De bodem onder je gezondheid

Een groot deel van de opbrengst van mijn boeken investeerden mijn man en ik in een paar hectare landbouwgrond, Heerlijk Westerwolds Land. Ons voornaamste doel met het land is om terugkeer naar een gezonde bodem en optimale biodiversiteit te bewerkstelligen. Mijn ultieme wens is om het verhaal over de analogie tussen de bodem en onze (darm)gezondheid breed uit te dragen. Niet voor niets kennen we het Chinese gezegde 'de darm is de wortel van de plant mens'. 

De bodem onder je gezondheid

Als het gaat om onze gezondheid en vitaliteit zijn zowel de bodem en onze darmen dé hoofdrolspelers. Er zijn ongelooflijk veel analogieën tussen ‘bodemgezondheid’ en onze eigen ‘bodem’ onze darmgezondheid. Willen wij werkelijk aan onze gezondheid en veerkracht werken, dan zullen we terug moeten naar de bodem onder onze gezondheid: de bodem en onze darmgezondheid. Gelukkig kan iedereen, heerlijk etend, daar zijn steentje aan bijdragen.

Met dat steentje bijdragen moeten we echter niet meer te lang wachten. Zie deze brandbrief van de broers Vollenbroek die begin 2021 werd verzonden om aandacht te vragen voor de grote nood waarin onze bodem, natuur en het milieu verkeren. Om ons land leefbaar te houden voor volgende generaties moet er nu echt actie ondernomen worden.

Onze darmen

Een gezonde darm bevat een enorme verzameling aan virussen, bacteriën, schimmels, parasieten etc. Zo’n anderhalve kilo verschillende (potentieel gezonde en ziekmakende) micro-organismen leven in harmonie samen in de darm van een gezond mens en bewaken diens gezondheid minutieus: zo’n 80-90% van ons immuunsysteem is namelijk gezeteld in onze darmen.

Een gezonde darm vormt bovendien de spil van onze brein vitaliteit. Onze darmen communiceren 24/7 met ons brein: via immuun-boodschapperstoffen, neurotransmitters, korteketenvetzuren enzovoort. Zo hebben onze darmen een enorme vinger in de pap als het gaat om onze breinvitaliteit, stemming, emoties en denkvermogen.

Niet wat je eet maar wat je verteert komt je ten goede

Idealiter eten we gezond voedsel (met volop voedingsstoffen, vezels, vitaliteit*, variatie en beschermende stoffen) dat van een gezonde bodem komt. En wat op een gezonde manier verwerkt/bewaard wordt voordat het op ons bord belandt. Na het opeten, wordt het minutieus verwerkt in onze spijsvertering. De verwerking en opname van deze wezenlijke voedingsstoffen wordt sterk bepaald door de gezondheid van onze darmen en spijsvertering. Vanuit onze darmen worden de bruikbare voedingsstoffen opgenomen en omgezet in energie voor ons lichaam en brein. Het broodje kaas krijgt werkelijke voedingswaarde als al deze processen kloppen. Of, zoals de oude geneesheren zeiden: “Niet wat je eet, maar wat je verteert komt je ten goede”’.

* Voedsel dat de tijd heeft gehad om te groeien en veerkrachtig te worden geeft deze 'herstelkrachten' logischerwijs door aan degene die het eet. Een beroemd voorbeeld is die van de doorgesneden BD komkommer die weer aan elkaar groeit als je de helften weer samenvoegt. De reguliere komkommer verrotte. Zie het boek Barstenvol leven

De bodem

Om de groei naar 10 miljard wereldburgers in goede banen te leiden moet er steeds, intensiever en efficiënter voedsel geproduceerd worden, zegt de moderne, industriële landouw. In de oorspronkelijke, biologische landbouw hoor je ook andere opvattingen “In Nederland zouden binnen een jaar de opbrengsten kelderen als we zouden stoppen met kunstmest en bestrijdingsmiddelen, zo ziek is onze bodem".

De veerkracht en vitaliteit van onze gewassen en bodem is volgens de laatste groep zo verslechterd door de 'chemische landbouw' dat we alleen nog met flink veel ‘chemische infusen’ voedsel kunnen produceren. Heel ongemerkt is ons voedsel de afgelopen 40-50 jaar tot wel 70 procent minder aan voedingsstoffen gaan bevatten.[14][15][16][17] Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben we namelijk een steeds verdere intensivering en industrialisering van de landbouw doorgevoerd. Hierdoor is onze bodem anno nu ziek, uitgeput en verarmd.[18] Roosevelt sprak in 1930 al de historische woorden na de grote zandstorm in Amerika: 'Een land dat zijn bodem vernietigt, zal zichzelf vernietigen'. 

