Spelen met voedselcreativiteit: een aanwinst voor je gezondheid en welzijn.
Niet alleen omdat je zelf creatief met je eten aan de slag gaat en het niet kant-en-klaar koopt. Maar misschien nog wel meer, omdat creativiteit toelaten in je dagelijkse leven iets kan doen met je voldoening, welzijn en levenstevredenheid.
Ik geef je twee voorbeelden om je voedselcreativiteit weer te laten borrelen. Ik zie er zelf veel voordelen van. Ik hoop dat jij ze ook ontdekt én er vooral veel plezier aan beleeft!
Het klinkt misschien vreemd, maar als ik een paar maaltijden achter elkaar buitenshuis eet, dan mis ik vrijwel direct het creatieve in de keuken. Gewoon iets maken met wat het seizoen biedt, met wat ik in huis heb of simpelweg waar ik behoefte aan heb. Ook in het verwerken van de zomerse overvloed beleef ik ongelooflijk veel plezier. Dat zijn voor mij topmomenten van rust, een zinvol gevoel en tevredenheid: na het werk heerlijk mijn creativiteit laten borrelen. En voor mij persoonlijk, voelt het ook als een soort ‘anker’ in een wereld waar zoveel onrust heerst.
Ik dook er eens in: wat weten we eigenlijk van creativiteit en de invloed ervan op ons leven?
“Creativiteit is intelligentie die plezier heeft”
Een mooie uitspraak van Albert Einstein.
Maar voordat je denkt: creativiteit is dus iets voor intelligente mensen, is het goed om te bedenken wat er eigenlijk met creativiteit wordt bedoeld. Creativiteit is het vermogen om nieuwe en originele ideeën te ontdekken, verbanden te leggen en ermee te experimenteren, op een speelse manier. En nee, dat hoeft helemaal niet geniaal of groots te zijn. Ook iets heel kleins is prima.
Creativiteit en verbeelding zitten in ieder mens. Einstein benadrukte vaker het belang van verbeelding. Zo zei hij ook dat logica je van A naar B brengt, maar verbeelding je overal naartoe kan brengen. Wat een prachtige gedachte.
Wat verliezen we als we minder creatief worden?
Je creativiteit gebruiken lijkt veel meer te betekenen dan alleen iets leuks doen.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt creatief denken een van de levensvaardigheden die belangrijk zijn voor de geestelijke gezondheid. Onderzoek naar creatieve activiteiten toont aan dat deze activiteiten kunnen bijdragen aan veerkracht, positieve emoties, een doelgerichte positieve focus en een gevoel van flow. Ook kunnen creatieve bezigheden helpen bij het reguleren en verwerken van emoties. (2, 5)
En het blijft niet alleen bij hoe je je op dat moment voelt. Een langdurige overmaat aan stresshormonen kan allerlei processen in ons lichaam beïnvloeden, waaronder onze afweer en bloeddruk. Juist daarom vind ik het interessant om te beseffen hoe breed de mogelijke impact van creativiteit is. (5)
Misschien verliezen we dus meer dan we denken wanneer we creativiteit steeds minder ruimte geven in ons dagelijks leven.
Onderzoek naar alledaagse creatieve activiteiten laat bijvoorbeeld zien dat creatief bezig zijn samenhangt met meer positieve gevoelens en levenstevredenheid, wat zelfs kan doorwerken in de volgende dag. (3, 4)
We hebben een deel van onze dagelijkse creativiteit uit handen gegeven. We laten bijvoorbeeld anderen bedenken wat we eten, hoe het eruitziet, hoe het smaakt. Wij hoeven het vaak alleen nog maar te kopen, op te warmen en op te eten.
Misschien verliezen we daarmee ongemerkt ook een bron van voldoening, autonomie, verbinding, verwondering en levenstevredenheid.
Omdat we in een wereld van ‘gemak’ leven, kan het juist grote voldoening geven om weer ergens moeite voor te doen waar je een positief gevoel van krijgt. Zelfs al is het iets kleins.
Juist voor kinderen
Daarom pleiten onderzoekers er ook voor om creativiteit weer een vanzelfsprekender onderdeel te laten zijn van de ontwikkeling en educatie van kinderen. Niet alleen als creatief vak op school, maar als manier om te ontdekken, te experimenteren, problemen op te lossen, emoties te verwerken en jezelf uit te drukken.
Kinderen zouden idealiter al op jonge leeftijd met ruimte voor creativiteit in aanraking komen.
