Ik schreef dit artikel in de week dat wij onze eigen ‘graanpracht’ oogstten: zes verschillende oergranen. Dat maakte me blij, maar ook een beetje weemoedig. De geur en de tijd van de oogst is voor mij een van de fijnste die er is. Toch voelt het bijna zonde om zulke krachtpatsers van het land te halen. Ze hebben flinke droogte, hitte en rukwinden doorstaan, maar wat hebben ze prachtige, zongerijpte korrels afgeleverd. Klaar om als krachtpatser op ons etensbord te worden verwelkomd en de in hun korrel opgeslagen kracht aan ons door te geven.
In deze oogstweek las ik ‘Graankracht’ van Petra Essink. Een boek dat mijn ontzag voor dit eerlijke, robuuste voedsel, dat voor 50% van de mensheid basisvoedsel is, nog verder vergrootte. De kracht en toepassing van granen worden van zoveel kanten belicht dat het bijna niet anders kan dat het de boer, teler, kok, zorgverlener of consument (zowel de graanminnende als de graanmijdende consument) raakt. Het boek ademt diep respect voor de natuur en natuurwetten en zet aan tot een andere manier van kijken naar voedsel.
Na het lezen van het boek vroeg ik mezelf af, met al die onderwerpen en granen op zoveel manieren belicht, waar draait het nu in de kern om? Ik denk om tijd en aandacht.
De rogge, klaar om gedorst te worden.
Waar draait het boek om?
Voor mij is dit de rode draad: tijd en aandacht
1. De tijd en aandacht van boeren en telers
De verhalen van boeren en telers in het boek zijn indrukwekkend: hun passie, zorgen en dromen voor elk graan voel je gewoon. Eigenlijk is het onvoorstelbaar dat we (zelfs met de inflatie) voor zo weinig geld een brood kunnen kopen; wat een noeste arbeid komt eraan te pas. Ook de veredelaars, die jarenlang werken aan robuuste, zaadvaste granen, verdienen diep respect. Dankzij hun tijd en aandacht kunnen wij nu de mooiste granen en maiskolven selecteren om te gebruiken als zaaizaad voor volgend jaar. Zie verder mijn artikel “Blijven en blijven vertellen over het belang van zaadvast.”
2. De tijd en aandacht van Petra
Petra bundelt in Graankracht niet zomaar informatie, maar doorleefde kennis, levens- en werkervaring, aangevuld met inzichten uit antroposofie, ayurveda, homeopathie, natuurvoedingsleer, chroma’s, voedselbereiding en meer. Ze laat zien dat ‘voedsel ver uitstijgt boven voedingsstoffen’ alleen.
3. Tijd en aandacht voor levenskrachten
Een graankorrel is meer dan een optelsom van vezels, mineralen en vitaminen. De kracht die het aan ons kan doorgeven is het resultaat van een heel plantenleven. Zijn herinneringen, indrukken, bodem- en groeiomstandigheden bepalen welke kracht of juist zwakte hij doorgeeft. Welke ‘plantherinnering’ draag jij mee als je graan eet dat is geteeld in verarmde grond en werd bespoten met gif?
Voedselkeuzes kunnen ons in onze kracht zetten of onze kracht juist verzwakken.
4. Tijd en aandacht voor variatie en ritme
Variatie is essentieel. Elk graan draagt een eigen kracht en spreekt een ander aspect van onze verteringscapaciteit aan. En dat is belangrijk: onze spijsvertering moet wel ‘getraind’ blijven. Eten verteren is immers een heuse krachtmeting voor onze spijsvertering.
Mooi vond ik de herontdekking in dit boek van een oud gebruik: het mengen van zomer- en wintergraan. Ze hebben een totaal ander groeiritme en dus verschillende levenskrachten, die elkaar aanvullen.
5. Tijd en aandacht in de keuken
Oude granen vragen een ander tempo. Ze groeien trager, wortelen dieper en vragen zorgvuldige teelt. Ook in de keuken hebben ze ons geduld nodig: langdurig weken, koken/garen, nawellen of fermenteren. In een tijd van snel en goedkoop lijken zulke stappen omslachtig, maar juist dat levert veel op. Oude granen als emmer, eenkoorn, spelt, gerst of haver zijn rijk aan vezels, mineralen én karakter. Ze voeden ons niet alleen fysiek, maar ook in diepere zin.
Op de laatste pagina legt Petra zelfs een verbinding tussen graan, Rudolf Steiner en onze zielsontwikkeling. Daarmee tilt ze dit basisvoedsel uit boven het alledaagse.
6. Tijd en aandacht voor ons erfgoed
Eeuwenlang bepaalden granen hoe we aten, feestten, rouwden en samenleefden. Brood, pap en bier waren meer dan producten: ze waren de dragers van verhalen, tradities en symboliek. Door authentieke granen en bereidingen te herwaarderen, proeven we weer wat generaties vóór ons proefden en brengen we de verbinding tussen verleden en heden van ons voedselerfgoed weer tot leven.
7. Tijd en aandacht voor het landschap
Ook het landschap profiteert. Oude granen hebben vaak robuust, lang stro, wortelen diep en verdragen armere bodems. Ze passen goed in gemengde, biodiverse, regeneratieve landbouwsystemen en dragen bij aan biodiversiteit in plaats van die uit te putten. Hun herwaardering is tegelijk een herwaardering van landbouw die mét de natuur werkt in plaats van ertegenin.
Wat levert het op?
Tijd en aandacht voor granen levert misschien niet de snelheid en efficiëntie waar we aan gewend zijn. Maar wel aandacht en tijd voor gezondheid, vitaliteit en smaak, verbondenheid, erfgoed en een levendig en prachtig landschap. Oude granen herinneren ons eraan dat voedsel geen anonieme brandstof is, maar cultuur, aarde, leven, levenskracht en relaties.
En hoe mooi dat er binnenkort een vervolg verschijnt: Graankeuken van Peter van Berckel. Een logisch broertje van Graankracht, en net zo inspirerend. Dit boek zal vooral over de praktische toepassingen in de keuken gaan: graan verwerken op de traditionele manier, zoals we het eeuwen hebben gedaan, en waarbij de graankracht tot uiting komt op je bord.
Gun je leven graankracht!
Ik zou een vurig pleidooi willen houden om de regie over ons etensbord terug te halen: met eten dat werkelijk voedt, kracht geeft en verteerbaar is. Eten = leven. Het verbindt ons direct met de natuur, met elkaar en met onszelf. En over onszelf wil ik nog graag iets aanhalen dat Petra op het eind van haar boek noemt: we leven in onzekere, onrustige en voor menigeen stressvolle tijden. Juist dan hebben we voedsel nodig dat ons laat aarden, ons laat wortelen, ons rechtop laat staan en ons bewustzijn versterkt, om ons te focussen op het licht in plaats van het donker, etc. Allemaal eigenschappen die oergranen ook bezitten en logischerwijs aan ons overdragen. Gun jij ze weer een plekje in jouw voedingspatroon?
