Boekweit, over mijn passie voor dit armeluisgraan

Historie van boekweit

Allereerst: het is helemaal geen graan. Het is een plant uit de Duizendknoop familie. Bekende kruiden als varkensgras, zwaluwtong, Japanse duizendknoop en zuring behoren ook tot deze familie. De driehoekige zaadjes lijken op beukennootjes (de naam boekweit is dan ook afgeleid van ook ‘beuken tarwe’)
Boekweit en rogge werden vroegen in vooral in wisselteelt verbouwd op de arme zandgronden en ontgonnen heidevelden. Door de komst van veevoedergewassen en granen met een hogere opbrengst en meer zekerheden verdween het sinds de Tweede wereldoorlog naar de achtergrond. Jammer, want het is een prachtige aanvulling op ons voedingspatroon en dat van bijen.

Beukenootvormige boekweitzaadjes

De voordelen en kansen van boekweit voor mens en natuur

Meer biodiversiteit in de teelt van gewassen is niet alleen voor de natuur- en landschapswaarde maar ook voor de menselijke gezondheid een zegen. Monoculturen op het land (kijk maar eens om je heen hoeveel aardappelen, bieten, mais en tarwe je ziet) betekenen ook monoculturen op je bord. Voor de gevaren van deze monoculturen voor onze gezondheid wordt steeds vaker gewaarschuwd.
Een Amerikaans onderzoek suggereert dat de groeiende consumptie van een beperkt aantal gewassen (vooral tarwe, soja en mais gecombineerd met zuivel en vlees)een wereldwijde toename van obesitas, hartziekten en diabetes kan bespoedigen. En door de afhankelijkheid van een paar gewassen wordt de voedselzekerheid bedreigt.(1) Variatie is dus het sleutelwoord!
Bloeiende boekweit is door de grote hoeveelheid nectar een prachtig gewas voor wilde- en honigbijen. Als de boekweit welig bloeit gonst het er van de hoeveelheid bijen. Veelal zie je boekweit enkel in akkerranden. Maar als er flinke percelen geteeld worden zoals bij ons in Westerwolde heeft het uiteraard meer waarde als insectengewas.

Boekweit doet het goed op arme grond, kan zelfs niet tegen kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Dat biedt mooie kansen voor biologische teelt. Helaas is het geen gewas met hoge opbrengsten per hectare en hoewel boekweit niet ziektegevoelig is, heeft het een hele korte groeiperiode (slechts 2,5 maand) en is het gevoelig voor vorst en voor plat waaien/regenen (omdat het een hoog gewas is) Hierdoor mislukte vroeger de oogst regelmatig en kreeg het de bijnaam ‘jammerkoren’. Veel van de boekweit in de Nederlandse winkels komt uit de Oekraïne en China.

Bloeiende boekweit

Bloeiende boekweit

De gezondheidsvoordelen van boekweit op een rij:

  • Super lekker, althans vind ik. De heerlijke nootachtige smaak proef je duidelijk in je eten.
  • Het is glutenvrij
  • Het bevat in tegenstelling tot veel andere granen geen fytinezuur.
  • Het is vooral rijk aan basische mineralen als magnesium en kalium. Omdat het geen fytinezuur bevat worden deze mineralen goed opgenomen. Ook bevat het redelijke gehaltes aan mangaan en selenium die nog maar mondjesmaat in onze voeding voorkomen.
  • Het bevat evenveel eiwit als tarwe maar is veel lichter verteerbaar. 
  • Het bevat het flavonoïde rutine. Een stof die de doorbloeding in de vaten verbetert, vaatversterkend werkt, spataderen, rusteloze benen en vochtophoging in de benen vermindert en bloedklontering kan tegengaan. Het wordt o.a. als het geneesmiddel Venoruton op de markt gebracht. Rutine is bovendien een stof die de aanmaak van AGEs in ons lichaam vermindert(9) Dit is een buitengewoon belangrijke eigenschap omdat AGEs feitelijk gezond oud worden in de weg staan.
  • Een andere bekende bio flavonoïde in boekweit is quercetine: ook een bioflavonoide, net als rutine, met ontstekingsremmende en anti-allergische eigenschappen. Ook is het een belangrijke antioxidant, vooral bij vrouwen met veel antioxidatieve stress lijkt het een maag beschermende werking te hebben. (6)
  • Er lijkt een preventieve werking van boekweit consumptie uit te gaan met betrekking tot een hoge bloeddruk, hoge cholesterolwaarden en hoge bloedsuikerspiegels. (2)(3)Dit heeft te maken met de Quercitine maar wellicht mede door de aanwezigheid van vitamine B3 dat voor veel mensen een aandachtspunt is en een belangrijke rol speelt in de cholesterol en insuline huishouding?
  • Voor een ‘graan’ bevat het redelijk veel van het essentiële aminozuur lysine. Vooral vegetariërs kunnen daar vrij snel een tekort aan krijgen.(5)
  • Ook bevat het relatief veel glutamine. Belangrijk voor de handhaving van de zuur/base balans, voor de aanmaak van onze antioxidant glutathion en de aanmaak van de neurotransmitter GABA en voor de opbouw van een gezond darmslijmvlies.(5)
  • Het heeft een veel lagere Glycemische Lading dan moderne granen als tarwe. Kasha heeft bijvoorbeeld een GL van slechts 8! Dat is super laag, vergeleken met andere granen. Daardoor zorgt het voor minder insuline aanmaak. Een weldaad voor je gewicht, energie en stemming. Deze eigenschappen van boekweit worden vooral toegewezen aan de stof D-fagomine in boekweit (7) Lees ook het weetje over je alvleesklier. Deze zelfde stof D-fagomine lijkt ook behulpzaam in het uitschakelen van pathogene darmbacteriën als Enterobacteriacea en E-coli.(7)(8) Let wel: de onderzoeken met D-fagomine zijn nog enkel afkomstig van dieronderzoek.
  • Het bevat de stof D-chiro inositol. Een stof die mogelijk bijdraagt aan de vermindering van PCOS (4)