En niet alleen hier: begin 2021 kwamen de Indiase boeren wederom in opstand tegen de ‘groene revolutie’ die hen totaal afhankelijk heeft gemaakt van de chemische landbouw. Vandana Shiva schreef er het indrukwekkende boek ‘Wie de wereld nu echt voedt’ over.

Wij zijn ook wat ons eten at

Hoe gezond voedsel werkelijk uitpakt in ons lichaam en brein is niet alleen afhankelijk van de kwaliteit van onze darmen en spijsvertering maar ook sterk afhankelijk van wat ons eten heeft gegeten: De plantaardige of dierlijke voedingsmiddelen op ons bord hebben voedingsstoffen ‘gegeten’ die de bodem, direct of indirect, aan ze geleverd heeft.

De bodem is anno 2021 lang zo rijk niet meer aan voedingsstoffen als we misschien wel denken. Een derde van de grond wereldwijd is volgens de Global Land Outlook zo ernstig gedegradeerd dat we, als we niets doen het risico lopen dat de bodem weldra niet meer in staat is om ons voedsel te schenken. De ingeslagen weg naar voedselzekerheid lijkt er eentje te worden waarin we afstevenen op voedselonzekerheid.[18]

Afname voedselkwaliteit door moderne landbouw
Bron: Je brein vitaal© Rineke Dijkinga

Bovenstaande tabel roept de vraag op of mensen die het westerse voedingspatroon volgen niet een grote kans hebben om de Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheid (ADH) aan voedingsstoffen niet te halen. En dat we veel minder voedingsstoffen tot onze beschikking hebben om de aanmaak van energie (in de triljoenen cellen van ons lichaam en brein optimaal te laten verlopen. Er zijn ook onderzoeken die aangeven dat we ons nog steeds geen zorgen hoeven te maken.(12)

Een andere zorg is dat het niet alleen om verminderde voedingsstoffen gaat maar ook om disbalansen tussen voedingsstoffen. Tussen veel mineralen en sporenelementen hoort een balans te bestaan om de fysiologische gang van zaken in ons lichaam/brein in goede banen te leiden. Doordat deze verschuiven in ons voedsel verschuiven ze ook in ons lichaam. Zo heeft de vermindering van magnesium in ons voedsel grote gevolgen voor de calcium-magnesium balans. Een absoluut of relatief overschot aan calcium ten opzichte van magnesium is mogelijk een van de oorzaken van hart-en vaatziekten.(12a) Dit is ook belangrijk om te weten als mensen calcium supplementen gebruiken: daarmee trek je, bij een tekort aan magnesium, immers de balans nog verder scheef.

En wat te denken aan tekorten aan silicium? Zie ook onderstaande uitslag van ons eigen land. Silicium wordt wel eens het 'moedermineraal' van alle mineralen en sporenelementen genoemd: bij een gebrek aan silicium kan nagenoeg geen enkel sporenelement of mineraal efficient worden opgenomen. En dat heeft natuurlijk grote gevolgen. 

Uitslag van de een van de bodemanalyses van Heerlijk Westerwolds Land
Koeien die hun eigen kostje opscharrelen
Dieren die hun eigen kostje opscharrelen hebben in hun eindproduct andere voedingsstoffen dan dieren die krachtvoer op stal hebben gegeten. Denk alleen aan aan vitamine D en Omega 3 vetzuren. Maar ook hier geldt wat niet in de bodem zit, zit ook niet in het vlees, de zuivel of de eieren die wij eten.

De boer als apotheker van de toekomst

De boer als apotheker

Voeding en leefstijl zijn ‘hot’. Wat zijn we, gelukkig maar, druk bezig met voeding & leefstijl. Zeer positief omdat een gezonde voeding en leefstijl in 90-95% onze gezondheid en vitaliteit bepalen.[19] Hier is dus grote winst te behalen. De huidige interessen in een gezonde voeding & leefstijl krijgt logischerwijs nog meer impact als we hierin de fase gaan betrekken vóórdat het voedsel op ons bord ligt. Die fase bepaalt namelijk óf en hóe voeding in ons lichaam zijn positieve uitwerking kan hebben. Misschien is de spreuk ‘betaal de boer in plaats van de dokter’ meer waar dan ooit. Zeker omdat er al steeds meer inzichten zijn omtrent de gevolgen voor de volksgezondheid van de huidige landbouwmethoden. Zie bijvoorbeeld deze video.

