We leven in een tijd waarin ons lichaam en brein dagelijks overspoeld wordt met stoffen die er van nature niet in thuishoren: bestrijdingsmiddelen, microplastics, zware metalen, medicijnresten, weekmakers en industriële hulpstoffen. Niet alleen in ons voedsel, maar ook in water, lucht en consumentenproducten. Veel van deze stoffen zijn moeilijk zichtbaar, meetbaar of afbreekbaar. Onmerkbaar kunnen ze zich opstapelen in ons lichaam en brein.
Tegelijkertijd krijgen we steeds mínder van de voedingsstoffen binnen die ons zouden moeten beschermen en kunnen helpen bij de uitscheiding van deze stoffen: vitamines, mineralen, sporenelementen en antioxidanten. Zeker kwetsbare groepen — baby’s, jonge kinderen, ouderen en chronisch zieken — zijn extra gevoelig voor deze onevenwichtige balans.
In Nederland worden nog weinig maatregelen getroffen om de burger te beschermen. Laten we daarom zelf aan de slag gaan.
De basis van gezondheid ligt in de eerste 1000 dagen
De eerste 1000 dagen van een kind, vanaf de conceptie tot de leeftijd van 2 jaar, zijn cruciaal voor een gezonde groei en ontwikkeling. In deze periode ontwikkelen de hersenen, het immuunsysteem, het microbioom van de darmen en de stofwisseling zich razendsnel. Goede voeding in deze fase heeft blijvende effecten op de gezondheid en het leervermogen van het kind. Daarom is ook vóór (ook voor de papa’s) en tijdens de zwangerschap gezonde voeding uitermate belangrijk. Voor een gezonde ontwikkeling van de foetus zijn bijvoorbeeld vezels, foliumzuur, ijzer, jodium en gezonde vetten zoals omega-3 vetzuren van groot belang. Borstvoeding wordt aanbevolen in de eerste 6 maanden omdat het perfect aansluit bij de behoeften van de baby. Vanaf 6 maanden moet geleidelijk vaste voeding worden toegevoegd, Daar ligt de kans om het jonge kind smaken te leren kennen en gezonde eetgewoonten te ontwikkelen. Ongezonde voeding (teveel, te weinig of van slechte kwaliteit) kan leiden tot groeiachterstand, overgewicht, diabetes, hart-en vaatziekten of leerproblemen op latere leeftijd.(42)Kinderen die in deze periode goed gevoed worden, hebben vaak een sterker immuunsysteem, beter concentratievermogen en minder kans op chronische ziekten. Daarom is investeren in goede voeding vanaf het prille begin essentieel. (Groot)ouders en verzorgers spelen hierbij een grote rol. (39)(40)
“Laten we kinderen opvoeden met liefde voor pure smaken, natuurlijke suikers en gezonde vetten — in plaats van industriële vulling met suikers, additieven en geraffineerd voedsel. En laten we kinderen voedsel met zo weinig mogelijk residuen voorschotelen. Hun ontgiftingscapaciteit heeft zich nog niet ontwikkeld. (zie verderop) Zo bouwen we samen aan een gezonde toekomst vanaf de allereerste hap.”
Op de foto hierboven ben ik met mijn vrolijke kleinkindje in de supermarkt: ze had overal aandacht voor, maar niet voor het snoep. Misschien kende ze het niet eens – ze is er simpelweg niet mee opgegroeid. Na het winkelen maakten we samen een heerlijke mueslitaart, helemaal zonder toegevoegde suikers. Ze smulde ervan.
Wat je niet ziet, bestaat wél
Komt ons gebrek aan daadkracht om deze stoffen te minimaliseren of uit te bannen omdat ze niet zichtbaar zijn voor het blote oog? Je ziet niet aan de glanzende appel in de supermarkt of hij flink wat bestrijdingsmiddelen bevat. Ook ons drinkwater toont geen zichtbare aanwijzingen. Het lijkt op het kinderliedje: “Wat je niet ziet, bestaat niet.”
Maar wat je niet ziet, bestaat wél. Kinderen bouwen in hun eerste jaren hun gezondheid op: het microbioom, de hersenverbindingen, het immuunsysteem. Dat vraagt om pure voeding — zonder chemische ballast.
