Jarenlang hebben Jan en ik geprobeerd van onze 2,4 hectare een plek te maken waar het leven zich méér dan welkom voelt. Niet door steeds meer te doen. Maar door steeds meer natuurlijke processen de ruimte te geven: een levende bodem, zeewier als bemesting, veel biodiversiteit, agroforestry, permanente bodembedekking, mengteelt, kennis uit oude boeken en van natuurwetten – en misschien wel het belangrijkste – steeds vaker de moed om níét in te grijpen. We lieten ecologen het monitoren en hier is het hoopvolle resultaat.
mooi eten
Stel je eens voor dat je over een tijdje in de supermarkt kunt zien wat de voedingswaarde is van je eten. Dat je kunt kiezen voor voedsel met een hogere of lagere voedingswaarde. Dat je de BRIX-waarde kunt zien (een maat voor rijpheid en suikeropbouw), het aantal residuen van bestrijdingsmiddelen op het etiket staat en je kunt zien hoe het gehalte aan mineralen en sporenelementen is. Zou je dan andere keuzes maken?
Zou je dan nog steeds dezelfde keuze maken?
Twee dagen lang werden we ondergedompeld in de filosofie van Natural Farming, de landbouwmethode van Masanobu Fukuoka, door Kutluhan Ozdimir. Natural Farming is niet zozeer een teeltmethode, maar vooral een andere manier van kijken naar de natuur. Het wordt vaak vertaald als ‘do-nothing farming’, als het ‘dolce far niente’, het zoete nietsdoen. Dat klinkt alsof je lekker lui op de grond ligt en wacht tot je eten groeit. Maar het betekent iets anders.
Dit bord eten is voor mij een voorbeeld van opgeslagen zonlicht. We aten het gisteren op de dag van de zonnewende: de langste dag van het jaar.
Eeuwenlang vierden mensen deze dag – de dag waarop de zon op haar hoogst en krachtigst is – en stonden ze stil bij overvloed, vruchtbaarheid en dankbaarheid voor alles wat de natuur al gegeven had en de zomerse oogst die in aantocht was. Zou het niet meer dan waardevol zijn om hier weer meer bij stil te staan als het gaat om onze voedselvitaliteit?
“Als morgen de wereld vergaat, zou ik vandaag nog een boom planten.” Aan die uitspraak moest ik denken toen ik deze taart maakte. Niet omdat de wereld vergaat, maar omdat het Europees Parlement besloot de regels rond Nieuwe Genomische Technieken (NGT’s) te versoepelen. Voor veel mensen is dat goed nieuws. Voor mij voelde het als een dag waarop opnieuw zichtbaar werd hoeveel vertrouwen we stellen in technologie als oplossing voor de uitdagingen van landbouw en voedsel. Deze taart vertelt en ademt voor mij het verhaal van hoop, regeneratie, gezonde bodems. Een taart waar de kleur, levendigheid en het landschap erachter bijna van afspatten.
Wat is de wezenlijke waarde van voedsel eigenlijk? Voor deze muesli is dat in elk geval niet in geld uit te drukken. Hij bestaat uit gekiemde oergranen, walnoten, pompoenpitten en 21 soorten onbespoten, gedroogd fruit van eigen land, met vrijwel geen voedselkilometers en zonder toegevoegde suiker. De muesli is op een manier gemaakt die voor onze spijsvertering optimaal verteerbaar is. De ingrediënten zijn geteeld met respect voor bodem, biodiversiteit en landschap, maar vragen ook veel handwerk: plukken, drogen, kiemen, verwerken en bewaren. De grootste opbrengst van zulk voedsel zit niet alleen in voedingswaarde, maar ook in verbinding, voldoening en dankbaarheid voor alles wat nodig is om voedsel van bodem naar bord te brengen. Misschien moeten we terug naar elke dag wat handelingen verrichten voor een gezond bord eten?
Detoxen, oftewel het dagelijks afvoeren van afvalstoffen, is geen hype. Het is een basisvoorwaarde voor welzijn, gezondheid en vitaliteit. Zowel preventief als curatief. Dat is ook waarom natuurartsen dit al duizenden jaren zien als de belangrijkste preventiemaatregel én therapie: het lichaam ondersteunen bij de afvoer van afvalstoffen. Dat is het thema waar ik in 2026 in elke nieuwsbrief aandacht aan ga schenken.
Soms lees je een boek waarvan je denkt: waarom is dit niet verplichte kost op elke landbouwopleiding, voedingsopleiding en geneeskundeopleiding?
Voor mij is “De verloren sleutel” zo’n boek. Het menselijk leven en zijn gezondheid zijn afhankelijk van planten die op een natuurlijke manier geteeld zijn, in een gezonde bodem Verstoor je het ‘bouwplan’ van de plant, dan verstoor je het ‘bouwplan’ van de mens die deze planten eet.
Vrije bodem voor de eeuwigheid. Maak Heerlijk Westerwolds Land vrij! Sinds 2017 is Heerlijk Westerwolds Land (2,4 hectare) in handen van Jan en mij. Met volle toewijding werken we hier aan de vruchtbaarheid van de bodem, aan biodiversiteit, aan de voedingswaarde van gewassen, aan de verwerking ervan tot houdbaar eindproduct, aan kennisoverdracht én aan het herstel van oude rassen en aan het landschap eromheen. Om onze voedseloase voor de eeuwigheid veilig te stellen, zijn we in mei 2026 gestart met een crowdfunding onder de vleugels van de Iona-stichting. Zaai je mee voor de toekomst?
Stap naar meer voedingswaarde per hectare
In 2026 hebben we een nieuwe stap gezet richting meer ‘voedingswaarde per hectare’. We zijn begonnen met silicium en marine biomassa als bemesting. De oceaan bevat het meest complete spectrum aan mineralen, sporenelementen en micro-organismen dat er bestaat. Precies die stoffen ontbreken steeds meer in veel bodems – en dus ook in ons voedsel. Deze stoffen sluiten naadloos aan bij de ‘gezonde & vitale gang van zaken in ons lichaam’.
We gaan dit monitoren in een lab. Eind 2026 hopen we meer te weten over de effecten ervan. Lees hier het hele artikel: https://rinekedijkinga.nl/weetjes/voedingswaarde-begint-onder-je-voeten/









