We gebruiken analytische cookies om onze website te verbeteren en je gebruikerservaring te optimaliseren. Door verder te gaan op deze site, ga je akkoord met het gebruik van deze cookies.

Menu
Ouderwetse bottenbouillon

Ouderwetse bottenbouillon

gebruik 1 kilo bot op circa 2 liter water
  • Botten/karkassen weken
    Als je het vlees van de botten hebt geplukt, leg je de botten en het karkas in een pan, voeg water en appelazijn* toe en laat 30-60 minuten staan. Houd bovenstaande dosering aan qua bot/water aan. * De lichte zuurheid helpt mineralen uit het bot vrijmaken.
  • Langzaam trekken (niet koken, pruttelen)
    • kip: 12–24 uur
    • rund: 24–36 uu
  • Schuim af
    In het eerste uur ontstaat schuim van eiwitten en onzuiverheden.
  • Eventuele groenten toevoegen
    Na 4–6 uur.
  • Zeef de bouillon
    Laat afkoelen en bewaar:

    • koelkast: ± 5 dagen*
    • vriezer: 3–6 maanden

Ik vries de bottenbouillon in of weck het. Dan heb ik mooie kleine porties die ik aan een soep of saus kan toevoegen.

* Een goede bouillon wordt in de koelkast vrij snel licht gelatineachtig: dat betekent dat er veel collageen is vrijgekomen.

 

Ingrediënten

Ingrediënten

  • 1–1,5 kg botten/karkassen van biologische of grasgevoerde dieren
    (bijv. kipkarkassen, kippenpoten, runderknieën, mergpijpen)
  • 2–3 liter water
  • 1–2 el appelazijn

Alle ingrediënten hieronder zijn optioneel. Je kunt het ook alleen met botten, water en een beetje azijn maken,

  • 1 ui (in stukken)
  • 2 wortels
  • 2 stengels bleekselderij
  • 1 laurierblad
  • paar peperkorrels
  • optioneel: peterselie, tijm, knoflook
  • zeezout pas aan het einde toevoegen
Klik hier voor MOOIE ingrediënten

Waar je op moet letten bij botten

Voor een echt voedzame bouillon is de herkomst van de botten cruciaal.

Kies bij voorkeur

  • Biologische of grasgevoerde dieren/kippen die buiten lopen
  • Dieren die zonder antibiotica of groeihormonen gehouden zijn
  • Liefst van een lokale slager of boer

Alle botten hebben een ander type collageen. Hieronder een overzichtje van de 3 verschillende/belangrijkste types:

collageentype Belangrijkste functie waar het in zit
Type I huid, botten, pezen rund, vis
Type II kraakbeen, gewrichten kip
Type III huid, bloedvaten, organen rund

Samen vormen type I en III ongeveer 90% van al het collageen in het lichaam. Een combinatie van deze 3 is dus het mooist. Of wissel regelmatig af.

Goed om te weten:

  • Kippenbouillon is lichter verteerbaar
  • Runderbouillon bevat iets meer mineralen, heeft een krachtiger smaak en is iets rijker aan het aminozuur glycine.
  • De kooktijd is bepalend voor de hoeveelheid collageen en mineralen die er aan de botten worden onttrokken. (1)

De hoeveelheid per dag

BOTTEBOUILLON: GEEN WONDERMIDDEL, WEL WAARDEVOL 

Het heeft prachtige eigenschappen, zie hieronder. We kunnen er van alles van verwachten, maar laten we eerlijk zijn: het is net als alle andere voedingsmiddelen pas effectief als het wordt ingepast in een gezond voedingspatroon.  De hoeveelheden collageen, mineralen en aminozuren zijn simpelweg te klein om er wonderen van te verwachten.

Maar… dat maakt het zeker niet minder waardevol. Juist als je bottenbouillon regelmatig gebruikt, als onderdeel van een volwaardig en gevarieerd voedingspatroon, kan het wél iets moois bijdragen. Meestal wordt een kop per dag aanbevolen. Persoonlijk gebruik ik minder: 2-3 eetlepels per pan soep of saus. Maar ik gebruik het wel bijna dagelijks.