Waar de industriële landbouw vooral gericht is op ‘opbrengst per hectare’ zou het logisch zijn dat voedingswaarde of gezondheidswaarde per hectare een beslissende rol gaat krijgen. Wat hebben we aan eten dat geen voeding maar vulling is en onze gezondheid geen diensten kan bewijzen? Niet voor niets wordt er wel eens gezegd dat een boer die goed voor zijn grond zorgt ‘De apotheker van de toekomst’ is.

De ijsvogel als symbool voor duurzaam rentmeesterschap

De ijsvogel staat symbool voor duurzaam rentmeesterschap over de aarde. Logo PUUR Westerwolde

Analogieën tussen de bodem, moderne landbouw en onze (darm)gezondheid

1

Monoculturen op het land = monoculturen op ons bord

En monoculturen in onze darmen.

Het verlies van biodiversiteit door het toepassen van monoculturen is zorgwekkend voor onze planeet en voor onze eigen gezondheid.[1,2] Biodiversiteit in onze darm bepaalt voor een groot deel de gezondheid van die darm. Hoe groter de diversiteit aan micro-organismen, des te gunstiger het effect op onze gezondheid. De diversiteit van ons darm-microbioom is primair afhankelijk van de diversiteit van ons voedsel.[3] Lees ook mijn artikel 'de divertarier'.

En ook al lijkt het productaanbod in de supermarkten enorm gevarieerd – de overgrote meerderheid van wat we eten, is afkomstig van monoculturen uit de landbouw: tarwe, soja en mais, aangevuld met vlees, suiker en melk. Vlees en melk zijn uiteraard geen gewassen, maar de dieren (tenzij ze buiten lopen en hun eigen kostje opscharrelen) die ons dit voedsel leveren eten deze monoculturen wel. Deze monoculturen als soja en mais moeten verbouwd worden als veevoer met grote gevolgen voor bijvoorbeeld de kap van regenwouden en daarmee op verlies van biodiversiteit. [20][21][22][23]

Supermarkt monocultuur
De supermarkt lijkt een walhalla qua variatie, toch zijn de ingrediënten vaak dezelfde en afkomstig uit monoculturen.

Wat kun je zelf doen?

Kiezen voor veel meer variatie. Er is een keur aan heerlijk andere (pseudo)granen en pasta’s: van boekweit, haver, gerst, gierst, amarant, linzen, bonen etc. En ook op het gebied van soja zijn er zoveel mogelijkheden: maak eens zelf je burgers met bijvoorbeeld het eiwitrijke lupine of andere peulvruchten. Klik hier voor mijn recept van mijn 9-granen-meelmix die je automatisch al veel meer variatie biedt.

2

Tekorten aan mineralen en sporenelementen

Bovengenoemde monoculturen worden vaak geteeld worden met behulp van glyfosaat. Een gewasbeschermingsmiddel dat zich ophoopt in het eetbare deel van de plant maar ook in bodem/water/milieu.

Naast de hormonale gevolgen van glyfosaat (het is namelijk een zogenaamd xeno-oestrogeen), de grotere kans op een leaky gut, het verhoogde risico op serotonine en dopamine verstoringen (en daarmee op depressies) en de remmende werking op je leverontgifting (cytochroom P450-enzymen)[4] heeft dit nóg een desastreus gevolg: Het werkt als een soort antibioticum in de bodem, maar ook in jouw darm.

Verder werkt het als chelator: het bindt allerlei mineralen en sporenelementen. En je las al dat deze al sterk verminderd aanwezig zijn in de bodem door de degradatie van de bodem. De gewassen krijgen bovendien een flinke dosis kunstmest met stikstof, kalium en fosfor. De overmaat aan deze drie vermindert de opname van vele andere mineralen en sporenelementen, die er tóch al te weinig zijn door de bodemverarming. En als dan de tarwe uit deze monoculturen vervolgens ook nog eens voor zo’n 70% als geraffineerde bloem in ons voedsel verwerkt wordt, zien we de voedingswaarde (en niet te vergeten de vezelrijkdom) nog verder kelderen.

Vermindering nutrienten door raffinage. Bron: Optimaal gezond zonder medicijnen / Rudy Proesman
Hier zie je hoeveel wezenlijke voedingsstoffen verloren gaan door raffinage. Voedingsstoffen die nodig zijn voor alle cruciale processen in je lichaam en brein. Bron: mijn boek 'Op weg naar meer energie'.

Wat kun je zelf doen?