Ook in de psychische en fysieke gezondheidszorg voor kinderen wordt er een pleidooi gehouden voor creatieve bezigheden: om deze een plekje te geven in de therapie. (1)
Dat vind ik prachtig. Temeer omdat creativiteit overal in te vinden is, zoals in muziek, zingen, podiumkunsten, schilderen, schrijven, verhalen vertellen, boetseren, hutten bouwen in de natuur, handwerken, naaien en bewegen. Gewoon te veel om op te noemen.
Maar dat is mijn vak niet. Mijn vak is eten. Dus probeer ik je vanuit mijn vak te verleiden tot wat meer dagelijkse voedselcreativiteit.
Beginnen? Wie weet is dit iets voor je:
- Zeg het met muesli
Bij muesli denkt menigeen natuurlijk direct aan yoghurt of kwark met wat vruchtjes. Vaak als ontbijt.
Maar laat je creativiteit eens de vrije loop. Wat kun je er allemaal nog meer van maken?
Zo’n 70–80% van ons voedsel wordt door de voedingsindustrie gemaakt. Zie mijn blog “Uit de houdgreep van hoogbewerkt voedsel”. We zijn daardoor gewend geraakt aan voedsel dat al voor ons bedacht, samengesteld en gemaakt is. Daarom vind ik het leuk om met iets simpels als muesli weer zelf te gaan experimenteren.
In mijn nieuwsbrief laat ik je een paar van mijn favoriete mueslicreaties zien. Misschien zetten mijn ideeën jou weer aan tot heel andere toepassingen.
Ze zijn dus vooral bedoeld om je op ideeën te brengen. Niet om ze precies na te maken.
- Word weer een beetje zelfvoorzienend
Zelfvoorzienendheid. Iets waar we ooit best trots op waren.
In het boek ‘Van pekelvat tot diepvrieskast’ uit 1989 vond ik daarover een mooie passage:
“Bij zelfvoorziening speelden zeker niet alleen financiële of nuttigheidsoverwegingen een rol. Psychologische motieven speelden ook een belangrijke rol. Voor sommigen was zelfvoorziening een middel om minder afhankelijk van boeren te zijn. Maar eigenlijk was het ook een levenswijze waar je trots op was. Zelf geconserveerde producten hadden zelfs de betekenis van een statussymbool. In de jaren vijftig was het gewoon dat vrouwen tijdens visites hun ‘weck’ vertoonden.”
Die tijd is natuurlijk allang voorbij. En het was zeker geen tijd waar we in alle opzichten naar terug hoeven te verlangen.
Toch denk ik dat bepaalde aspecten van die manier van leven ons vandaag opnieuw veel kunnen brengen. Voor onze gezondheid, ons welzijn én onze aarde.
Gisteravond weckte ik een hele partij kweeperen met druiven en appel. Terwijl ik bezig was, bedacht ik een paar voordelen van weer wat meer zelfvoorzienend worden:
- Je wordt weer meer baas in eigen pan en buik.
Je bepaalt zelf hoeveel suiker, zout en andere toevoegingen je gebruikt. En door zelf voedsel te bewaren, kun je een deel van het ultrabewerkte voedsel vervangen. - Je voorkomt verspilling.
Wat een overvloed kan een boomgaard, voedselbos of moestuin soms geven! Door die overvloed te bewaren, hoeft er veel minder verloren te gaan. - Je kunt die overvloed dichtbij zoeken.
In je eigen tuin, bij de buurman, een lokale boer, een voedselbos of een pluktuin. Dat maakt je minder afhankelijk van voedsel dat van ver moet komen en kan flink schelen in voedselkilometers. - Na het wecken of inmaken heb je geen energie meer nodig voor de bewaring.
Je kunt voedsel maanden tot soms jarenlang bewaren zonder dat er tijdens die bewaring elektriciteit nodig is. - Je maakt gezond eten betaalbaarder.
In tijden van overvloed zijn groenten en fruit soms zeer betaalbaar te verkrijgen. Door ze te bewaren, kun je daar ook maanden later nog van genieten. - Je wordt creatief met voedsel. Je maakt iets wat helemaal bij jouw eigen smaak past. Je bedenkt wat je ermee kunt doen, probeert iets uit, maakt misschien een foutje en probeert het de volgende keer anders. En juist dat zelf ontdekken, creëren en proberen kan zoveel voldoening geven.
Misschien is dát wel een vorm van levenstevredenheid die we een beetje zijn kwijtgeraakt.
Dus ja: ik ben blij met mijn potten vol geweckte kweepeer-, druiven- en appelcompote. Ik heb ervan genoten om ze te verwerken en in de tussentijd er al (h)eerlijke gerechten mee bedacht! Een basis voor allerlei gerechten in de herfst, winter en het vroege voorjaar. Een heerlijke clafoutis, een topping voor mijn 15-minutentaart en als heerlijke compote bij een pittige stoofschotel.