Wat zegt de wetenschap over bottenbouillon?

Van oudsher werd bottenbouillon ingezet als voedzaam en aan-/versterkend voedingsmiddel. De laatste jaren heeft het een comeback gemaakt. Vooral om deze eigenschappen:

  1. Het is een zeer goede bron van goed opneembaar collageen: het meest voorkomende eiwit in ons lichaam. Collageen is onderdeel van o.a. botten, tanden, pezen, gewrichtsbanden, gewrichten, gewrichtsbanden en kraakbeen en is een belangrijk bestanddeel voor gezond haar, nagels en huid. Ons lichaam kan zelf via via ook collageen produceren, maar dit vermogen neemt jaarlijks af vanaf ons 20ste levensjaar.
  2. Dierlijke eiwitten zijn onze enige voedingsbron van collageen. Via plantaardig voedsel kunnen we wel collageen maken, mits er voldoende vitamine C, B-complex, A, D en E, mineralen (zoals silicium, zwavel en koper) én aminozuren (zoals proline) beschikbaar zijn voor de aanmaak van collageen. Zie mijn uitgebreide artikel over de verdeling (triage) van voedingsstoffen bij schaarste.
  3. Het beschermt de darmen: gelatine draagt bij aan een intacte darmslijmbarrière, die essentieel is voor een goede opname van voedingsstoffen en fungeert als een belangrijke barrière tegen ongewenste stoffen en toxines. (2)
  4. Er zijn veel onderzoeken die aantonen dat goede bottenbouillon ontstekingen in de darm kan verlagen. Dit is voor elk mens een voordeel, maar zeker voor mensen met IBD (zoals colitis ulcerosa, de ziekte van Crohn, etc.) (3)
  5. Collageen kan, in combinatie met andere voedingsmiddelen, de voedingswaarde van maaltijden verhogen: het verhoogt als het ware de biobeschikbaarheid van voedingsstoffen.
  6. Met name de aminozuren glycine, proline en hydroxyproline komen veel voor in collageen. Tevens bevat goed getrokken bottenbouillon proteoglycanen, die net als collageen bindweefsel ondersteunen. Een dergelijke bouillon bevat ook stoffen zoals hyaluronzuur, chondroïtinesulfaat en glucosamine, die je vaak in supplementen tegenkomt.
  7. Door weer alle delen van een dier te gebruiken, net als onze voorouders, wordt de voetafdruk van dierlijk eiwit lager.
  8. Het vertraagt de progressie van osteoporose. (4) Lees verder in mijn onlinetraining “Voeding voor gezonde botten.”

Bronnen:

(1) Qian Meng, Jianwei Zhou, De Gao, Enbo Xu, Mingming Guo, Donghong Liu,
Desorption of nutrients and flavor compounds formation during the cooking of bone soup,
Food Control, Volume 132, 2022, 108408, ISSN 0956-7135, https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2021.108408.

(2)Matar A, Abdelnaem N, Camilleri M. Bone Broth Benefits: How Its Nutrients Fortify Gut Barrier in Health and Disease. Dig Dis Sci. 2025 Jun;70(6):1951-1961. doi: 10.1007/s10620-025-08997-x. Epub 2025 Apr 3. PMID: 40180691.

(3)Mar-Solís LM, Soto-Domínguez A, Rodríguez-Tovar LE, Rodríguez-Rocha H, García-García A, Aguirre-Arzola VE, Zamora-Ávila DE, Garza-Arredondo AJ, Castillo-Velázquez U. Analysis of the Anti-Inflammatory Capacity of Bone Broth in a Murine Model of Ulcerative Colitis. Medicina (Kaunas). 2021 Oct 20;57(11):1138. doi: 10.3390/medicina57111138. PMID: 34833355; PMCID: PMC8618064.

(4)Seki Y, Ohkuma RC, Miyakawa Y, Karakida T, Yamamoto R, Yamakoshi Y. Hyaluronan and chondroitin sulfate in chicken-vegetable bone broth delay osteoporosis progression. J Food Sci. 2024 Mar;89(3):1791-1803. doi: 10.1111/1750-3841.16962. Epub 2024 Feb 5. PMID: 38317402.

