heeft consequenties voor onze gezondheid en vitaliteit. Zeker als daar al in de eerste 1000 dagen of op peuterleeftijd, in de opbouwfase van ons lijf en brein, mee begonnen wordt. (3)(4)(5)(6) Lees daarover meer in mijn artikel “Goedkoop was nog nooit zo duurkoop.”
Bodemherstel is topprioriteit voor onze gezondheid
Hidden hunger
We lijden aan een stille vorm van honger. Niet omdat er geen eten is, maar omdat ons eten geen voeding meer is. Hidden hunger noemen we dat: tekorten die zich niet uiten in een lege maag, maar in een leeg lijf. Een tekort aan vitaminen, mineralen, sporenelementen, antioxidanten, vezels, enzymen — allemaal stoffen die cruciaal zijn voor een gezond functioneren van onze cellen, ons brein, ons immuunsysteem.
De ironie is schrijnend: we consumeren meer calorieën dan ooit, maar op celniveau verhongeren we. We raken overvoerd én ondervoed tegelijk. De eerste chronische ziekten dienen zich dan ook steeds eerder aan. “In de jaren 80 was de gemiddelde beginleeftijd van chronische, leefstijlgerelateerde ziekten 55 jaar. Nu is dat 43 jaar”,aldus TNO.(7). Diabetes type 2, hart- en vaatziekten, chronische vermoeidheid: het zijn moderne plagen die voortkomen uit onze hedendaagse eetpatronen.
En erger nog: ook kinderen zijn niet meer veilig. Ouderwetse ‘ouderdomsziekten’ duiken steeds vaker op bij jonge kinderen. Een teken aan de wand dat we ons voedingssysteem radicaal anders moeten gaan benaderen.
Gezondheid start altijd in de bodem
Gezond voedsel is een grondrecht
Dat gezondheid begint met goede voeding, weten we al duizenden jaren. Hippocrates had het al bij het rechte eind: “Laat voeding uw medicijn zijn.” En toch behandelen we voeding vandaag de dag vaak als bijzaak — als iets dat snel en goedkoop moet, in plaats van als iets heiligs. Zelfs nu weer wetenschappelijk bewezen is dat Hippocrates gelijk had.
De Verenigde Naties hebben het recht op gezond voedsel zelfs vastgelegd: het moet beschikbaar zijn in voldoende hoeveelheid, het moet van goede kwaliteit zijn, vrij van schadelijke stoffen, en het moet cultureel passend zijn. Maar als je naar de gemiddelde supermarkt kijkt, zie je vooral een overvloed aan lege producten: bewerkt, bespoten, verpakt, geraffineerd.
We leven in een tijd waarin overgewicht vaker voorkomt dan ondervoeding. We produceren te veel, verspillen te veel, en eten te weinig wat ons echt voedt. Tijd om de vraag opnieuw te stellen: wat is gezond voedsel?
Peinzen over gezond voedsel? Wat is dat?
Wat is gezond voedsel?
Om dat goed te begrijpen, moeten we terug naar de fysiologie van de mens. Wat heeft ons lichaam écht nodig? Ik noem een paar eisen die onze fysiologie stelt aaan voedsel.
- Voeding die ons niet schaadt, dus zo min mogelijk pesticiden, kunstmatige stoffen en pathogenen.
- Voeding die ons ondersteunt, rijk aan micronutriënten en bioactieve stoffen.
- Voeding die bij ons past, die we goed kunnen verteren en waar we ons goed bij voelen.
- Voeding die levenskracht bevat, omdat het heeft mogen groeien met tijd, zonlicht en aandacht.
- Voeding die gevarieerd is, zodat we profiteren van de kracht van biodiversiteit.
En ja, voeding moet ook lekker zijn. Het moet ons verzadigen, vreugde brengen, voldoening geven. Maar dat betekent niet dat alles wat lekker is, automatisch voedzaam is.