Allereerst zou het natuurlijk een fantastisch idee zijn om tarwe, mais soja, vlees en zuivel biologisch te eten. In de biologische landbouw mag namelijk geen glyfosaat gebruikt worden. En kies je voor biologisch tarwemeel in plaats van bloem dan maak je al mooie stappen.

Kies je voor brood met een lange rijstijd dan maak je een extra stap: Door de lange fermentatietijd (lees hier mijn artikel ‘Fermenteren gewoon weer leren’) wordt het fytinezuur in graan (dat mineralen en sporenelementen bindt zodat ze niet opgenomen kunnen worden) afgebroken. Goed om te weten dat er weer steeds meer bakkers overschakelen op de ambachtelijke manier van brood bakken, met een rijstijd tussen de 12 en 48 uur. Als je thuis brood wilt bakken: onlangs is er een leuk boek verschenen: “Oude Granen, nieuw brood.”

3

Gebrek aan humus, nadelig voor humans

Het gebrek aan organisch materiaal in de bodem – kunstmest levert dit immers niet – is analoog aan het gebrek aan vezels in onze voeding. De gemiddelde Nederlander eet nog steeds veel te weinig vezels. Zeker als je het vergelijkt met onze voorouders die zo’n 110 gram vezels per dag aten. Zonder fermenteerbare vezels kan ons darmmicrobioom niet gedijen: ze kunnen zich niet in leven houden, zich niet vermenigvuldigen en zodoende al hun taken voor onze gezondheid niet uitoefenen.

Ook hier is weer een grote analogie tussen de bodem en onze darmen: Beide moeten een grote diversiteit aan micro-organismen hebben om voedingsstoffen optimaal te kunnen opnemen. Het voedsel voor bodem-micro-organismen is humus, voor onze darmen zijn dat voedingsvezels. Gezonde darmbacteriën hebben moeite te overleven bij een gebrek aan vezels of bijvoorbeeld eenzijdig voedsel zoals tarwegluten, soja en melk. Als onze darmen niet optimaal van vezels worden voorzien maken ze minder korte-keten-vetzuren als boterzuur aan. Met grote consequenties voor onze totale gezondheid omdat deze een flinke vinger in de pap hebben als het gaat om onze gezondheid. 

Als onze darmen niet optimaal werken, moet de lever extra arbeid verrichten om niet goed afgebroken voedingsstoffen, chemische en toxische stoffen af te breken. Daarvoor heeft de lever vooral mineralen en sporenelementen als magnesium, selenium, zink, ijzer, koper en mangaan nodig. En dat zijn nu net de stoffen die door bodemverarming en voedselbewerking flink verminderd aanwezig zijn in ons eten. Zie verder mijn artikel over leverontgifiting.

Een bodemanalyse van ons eigen land. Wat niet in de bodem zit/opneembaar is vanuit de bodem komt ook niet in jouw voedsel terecht.
Bodem voedselweb

In de bodem is het niet anders. Ook de bodem heeft baat bij diversiteit: diversiteit van gewassen zorgt voor een gezond en divers bodemleven en daardoor voor robuuste planten. Door het gebrek aan bijvoorbeeld mest en plantenresten verdwijnt een groot deel van de humus en bodem-micro-organismen. Bodem-micro-organismen kunnen namelijk niet overleven zonder humus (voor onze darmen zijn dat voedingsvezels).

Net als in onze darmen geven micro-organismen iets terug voor het feit dat de bodem of onze darmen hen ‘gratis kost en inwoning’ verschaffen. Ze produceren iets waar de gastheer baat bij heeft. De bodem-micro-organismen krijgen suikers en eiwitten van de plant. Dat is de reden dat ze naar de wortels van de plant trekken. Op hun weg naar de plantenwortels nemen ze direct voedingsstoffen (bijvoorbeeld mineralen en sporenelementen) mee zodat de plant die kan opnemen. In ruil voor hun noeste arbeid, schenkt de plant hen een groot deel van zijn energie. Zo blijven ze allebei gezond.

Op het moment dat kunstmest zijn intrede doet in de grond (en de plant automatisch voedingsstoffen dichtbij heeft) wordt deze intense samenwerking doorbroken en gaan ze met elkaar concurreren: de plant geeft de suikers en eiwitten niet meer gratis weg en gebruikt deze voor zijn (snelle) groei. De micro-organismen op hun beurt slepen geen voedingsstoffen meer aan richting plant. De samenwerking is immers niet langer zinvol. In onze darm gaat het eigenlijk net zo: wij ‘schenken’ onze darmbacteriën zo’n 40% van alle voedingsstoffen die wij niet kunnen verteren maar waar onze darmbacteriën een feestmaal aan hebben! In ruil daarvoor maken zijn bijvoorbeeld volop korte-keten-vetzuren, zoals boterzuur, voor ons aan.