Meer recepten van Rineke

Een frisse, romige spread die je in een handomdraai maakt. Heerlijk op een crackertje, bij een maaltijd of als frisse dip bij groente.
Een frisse, romige spread die je in een handomdraai maakt. Heerlijk op een crackertje, bij een maaltijd of als frisse dip bij groente.
Clafoutis is van origine een Frans baksel met verse kersen met pit en al. Maar het is niet altijd kersentijd. En bovendien wilde ik graag een witte variant maken met peren of Yacon. De klassieke versie is met melk, ei, bloem en suiker. Ik liet de bloem, suiker en melk weg.

Clafoutis als ontbijt of dessert

Clafoutis is van origine een Frans baksel met verse kersen met pit en al. Maar het is niet altijd kersentijd. En bovendien wilde ik graag een witte variant maken met peren of Yacon. De klassieke versie is met melk, ei, bloem en suiker. Ik liet de bloem, suiker en melk weg.
Wat restjes groente over van een traybake, een stamppot of een groentestoof? Of maak je iets meer groente klaar dan je nodig hebt voor je hoofdgerecht? Dan is het erg leuk om er een tartaartje van te maken. Serveer het op een leuk blad als voorafje, bijgerecht of bij een soepje.

Groenten tartaartje

Wat restjes groente over van een traybake, een stamppot of een groentestoof? Of maak je iets meer groente klaar dan je nodig hebt voor je hoofdgerecht? Dan is het erg leuk om er een tartaartje van te maken. Serveer het op een leuk blad als voorafje, bijgerecht of bij een soepje.
Een supersnel te maken, lekker, crunchy en voedzaam balletje. Voor blije darmbacteriën, een stabiele energie en stemming. Daar kan wat mij betreft geen gekochte bonbon tegenop.

Crunchy vijgen/notenballetjes

Een supersnel te maken, lekker, crunchy en voedzaam balletje. Voor blije darmbacteriën, een stabiele energie en stemming. Daar kan wat mij betreft geen gekochte bonbon tegenop.
Wat ik leuk vind aan curry is dat je het supersnel kunt maken. Dus ideaal als snel diner op drukke dagen maar ook fantastisch om er een heuse feestmaaltijd van te maken. En wat er nog meer zo leuk aan is: door te varieren met groentes en spcerijenmixen zet je elke keer een totaal andere smaaksensatie op tafel.

Romige witte groenten curry

Wat ik leuk vind aan curry is dat je het supersnel kunt maken. Dus ideaal als snel diner op drukke dagen maar ook fantastisch om er een heuse feestmaaltijd van te maken. En wat er nog meer zo leuk aan is: door te varieren met groentes en spcerijenmixen zet je elke keer een totaal andere smaaksensatie op tafel.
"Een dag geen soep is een dag niet geleefd." Voor mij dan. Bijna dagelijks eet ik tussen de middag een soepje van seizoengroenten. Wat een diversiteit aan smaken, restjes & seizoengroenten kun je er toch in kwijt. En wat een simpele manier om aan je benodigde hoveelheid vezels voor je darmbacteriën te komen. Want alleen groentes bij je diner...daar maak je ze niet gelukkig mee.

Witte wintergroenten soep

“Een dag geen soep is een dag niet geleefd.” Voor mij dan. Bijna dagelijks eet ik tussen de middag een soepje van seizoengroenten. Wat een diversiteit aan smaken, restjes & seizoengroenten kun je er toch in kwijt. En wat een simpele manier om aan je benodigde hoveelheid vezels voor je darmbacteriën te komen. Want alleen groentes bij je diner…daar maak je ze niet gelukkig mee.
Kastanjes, bananen en kokos vormen een uitgekiende zoete combinatie zodat je iets lekkers voor je smaakpapillen, je darmen en je bloedsuikerspiegel kunt doen. Ook ideaal als mini-toetje of mini-ontbijtje als een groter ontbijt niet zo lekker valt.