En misschien is dat uiteindelijk wel waar voedselcreativiteit voor mij over gaat: niet alleen eten maken, maar weer iets zélf maken.
En onderweg ontdekken dat juist dat kleine beetje zelf doen je dag verrassend veel voldoening kan geven.
Creativiteit zit in je rechter hersenhelft
Na het lezen van deze blog zou je misschien denken: “Ja, dat is logisch, maar HOE dan?” Het is goed om te weten dat verbeelding en creativiteit zich in je rechterhersenhelft bevinden. En daar zit misschien de kneep, omdat wij vaak volledig leven, denken en handelen vanuit onze linkerhersenhelft. Die helft is ‘gespecialiseerd’ in rede, nut, efficiëntie, logica, rede, analyseren, structuur etc. En die helft is in onze westerse cultuur dominant geworden, ten koste van de rechterhersenhelft. Beide hersenhelften hebben we nodig voor alle aspecten in ons leven en voor ons welzijn.
Een van de mooiste artikelen die ik de afgelopen jaren hierover gelezen heb, was in deze editie van het magazine Vruchtbare Aarde: het is een interview met de Schotse psychiater, auteur en voormalig literatuurwetenschapper Iain McGilchrist, die een imponerend (en dik) boek schreef over deze twee hersenhelften: “De meester en zijn afgezant”.
Een kort stukje tekst uit het artikel in Vruchtbare Aarde: “Mensen vragen me vaak wat ze kunnen doen.” En dan verwachten ze dat ik met lijstjes kom. Een dozijn actiepunten die de maatschappij uit het slop kunnen trekken. Maar dat is weer linkerhersenhelft-denken”.
Bovenstaande deed me denken aan twee artikelen die ik schreef. Ze gaan erover dat we zowel het mannelijke als het vrouwelijke principe in onszelf nodig hebben, zie deze blog over wisdomkeeper Carola Esparza. En dat we zowel wetenschap als natuurwetten in hun brede context nodig hebben om dingen op waarde te kunnen schatten. De laatste vooral om ons licht niet alleen op nuances te richten, maar op het zo compleet mogelijke spectrum. Zie mijn blog over het boek “De verloren sleutel’.
Creatief koken met dat wat er is
In dit boekje neem ik je mee in een manier van maaltijdbereiding, waarbij je je eigen creativiteit, inspiratie en smaakvoorkeuren gebruikt om een volwaardige, betaalbare, gezonde en smakelijke maaltijd op tafel te zetten.
Voor 14 voorbeeldgerechten heb ik een mindmap-receptkaart ontwikkeld. Op iedere receptkaart vind je verschillende groepen ingrediënten, zoals antioxidanten, koolhydraten, vetten, eiwitten en smaakmakers. Door uit elke groep iets te kiezen, tover je een maaltijd op tafel die helemaal vanuit jezelf ontsproten is. Gewoon met dat wat het seizoen biedt of met wat je in huis hebt.
Meer informatie over dit boekje vind je hier.
Bronnen
(1) Kumar V, Pavitra KS, Bhattacharya R. Creative pursuits for mental health and well-being. Indian J Psychiatry. 2024 Jan;66(Suppl 2). doi: 10.4103/indianjpsychiatry.indianjpsychiatry_781_23. Epub 2024 Jan 24. PMID: 38445283; PMCID: PMC10911317.
(2) Barnett KS, Vasiu F. How the arts heal: a review of the neural mechanisms behind the therapeutic effects of creative arts on mental and physical health. Front Behav Neurosci. 2024 Oct 2;18:1422361. doi: 10.3389/fnbeh.2024.1422361. PMID: 39416439; PMCID: PMC11480958.
(3) Conner T, DeYoung C, Silvia P. Everyday creative activity as a path to flourishing. The Journal of Positive Psychology. 2016;13:1-9. doi: 10.1080/17439760.2016.1257049.
(4) Tan CY, Chuah CQ, Lee ST, Tan CS. Being Creative Makes You Happier: The Positive Effect of Creativity on Subjective Well-Being. Int J Environ Res Public Health. 2021 Jul 6;18(14):7244. doi: 10.3390/ijerph18147244. PMID: 34299693; PMCID: PMC8305859.
(5) Leckey J. The therapeutic effectiveness of creative activities on mental well-being: a systematic review of the literature. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing. 2011;18:501-509. doi: 10.1111/j.1365-2850.2011.01693.x.