Mijn grote hoop is dat volwassenen begrijpen dat dit, zeker voor kinderen, een hele valse start van hun leven is. En het anders willen doen. Het goede nieuws is: De smaakvoorkeuren die ze op jonge leeftijd krijgen aangeleerd in hun omgeving zijn meestal dominant in hun verdere leven.
Uit de media:
Hieronder een willekeurige greep uit nieuwsberichten die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. Maar die heel veel, zo niet alles, met elkaar te maken hebben. Alles hangt met alles samen, zie ook de Indianen spreuk hierboven.
- “Experts vermoeden al jaren dat de toename van bewerkt voedsel in ons dieet een belangrijke oorzaak is van de obesitasepidemie”. (1)
- “Steeds meer jongeren met diagnose darmkanker door slechte voeding, te weinig vezels en te weinig bewegen.”
- “Nog nooit ging het zo slecht met onze biodiversiteit als nu. Soorten sterven in een steeds hoger tempo uit, natuurgebieden verdwijnen door verstedelijking en landbouw, het klimaat verandert, vervuiling neemt toe – dit alles met grote negatieve gevolgen voor de mens”. (2)
- “Slachtafval, dioxine, zware metalen, afvalwater, verfslib en ander chemisch afval worden vermengd met duurzame producten als biogas en mestkorrels. De giftige stoffen komen zo in de bodem, in het grondwater en in ons voedsel (3)
- “Inferieur Supermarktvoer. Waarom stoppen we ons er nog langer mee vol? Er moeten radicale veranderingen komen in ons eetpatroon om een dalende levensverwachting en blijvende schade aan het milieu te voorkomen,” (4)
- “We hebben de denkfout gemaakt voedsel met gif te produceren.”(5)
- “Drentse burgers meten landbouwgif in bodem en vinden 57 middelen”.(6)
- “Steeds meer toxische bestrijdingsmiddelen in het oppervlakte water”. (24)
- “Vlees van dieren in natuurgebieden bevat teveel PFAS.” (32)
- “Eieren van hobby-kippen worden ontraden vanwege PFAS.” (32)
- ” Residuen in chemische stoffen van biologische productieketen.” (33)
- Bijensterfte groter onder bijen die hun eigen honing eten (vergeleken met suikerwater) (36)
- Tuinplanten uit tuincentra vaak vol met voor insecten schadelijke pesticiden. (37)
Meer toxische stoffen
Maar minder voedingstoffen om ze te ontgiften
We hebben recht op informatie over hoe deze stoffen onze gezondheid en die van onze kinderen beïnvloeden. En hoe we ze zoveel mogelijk kunnen vermijden. Daarnaast moeten we weten dat onze behoefte aan voedingsstoffen en beschermende stoffen aanzienlijk toeneemt naarmate de hoeveelheid schadelijke en ongewenste stoffen in onze voeding en het milieu stijgt: om deze stoffen te kunnen uitscheiden hebben we volop wezenlijke voedingsstoffen nodig. Zie het uitegebreide artikel dat ik hierover schreef in het kader van PFAS in ons voedsel.
Hieronder geef ik een kleine introductie met praktische tips.
Welke stoffen zijn dan zo slecht voor ons?
Hieronder een greep uit deze nutteloze, onbruikbare, chemische of ongezonde stoffen:
In industrieel bewerkt voedsel met name:
- Glucose/fructose
- Geraffineerde voedingsmiddelen als bloem, witte suiker, witte rijst, witte pasta, zout dat in 80% van ons voedsel zit. Zie mijn artikel “uit de houdgreep van hoogbewerkt voedsel.”