Smeuïge bananen/kastanje ontbijtballetjes

Kastanjes, bananen en kokos vormen een uitgekiende zoete combinatie zodat je iets lekkers voor je smaakpapillen, je darmen en je bloedsuikerspiegel kunt doen. Ook ideaal als mini-toetje of mini-ontbijtje als een groter ontbijt niet zo lekker valt.
Bekijk alle recepten
Alle recepten

Tip: waar zijn de ingrediënten te koop?

De recepten bevatten soms ingrediënten die je niet in de supermarkt vindt. In natuurwinkels, boerderijwinkels en online zijn ze vaak wel te koop. Mijn favoriete online adressen zijn:

Over de bedenker van dit recept

Rineke is opgeleid als natuurgeneeskundig- en orthomoleculair therapeut. Ruim 15 jaar lang heeft ze mensen met chronische klachten begeleid in haar praktijk op het gebied van voeding en leefstijl. Inmiddels richt ze zich volledig op het inspireren van mensen om te kiezen voor onbewerkt, gezond, duurzaam en divers voedsel via haar boeken, lezingen, platforms, magazines en trainingen. Omdat het voor veel mensen moeilijk bleek om gezond eten in de praktijk te brengen, begon ze in 2011 boeken te schrijven.

(H)eerlijke recepten plus uitgebreide achtergrondinformatie om je gezondheid positief te beïnvloeden, vormen in alles wat ze schrijft de rode draad. Het geld van haar bestsellers investeert ze grotendeels in hun biodiversiteitsproject Heerlijk Westerwolds Land. Door een boek te kopen of cadeau te geven ondersteun je niet alleen haar gedachtengoed maar maak je het ook mogelijk dat Rineke volledig onafhankelijk van subsidies, adverteerders of financiers haar jarenlange kennis en recepten gratis kan blijven delen. Meer over Rineke

Meer over Rineke
rineke-dijkinga-met-dienblad.e5b31b6a

Disclaimer

Deze informatie vervangt geen enkele medische of voedingskundige behandelingen of adviezen. Het is niet bedoeld als therapie, maar als ondersteuning in de breedste zin van het woord. De auteur is niet verantwoordelijk voor eventuele klachten en bijwerkingen. Mensen die deze informatie opvolgen doen dit op eigen risico. De lezer wordt uitdrukkelijk geadviseerd om zich te wenden tot zijn arts als hij/zij twijfels heeft over zijn persoonlijke gezondheidssituatie. Hoewel de informatie met grote zorg en na gedegen onderzoek is samengesteld, stelt de auteur zich niet aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze informatie. Zeker niet als u ook medicijnen gebruikt. Raadpleeg ook dan een deskundige.

De informatie op deze website gaat over voeding, soms met een link naar voedingssupplementen. Houd er s.v.p rekening mee dat:

  • Voeding slechts één van de pijlers is waarmee onze gezondheid te beïnvloeden is. Ontspanning, beweging, omgeving (in de brede zin van het woord) en voldoende slaap zijn even belangrijke pijlers.
  • Informatie over voedingsstoffen niet een-op-een kan worden doorvertaald naar supplementen. Andersom kunnen onderzoeken die worden aangehaald op basis van supplementen niet een-op-een worden doorvertaald naar voeding.
  • Voeding die als gezond te boek staat is slechts gezond als jij het kunt verteren. (Denk ook aan eten wat je slecht verteert als je eigenlijk geen trek hebt).
  • In bepaalde periodes van je leven kunnen voedingstoffen die als gezond te boek staan (tijdelijk) minder geschikt zijn. 
  • Alle grote onderzoeken die over voeding gepubliceerd zijn gaan over voedingspatronen, niet over losse voedingsstoffen. Ook al worden er soms individuele voedingsstoffen genoemd, ze hebben pas effect als ze onderdeel worden van een gezond voedingspatroon en een gezonde leefstijl.
  • Op deze website wordt GEEN specifieke voedselstroming gevolgd. Daarom zijn sommige recepten of weetjes niet geschikt bij specifieke dieten.