Wat kun je er zelf aan doen?

Dat is best veel: allereerst kun je met het seizoen mee gaan eten. Dan bouw je automatisch zonder veel moeite al flink wat variatie in. En eet je meer vezels. Klik hier voor mijn groente overzicht. Zou je alleen al veel meer groenten in je eten verwerken dan krijg je al veel meer vezels. Zie ook het hoofdstuk de basisvoorwaarden voor een gezonde darm uit een van mijn boeken.

Kies je dan ook nog voor voeding uit volle grond van boeren die hun grond hebben gekoesterd, dan is dat nog mooier. Zo bouwt iedereen weer mee aan een gezondere bodem. En wat betreft mineralen en sporenelementen? Zie dit recept van deze overheerlijke Dukkah crunch met volop mineralen en sporenelementen:

Overheerlijke Dukkah crunch

Celbescherming, Hormonen, Ontstekingen

Los van het feit dat dit echt een heerlijke crunch is, is het ook een wezenlijke boost aan zink en een mooie eiwitaanvulling (zeker voor vegetariërs en veganisten & iedereen met een hogere eiwitbehoefte).

Bekijk dit recept
4

Chlorofyl onmisbaar voor bodem en mens

Een gezonde bodem bevat per hectare wel een ton aan chlorofylrijke algen. Mede door dit chlorofyl zijn gezonde bodems (naast gezonde oceanen) onze grootste CO2-buffers* en opruimers van toxines. In een tijdperk waarin jaarlijks alleen al zo’n 10 miljoen ton aan chemische industriële stoffen in het milieu komt[5], is een goede detoxificatie van levensbelang.

En daar hebben zowel bodem, oceaan als de menselijke darm chlorofyl voor nodig. Groen, chlorofylrijk voedsel is ‘supervoedsel’ voor onze darmen en lever. Het laat goede bacteriën overleven en zorgt dat zowel endogene (die onze spijsvertering zelf aanmaakt)[6] als exogene toxines (uit het milieu, ons voedsel etc.) optimaal afgebroken of gebonden worden.

* Wat ons vaak niet zo duidelijk verteld wordt is dat kunstmest een grote belasting aan stikstof in de bodem geeft. Dit breekt de koolstof in de bodem af zodat er veel meer CO-2 vrijkomt. Boeren betitelen als hoofdschuldigen van stikstof en CO-2 problematiek is dus niet het hele verhaal; eigenlijk moeten we bij de kunstmestindustrie zijn. 

En wat ook een ondergeschoven probleem is, ook voor onze eigen gezondheid, is dat de hoge stikstof giften door kunstmest zorgen voor veel nitraat.

Lees verder in mijn weetje over chlorofyl.

Spinazie soep
Een simpele manier om je ontgifting te ondersteunen: spinaziesoep. Supersnel te maken en ongelooflijk lekker (recept uit Je brein vitaal).
Chlorofyl

Aarde, Darmen, Hormonen

Als er één stof is waarover veel geschreven wordt, online en in boeken, dan is het wel chlorofyl. Er zit vast niemand op te wachten dat ik dat nog eens dunnetjes over doe. Toch wil ik graag een aantal positieve eigenschappen van chlorofyl in het zonnetje zetten...

Verder lezen

Wat kun je zelf doen?

Zorg voor veel meer chlorofylrijk voedsel. Groene bladgroentes bijvoorbeeld zijn er rijk aan. Zet ze veel vaker op het menu. Een spinaziesoepje bijvoorbeeld kan je een enorme boost aan chlorofyl geven en is super gemakkelijk te maken. Of maak eens een Mediterrane slasoep. Superlekker en zo gemaakt!

5

Snelle mest net zo funest als snelle koolhydraten

Planten die we ‘opporren’ met kunstmest hebben veel vrije suikers in hun ‘bloedbaan’ en zijn daarmee bijna gedoemd om ziek of door plagen geteisterd te worden. Het afweersysteem kan niet ingrijpen, want dat is grotendeels verdwenen door diezelfde kunstmest: Het immuunsysteem van de plant is afhankelijk van een gezonde bodem.