In de voedingsmiddelenindustrie is er vooral aandacht voor houdbaarheid, winst, schaalbaarheid. Niet voor vitaliteit. Processen zoals pasteurisatie, frituren, raffinage, karamellisatie of eiwitdenaturatie maken voedsel lekker, houdbaar én stabiel, maar ook doods. Het voedt niet meer, het vult vooral nog. Zie mijn boeken en uitgebreide artikelen erover:
Komkommerproef
Voedsel met levenskracht
Vitaliteit klinkt vaag, maar het is heel concreet. Levend voedsel heeft leven doorstaan. Planten die geteeld zijn op gezonde, levende bodems, die weer en wind hebben gevoeld, die insecten en schimmels hebben weerstaan, maken zelf beschermstoffen aan: antioxidanten, enzymen, fytonutriënten. Dát zijn de stoffen die onze cellen beschermen tegen veroudering, ontsteking en ziekte.
Hoe meer een plant beschermd is door mensenhanden (met kunstmest, pesticiden, beschermingsmiddelen), hoe minder die plant zichzelf heeft hoeven wapenen. En hoe minder kracht er uiteindelijk op ons bord belandt.
Dat zie je niet altijd met het blote oog, maar je voelt het wel. En soms kun je het zelfs zien: Zoals in de komkommerproef van medisch biotechnoloog Paul Doesburg. Hij sneed een biodynamisch en een regulier geteelde komkommer in plakjes. Deze legde hij in de oorspronkelijke vorm weer aan elkaar en wikkelde ze in cellofaan. Na twaalf dagen was de biodynamische komkommer weer aan elkaar gegroeid en kon hij de komkommer zelfs horizontaal houden zonder dat die uit elkaar viel. De andere komkommer was grotendeels vergaan. (8)
Oergranenbrood
Eten voor een gezonde spijsvertering
Alles wat we eten is in eerste instantie vreemd voor ons lichaam. Pas na een reeks van verteringsprocessen wordt het omgezet in stoffen die onze cellen kunnen opnemen. Onze spijsvertering, van speeksel tot maagzuur, gal, enzymen en darmflora, is een wonderlijk systeem. Maar dat systeem raakt overbelast door moderne voeding.
De industrie biedt ons vooral monoculturen: tarwe, soja, suiker, mais, vlees en zuivel. Van de duizenden eetbare gewassen gebruiken we er nog maar een handvol. Dat beperkt niet alleen onze smaak, maar ook de variatie aan voedingsstoffen en vezels die we binnenkrijgen.
Voor onze darmflora is variatie cruciaal. Duizenden soorten bacteriën hebben allemaal hun eigen voorkeur. Hoe gevarieerder ons voedsel, hoe rijker ons microbioom — en hoe sterker ons immuunsysteem, onze hormoonbalans, ons brein. Lees verder in mijn artikel Hoe kun je goed gastheer zijn voor je darmbacteriën.
Onze darmen zijn ook de hoofdproducent van ‘feelgoodstoffen’ als serotonine, dopamine etc. Bij behandeling van klachten van het brein, zou logischerwijs ook darmgezondheid een plekje moeten krijgen. Lees verder in mijn artikelen:
Door te kiezen voor lokale, duurzame boeren die werken met oude granen, vergeten groenten en natuurlijke teelt, help je je darmen én het landschap, de natuur en ook het milieu. Regelmatig wat wildpluk toevoegen aan jouw etensbord is ook een heerlijke en krachtige manier om je spijsvertering en vitaliteit te ondersteunen. Lees verder in mijn artikel “Onkruiden & wildplukken, onze vergeten rijkdom.”
Peulvruchtenmix van bonen en erwten
Brood, bonen en tijd
We zijn gewend geraakt aan snelheid, ook in de keuken. Maar voeding heeft tijd nodig om goed te worden. Brood hoort te rijzen, peulvruchten horen geweekt en gekookt te worden. Die processen maken het voedsel niet alleen smakelijker, maar ook verteerbaarder.
Een zuurdesembrood dat minimaal 12 uur heeft ‘gerust’ is een wereld van verschil met een fabrieksbrood dat zonder lange rijstijd de oven in gaat. Bonen die goed geweekt zijn, veroorzaken minder gasvorming. Tijd is een ingrediënt dat we zijn vergeten, met alle gevolgen van dien. Zie ook mijn artikel Granen verguisd en bejubeld.