Nadelen aan boekweit?

Natuurlijk, er bestaan geen voedingsmiddelen met enkel voordelen.

  • Allereerst de kleur van boekweitmeel, die is wat grauw. Daarom is het voor het oog mooier om het te mengen met andere (glutenvrije) granen
  • Als je het aandeel boekweit te hoog maakt in je bakproduct valt je baksel te snel uit elkaar. Gebruik je teveel dan wordt het wat klef en plakkerig.
  • Het bevat bijna niets van het essentiële aminozuur methionine. Dit maakt dat boekweit geen volwaardig eiwit is en gecombineerd moet worden met andere eiwittten.
  • Het meel is minder lang houdbaar dan veel andere melen (omdat het meer vet bevat dan veel andere meelsoorten)

Boekweit in de keuken

In mijn keuken staat altijd binnen handbereik een pot boekweit meel en geroosterde boekweit (kasha). Eigenlijk gebruik ik elke dag wel een beetje:

Kasha

Als heerlijke crunch over salades, muesli of als garnering op eigengemaakte crackers en mueslirepen.
Als je lekkere kasha voor een lage prijs wilt koop je ongeroosterd boekweit zaad en rooster je het zelf op een heel zacht vuurtje. Goed luchtdicht en droog bewaren.
Hele korrels, al dan niet geroosterd, zijn natuurlijk ook befaamd omdat je er ouderwetse boekweitgrutten van kunt maken.

Meergranen pannenkoeken

Andere toepassingen

Boekweit noodles (soba) zijn in toko;s en natuurwinkels goed verkrijgbaar. Zo kan iemand die niet tegen gluten kan toch lekker pasta eten.

Over de auteur van dit artikel

Ruim 15 jaar lang heeft Rineke mensen met chronische klachten begeleid in haar praktijk in Sellingen op het gebied van voeding en leefstijl. Omdat het voor veel mensen moeilijk is om gezond eten in de praktijk te brengen, schreef ze in 2011 haar eerste boek: Weten van (h)eerlijk eten 1. Na alle overweldigende reacties en de vraag naar meer informatie bracht ze in 2013 deel 2 uit, gevolgd door nog twee boeken. Haar meest bekende boek is 'Alles draait om je Hormonen': een uitgebreid voedingshandboek voor de moderne mens. Heerlijke recepten en uitgebreide achtergrondinformatie om je gezondheid positief te beïnvloeden, vormen in alle boeken de rode draad. Inmiddels richt ze zich volledig op het verspreiden van haar kennis via lezingen en het schrijven van boeken. Ook ontwikkelt ze producten onder het merk 'PUUR Rineke', waarmee je puur en gezond eet in een handomdraai.

Meer over Rineke

Bronnen

(1) https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksinstituten/show/Toename-van-wereldwijde-homogeniteit-in-voedselconsumptie-vormt-ernstige-bedreiging-voor-menselijke-gezondheid-en-voedselzekerheid.htm
(2) Zhang HW. et al. Comparison of hypertension, dyslipidaemia and
hyperglycaemia between buckwheat seed-consuming and non-consuming
Mongolian-Chinese populations in Inner Mongolia, China. Clin Exp Pharmacol
Physiol. 2007; 34(9):838-44
2) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26270637
(4) https://www.researchgate.net/publication/8457330_Effects_of_D-chiro-inositol_in_lean_women_with_the_polycystic_ovary_syndrome
5) http://nutritiondata.self.com/facts/cereal-grains-and-pasta/5684/2
(6) Ekstrom AM et al. Dietary quercetin intake and risk of gastric cancer: results from a population-based study in Sweden. Annals of oncology, 2011 
(22), 438-443

(7)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22017795library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/428203

(8)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24124117library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/40140

(9)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19969069

dedepot.wur.nl/302761

Over eten & Koken/ Harold Mc Gee
ORTHOmoleculair Magazine nr.4, 1998
Fit Met Voeding nr.2, 2009