Justus von Liebig, de uitvinder van de kunstmest, herriep zijn uitvinding voordat hij stierf en stelde dat gezonde planten minimaal twaalf mineralen en sporenelementen nodig hebben en niet drie. Helaas was de kunstmestindustrie toen al ‘big business’ en was er geen belangstelling voor zijn hernieuwde inzicht. (Boek : De zoektocht naar kringlooplandbouw)

Het wordt ons natuurlijk nooit verteld maar per hectare wordt er gemiddeld zo’n 100 kilo kunstmest en zo’n 5,8 kilo pesticiden gebruikt.[30] Een deel komt op de plant terecht maar het meeste spoelt uit naar de bodem en het grondwater en komt zo terecht in het milieu. En uiteindelijk weer op ons bord. Bij een niet adequate ontgifting slaan deze op in ons lijf en brein [25][26][27][28][29]

Snelle koolhydraten doen feitelijk hetzelfde met ons microbioom. Het eten van snelle enkelvoudige suikers lijkt verantwoordelijk voor een dramatisch diversiteitsverlies in onze darmbacteriën.[7] Zelfs één fastfoodmaaltijd kan al voor flink wat stress en ontstekingen in onze darmen zorgen.[8] Het eten van ‘whole foods*’ kan daarentegen snel tot gunstige veranderingen leiden[9].

* Wholefoods zijn volwaardige plantaardige voedingsmiddelen dat ongeraffineerd is, of zo min mogelijk bewerkt

Wat kun je zelf doen?

Wat bijzonder interessant is om te weten dat veel oude granen als boekweit, haver etc. niet tegen het gebruik van kunstmest kunnen. Het kan geen toeval zijn dat juist deze granen voor de mens ook veel langzamer in suikers worden omgezet en zo je darmflora en bloedsuikerspiegel veel minder uit balans brengen. Of je een pannenkoek eet van boekweit meel of van moderne tarwebloem is daardoor voor zowel de bodem als je eigen gezondheid een groot verschil.

Bloeiende boekweit op Heerlijk Westerwolds Land
Bloeiende boekweit op Heerlijk Westerwolds Land.
6

Natuurlijke beschermers

Natuurlijk groeiende planten maken fytonutriënten aan om zich te beschermen tegen stress. Of deze stress nu wordt veroorzaakt door felle zon/uv-straling, vraat door micro-organismen of door droogte. Hoe sneller een plant groeit en hoe meer deze beschermd wordt met chemische gewasbeschermingsmiddelen, des te minder fytonutriënten er worden aangemaakt.

Daarom hebben bijvoorbeeld kleine onbespoten groenten en fruit meer beschermende stoffen dan de uit de kluiten gewassen ‘plof varianten’.[32] Hoewel het hier geen analogie betreft, is het wel bijzonder dat steeds duidelijker wordt hoe belangrijk deze fytonutriënten zijn om onze gezondheid te waarborgen, ook die van onze darmen. Deze beschermende stoffen (vooral de polyfenolen en flavonoïden) moeten in een gezonde darm omgezet worden in hun actieve vorm. Alleen deze actieve vorm is bruikbaar voor onze cellen om zich te beschermen.

Hier komen we in een flinke vicieuze cirkel: we eten zo’n 80 tot 90% minder van deze fytonutriënten[10] en ons microbioom heeft, door de hiervóór genoemde ontwikkelingen, minder mogelijkheden om ze om biologisch beschikbaar te maken.[11] Klik hier voor mijn uitgebreide artikel over antioxidanten, lekkere beschermers.

En wat ook belangrijk is om te weten: via voedsel kunnen we ook 'kant-en-klare' micro-organismen eten. Denk maar aan gefermenteerd voedsel als yoghurt of zuurkool. Maar uit een onderzoek bleek dat 1  biologisch dynamisch geteelde appel tot wel 100 miljoen diverse/ goedaardige micro-organismen bevatte.[31}

Wat kun je zelf doen?

In 2020 was iets meer dan 3% van ons voedsel dat we aten van biologische oorsprong. Kiezen voor onbespoten/biologisch als je in de winkel staat kan daarom van groot belang zijn om voor zowel je eigen (darm)gezondheid als voor de bodem en de natuur/het milieu iets goeds te doen. Maar ook om het voor boeren zinvol te maken om over te schakelen. In 2020 schakelden minder boeren over naar biologisch dan in 2019. (13) Mede omdat er te weinig perspectief is voor de boer. En daar kunnen we als consument iets aan doen!