- Transvetten en industrieel bewerkte vetten
- AGEs, die ontstaan door de manier van bereiding
- Bepaalde E-nummers
- Zogenaamde ‘light’ (synthetische) zoetstoffen, zoals aspartaam en saccharine. Zie verder mijn artikel “Overgewicht”
- Emulgatoren en ongezonde productiemethodes zoals in onze plantaardige zuivelproducten etc. (34)(35)
Vanuit lucht, water, voeding, tuinplanten en milieu:
- Bepaalde geneesmiddelen
- Drugs
- Antibiotica via voeding, water en medicijnen
- Pesticiden, herbiciden en insecticiden
- Kunstmest
- Uitlaatgassen
- Oplosmiddelen
- Chemicaliën voor droogreiniging
- Ftalaten
- BPA
- Rubber
- Plastics
- Dioxines / PFAS
- Anticonceptie
- Brandstoffen
- Bepaalde stoffen in schoonmaakmiddelen
- Bepaalde stoffen in cosmetica
- Sommige smaakversterkers
- Bepaalde additieven
Vanwege hun hormoonverstorende werking worden deze stoffen ook vaak xeno-oestrogenen of xenobiotica (= vreemd voor het leven) genoemd. Ook hebben ze als bijnaam “forever chemicals’ omdat ze door zowel mens als milieu zeer moeilijk afbreekbaar zijn. Lees er veel meer over in mijn artikel hormoonverstorende stoffen.
Waarom ons voedsel steeds minder voedzaam is + de gevolgen
Onze landbouwpraktijken – denk aan monoculturen, het gebruik van drijfmest, kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen – zorgen ervoor dat de bodem uitgeput raakt. Zie mijn artikel “Hidden Hunger”. Daardoor bevat voedsel uit deze bodems vaak minder mineralen en antioxidanten. Vervolgens sturen we dit voedsel naar de fabriek waar het (ultra)bewerkt wordt. Zie plaatje hieronder. Het gevolg: nog minder voedingswaarde.
Tegelijkertijd vraagt het lichaam bij verhoogde toxische/chemische belasting juist méér van deze voedingsstoffen voor afbraak, neutralisatie en uitscheiding. Deze situatie doet denken aan een soort ‘voedingsinflatie’: steeds meer toxines, steeds minder voedingswaarde. Een ongewenste combinatie die vooral leidt tot chronische klachten, zeker bij kwetsbare doelgroepen als jonge kinderen en zwakkeren, die lastig te herleiden zijn naar één oorzaak.
Goed om te weten:
- Iedereen kan ongemerkt tekorten hebben aan voedingsstoffen, zelfs bij een gezond voedingspatroon. Denk bijvoorbeeld aan chronische stress, een niet-optimale darmwerking of leverontgifting, of aan beroepsblootstelling aan schadelijke stoffen.
- Bij jonge kinderen zijn veel leverenzymen (die essentieel zijn voor de ontgifting) pas rond hun 10e jaar echt op sterkte. Dus juist jonge kinderen zouden maximaal gezond/duurzaam moeten eten.
- Je lichaam geeft, als er voldoende wezenlijke voedingsstoffen beschikbaar zijn, voorrang aan de afbraak van schadelijke stoffen. Daardoor krijgen andere processen, zoals botopbouw, weefselherstel en de aanmaak van feelgoodstoffen of hormonen, minder energie. Dit principe heet triage en betekent dat minder urgente systemen op een lager pitje draaien als er tekorten zijn. Zie mijn uitgebreide artikel over chronische stress.
- Veel ingrediënten in bewerkte voeding hebben geen voedingswaarde, maar vragen wél energie van je lichaam om af te breken. Dit kost vitamines, mineralen en andere essentiële stoffen. Dat gaat ook ten koste van je ontgiftingscapaciteit. Juist in deze tijd van veel chemische stoffen zou elke hap 100% voedingswaarde moeten hebben.
- Een overbelasting aan niet-uitgescheiden chemische stoffen kan zo leiden tot vage of tot chronische klachten. Een ander gevolg van vooral niet-uitgescheiden schadelijke stoffen is een verhoogde belasting door vrije radicalen. Deze beschadigen cellen, met name de celwanden, mitochondriën (die energie uit voedsel produceren) en het DNA. Beschadigde cellen leiden tot verminderde energie en daarmee tot een verlies aan gezondheid.
- Als de uitscheiding niet lukt, worden de chemische stoffen opgeslagen in vetrijke organen zoals de hersenen, lever en voortplantingsorganen.