Door zelf te koken, met eerlijke ingrediënten van boeren die liefde voor hun product hebben, neem je de regie terug. Je weet wat je eet. En je lichaam weet en voelt dat.
Minder chemie, meer voeding
Het aantal schadelijke stoffen in onze voeding is schrikbarend gegroeid. Pesticiden, weekmakers, conserveringsmiddelen: allemaal belasten ze onze lever, darmen en immuunsysteem. En ironisch genoeg zijn juist de stoffen die ons zouden helpen met ontgiften, zoals zink, magnesium, selenium en vitamine B en C, steeds minder aanwezig in onze voeding. (5)
Een leaky gut, chronische ontsteking of vermoeidheid begint vaak bij een lichaam dat het simpelweg niet meer kan bijbenen. En niet meer de veerkacht heeft om klachten weer ongedaan te maken. Door voedsel te kiezen dat van schone bodem komt, vrij van bestrijdingsmiddelen, ontlast je je lijf en je brein. En geef je je cellen de kans om weer op adem te komen.
Lees veel meer daarover in mijn artikelen:
Eten met impact
Alles wat we eten heeft invloed. Op onze gezondheid, op onze darmen, op ons brein — maar ook op de aarde. Voeding die goed is voor ons, is ook goed voor het land, de bodem, de lucht en het water.
Voeding uit monoculturen, uit verre landen, met intensieve visserij of vleesproductie, met chemische middelen, richt vaak schade aan. Maar voeding die lokaal, seizoensgebonden, biologisch/duurzaam, met respect voor bodem en natuur en met liefde geteeld is, geeft terug in plaats van te nemen.
Als we kiezen voor goed eten, eten we niet alleen voor onszelf. We eten dan ook direct voor de gezondheid van de planeet.
Schud de hand die je voedt
De mooiste ‘bijwerking’ van gezond eten? Je steunt automatisch de mensen die met zorg voor hun bodem, dieren en gewassen zorgen. De boer die biodiversiteit koestert. De teler die zonder gif werkt. De bakker die brood weer ambachtelijk maakt. Dát zijn de mensen die ons werkelijk voeden.
Ja, je moet soms wat meer moeite doen. Naar de markt, naar een boerderijwinkel, een molenaar of pluktuin. Maar eten ís leven. Er is niets dat ons zo direct verbindt met de natuur, met elkaar, met het leven en met onszelf.
Als we geen tijd meer maken voor eten, maken we dan eigenlijk nog wel tijd om te leven?
Bronnen/referenties
- Whelan K, Bancil AS, Lindsay JO, Chassaing B. Ultra-processed foods and food additives in gut health and disease. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2024 Jun;21(6):406-427. doi: 10.1038/s41575-024-00893-5. Epub 2024 Feb 22. PMID: 38388570.
- Elizabeth L, Machado P, Zinöcker M, Baker P, Lawrence M. Ultra-Processed Foods and Health Outcomes: A Narrative Review. 2020 Jun 30;12(7):1955. doi: 10.3390/nu12071955. PMID: 32630022; PMCID: PMC7399967.
- Onderzoeksmethode Ultra-processed foods in de supermarkt / Foodwatch
- NOVA-Classification-Reference-Sheet.pdf
- Goedkoop was nog nooit zo duurkoop| Rineke Dijkinga
- Alves JGB, Alves LV. Early-life nutrition and adult-life outcomes. J Pediatr (Rio J). 2024 Mar-Apr;100 Suppl 1(Suppl 1):S4-S9. doi: 10.1016/j.jped.2023.08.007. Epub 2023 Oct 6. PMID: 37813343; PMCID: PMC10960187.
- https://www.tno.nl/nl/gezond/digitale-gezondheid/digitale-gezondheid-applicaties/
- Boek Barstensvol leven/Paul Doesburg & Petra Essink
- https://www.youtube.com/watch?v=Dv_xqhjhofw
- Kjeldsen-Kragh J, Haugen M, Borchgrevink CF, Laerum E, Eek M, Mowinkel P, Hovi K, Førre O. Controlled trial of fasting and one-year vegetarian diet in rheumatoid arthritis. Lancet. 1991 Oct 12;338(8772):899-902. doi: 10.1016/0140-6736(91)91770-u. PMID: 1681264.