7

Erosie en lekke darmen

Wie op het platteland woont ziet het waarschijnlijk vaak met eigen ogen gebeuren: de kostbare toplaag van de bodem is stof geworden. Die in het voorjaar, als de akkers kaal zijn, wegwaait. Deze erosie (ook wel dust bowls genoemd) ontstaan als gevolg van een gebrek humus en micro-organismen in de bodem. Dan verliest de bodem zijn capaciteit om voedingsstoffen op te nemen en vocht vast te houden.

Erosie is wereldwijd een groot probleem: de kostbare toplaag verdwijnt tien keer sneller dan het weer kan worden opgebouwd. ‘Erosie’ is ook bij mensen een steeds groter wordend probleem aan het worden: als de darmen hun goede darmbacteriën verliezen omdat de voedingsbodem (zoals de gezonde vezels) ontbreken, dan ontstaan er allerlei ontstekingsreacties in je darmen (die je overigens niet hoeft te merken). Mede hierdoor raken onze darmslijmvliezen beschadigd.

Juist deze darmslijmvliezen vormen de ‘finishing touch’ als het gaat om de opname van voedingsstoffen. Tevens is het onze belangrijkste douane: het moet de opname van ongewenste stoffen in onze bloedbaan tegengaan. En zorgen dat ziekmakende bacteriën zich niet aan deze slijmlaag kunnen hechten. Dit fenomeen is bekend onder de naam ‘leaky gut’ of IMD (Intestinal Mucosal Disease).

Zonder gezonde darmslijmvliezen spoelen zo heel wat vitale voedingstoffen uit ons lijf, het toilet in. En niet alleen dat is funest voor je vitaliteit en gezondheid: een ‘leaky gut’ leidt ook vaak tot een ‘leaky brain’. Zie hierover veel informatie in mijn boek ‘Je brein vitaal’.

Leaky gut

Wat kun je zelf doen?

Met de basisprincipes voor een gezond microbioom aan de slag gaan (veel variatie, vers, onbewerkt, vezelrijk voedsel) is je troef om het risico op een leaky gut en leaky brain te verlagen.

Hoopvol

Als consument zijn we allemaal een deel van bovengeschetste problematiek. Maar we kunnen ook allemaal een deel van de oplossing zijn. In mijn optiek kan iedereen daar een steentje aan bijdragen. Of het nu is door je consumptie van dierlijk eiwit te verlagen, minder eten weg te gooien, vaker gewoon wat robuuste onkruiden uit de natuur te eten, te kiezen voor veel meer variatie in je voeding of om voor duurzaam voedsel te kopen. Dat kan ook bij een lokale boer of een lokale teler zijn overigens.  Het lijkt me goed om te weten dat er ook volop boeren zijn die, zonder welk keurmerk dan ook, zeer duurzaam voedsel produceren, met aandacht voor de bodem en de natuur. De boer kennen die jouw eten levert, kan dus belangrijk zijn voor jouw gezondheid.

Als we meer weten over deze analogie eisen wij als consument wellicht over een tijdje dat bodemgezondheid hoog op de politieke agenda komt. Gewoon omdat de bodem onder onze gezondheid recht heeft op onze optimale aandacht.

Mijn hoop is dat er in ieder van ons ooit weer een beetje indianen bloed gaat stromen. En dat we beseffen dat deze eeuwenoude wijsheid van de Cree Indianen ons allemaal aangaat:

De mens heeft het web des levens niet geschapen, hij is niet meer dan een draadje ervan.
Alles wat hij het web aandoet, doet hij zichzelf aan.

Cree Indianen

Over de auteur van dit artikel

Rineke is opgeleid als natuurgeneeskundig- en orthomoleculair therapeut. Ruim 15 jaar lang heeft ze mensen met chronische klachten begeleid in haar praktijk in Sellingen op het gebied van voeding en leefstijl. Omdat het voor veel mensen moeilijk bleek om gezond eten in de praktijk te brengen, begon ze in 2011 boeken te schrijven: Weten van (h)eerlijk eten 1, Weten van (h)eerlijk eten deel 2 uit, Weetjes over (h)eerlijk eten (PDF), Alles draait om je Hormonen, Op weg naar meer energie en het uitgebreide voedingshandboek voor de moderne mens: Je Brein vitaal - met elke hap een gezonde stap. Heerlijke recepten plus uitgebreide achtergrondinformatie om je gezondheid positief te beïnvloeden, vormen in alle boeken de rode draad. Inmiddels richt Rineke zich volledig op het verspreiden van haar kennis via lezingen en trainingen op haar training- en vergaderlocatie PUUR Westerwolde. Het geld van haar bestsellers investeerde ze in een biodiversiteitsproject Heerlijk Westerwolds Land. Gezond voedsel komt per slot van rekening van een gezonde bodem en uit een gezonde omgeving.

Meer over Rineke

Bronvermelding


18.

1. Nelson, G., Bogard, J., Lividini, K., Arsenault, J., Riley, M., Sulser, T. B., … Rosegrant, M. (2018). Income growth and climate change effects on global nutrition security to mid-century. Nature Sustainability, 1(12), 773–781.

2. Gebrek aan diversiteit bedreigt gezondheid en voedselzekerheid • EVMI. (2014). Retrieved February 18, 2019, from https://www.evmi.nl/nieuws/duu...

3. David, L. A., Maurice, C. F., Carmody, R. N., Gootenberg, D. B., Button, J. E., Wolfe, B. E., … Turnbaugh, P. J. (2014). Diet rapidly and reproducibly alters the human gut microbiome. Nature, 505(7484), 559–563.

4. Samsel, A., Seneff, S., Samsel, A., & Seneff, S. (2013). Glyphosate’s Suppression of Cytochrome P450 Enzymes and Amino Acid Biosynthesis by the Gut Microbiome: Pathways to Modern Diseases. Entropy, 15(12), 1416–1463. https://doi.org/10.3390/e15041... (4) Entropy 2013, 15(4), 1416-1463

5. Toxic Chemicals released by industries - Worldometers. (n.d.). Retrieved February 18, 2019, from http://www.worldometers.info/v...

6.Subramoniam, A., Asha, V. V., Nair, S. A., Sasidharan, S. P., Sureshkumar, P. K., Rajendran, K. N., … Ramalingam, K. (2012). Chlorophyll Revisited: Anti-inflammatory Activities of Chlorophyll a and Inhibition of Expression of TNF-α Gene by the Same. Inflammation, 35(3), 959–966.

7. Do, M., Lee, E., Oh, M.-J., Kim, Y., & Park, H.-Y. (2018). High-Glucose or -Fructose Diet Cause Changes of the Gut Microbiota and Metabolic Disorders in Mice without Body Weight Change. Nutrients, 10(6), 761.

8. Devaraj, S., Wang-Polagruto, J., Polagruto, J., Keen, C. L., & Jialal, I. (2008). High-fat, energy-dense, fast-food–style breakfast results in an increase in oxidative stress in metabolic syndrome. Metabolism, 57(6), 867–870.

9. Zinöcker, M. K., & Lindseth, I. A. (2018). The Western Diet-Microbiome-Host Interaction and Its Role in Metabolic Disease. Nutrients, 10(3), 365.

10. Barański, M., Średnicka-Tober, D., Volakakis, N., Seal, C., Sanderson, R., Stewart, G. B., … Leifert, C. (2014). Higher antioxidant and lower cadmium concentrations and lower incidence of pesticide residues in organically grown crops: a systematic literature review and meta-analyses. British Journal of Nutrition, 112(05), 794–811.

11. Tugba Ozdal, David A. Sela, Jianbo Xiao, Dilek Boyacioglu, Fang Chen,Esra Capanoglu The Reciprocal Interactions between Polyphenols and Gut Microbiota and Effects on Bioaccessibility 2016 Feb 6. 

12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/p...

12a.https://academic.oup.com/advan...

13. https://nos.nl/artikel/2365306...

14. https://ruralsociologywagening...

15. Trends in bodemen gewaskwaliteit 2016 Louis Bolk Instituut

16. Vergelijking van nutriënten in groenten en fruit. Bron: 1985 Pharmalonzern Geigy( Switzerland) . 1996 food laboratory Karlsruhe/sanatorium Obertal en 20022

17.Https://www.eoswetenschap.eu/v....

18.https://d1wqtxts1xzle7.cloudfr...

19. Http://tekstproducties.nl/word...

20.https://www.milieucentraal.nl/eten-en-drinken/tropische-producten/soja/

21. https://www.wwf.nl/wat-we-doen/focus/bossen/ontbossing

22. https://eenvandaag.avrotros.nl/item/regenwoud-in-brazilie-verdwijnt-in-rap-tempo-en-sojaconsumptie-helpt-niet/

23. https://eostrace.be/traces/tra...

24.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.go...

25.https://www.louisbolk.org/down...

26.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.go...

27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.go...

28.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/p...

29.https://apps.who.int/iris/bits...

30.https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfe...

31.https://www.frontiersin.org/ar...

32.https://www.cambridge.org/core...