Mogelijke verbanden tussen lichaamsvreemde stoffen, toxines en ziektes
Er zijn steeds meer aanwijzingen dat er verbanden zijn tussen allerlei ziektes en klachten van het brein en bewerkt voedsel, toxines of xeno-oestrogenen in ons water en voedsel. Dit kan zowel direct als indirect zijn, omdat veel schadelijke stoffen een negatieve invloed hebben op de darmen, darmslijmvliezen en lever. Indirect kunnen je hersenen het slachtoffer worden van die verstoringen in de darm en lever.
Het gaat om het verband tussen de volgende ziektes en stoffen:
- Parkinson (pesticiden, vooral rotenone) (7)
- Depressies en Alzheimer (industriële transvetten) (8)
- Multiple sclerose (vooral gelinkt aan cadmium en arsenicum) (9)
- Ontwikkelingsstoornissen bij jonge kinderen (o.a. arsenicum)
- Neurodegeneratie, leerproblemen en emotionele problemen (aspartaam) (10)
- Verminderde ontgifting van xeno-oestrogenen (glyfosaat) (11)
- Verlies gezonde darmbacteriën, leaky gut, coeliakie en daarmee een verstoring van de brein-hersen-as (glyfosaat) (12)
- Autisme wordt geassocieerd met aluminium (13)
- Bepaalde soorten kanker, zoals hersentumoren, zijn mogelijk gelinkt aan xeno-oestrogenen (14)
- PAK’s hebben een mogelijke link met borstkanker (29)
- Leververvetting (NAFLD) en milieuvervuiling (30)
Het zal toch wel meevallen?
Het valt moeilijk te negeren: als schadelijke stoffen in ons voedsel en milieu daadwerkelijk ziekten veroorzaken, waarom grijpen overheden en instanties zoals het RIVM dan niet in? Een van de uitdagingen is dat het RIVM, dat onze gezondheid bewaakt, en het CBTG, dat verantwoordelijk is voor de toelating van bestrijdingsmiddelen, het niet eens zijn over de schadelijkheid van bepaalde gehaltes aan bestrijdingsmiddelen. (21)
Daarnaast is het vaak lastig om een ziekte direct aan een enkele oorzaak te koppelen. Leefstijl, voeding en omgevingsfactoren werken vaak samen als triggers voor een specifieke aandoening. Schadelijke stoffen zijn dus niet de enige factor.
Toch is er bij schadelijke stoffen een aspect dat weinig aandacht krijgt. We beoordelen elke schadelijke of onbruikbare stof, zoals bepaalde E-nummers, afzonderlijk, terwijl we weinig kijken naar de dagelijkse cocktail van stoffen die we binnenkrijgen. Toxicologen wereldwijd zijn het erover eens dat het gecombineerde effect van verschillende stoffen samen veel schadelijker kan zijn voor mens en dier dan de afzonderlijke stoffen, waarvoor dagelijks toelaatbare limieten worden vastgesteld.
De kwetsbare groep mensen wordt steeds groter
De groep mensen die minder goed kan ontgiften of kwetsbaarder is voor chemische stoffen, wordt groter. We vergrijzen en er zijn meer chronisch zieke mensen. Daarnaast zijn vooral (ongeboren) baby’s, peuters, kinderen tot 7 jaar (die nog niet optimaal kunnen ontgiften) en mensen met hormonale klachten of mensen die medicijnen gebruiken kwetsbaar. Nederland telt op dit moment bijna 10,4 miljoen mensen (waarvan 1,25 miljoen kinderen) met een chronische aandoening. Velen daarvan gebruiken ook medicijnen. In het overzicht van interacties tussen medicijnen en voedingsstoffen zie je dat je dan een veel grotere behoefte hebt aan bijvoorbeeld B-vitamines, zink, magnesium, selenium en glutathion. Allemaal voedingsstoffen die een primaire rol spelen in je ontgifting en waar je nóóit een tekort aan zou mogen hebben. Die zou je dus zeker veel meer moeten eten als je medicijnen gebruikt.
Laat ons de geneeskracht van de natuur niet vergeten
In Nederland is het vrij gewoon dat we voor onze klachten een medicijn van de dokter krijgen. Hebben we last van maagzuur? Dan krijgen we een maagzuurremmer. Slapen we slecht? Dan krijgen we een slaappil. En voelen we ons niet lekker in ons vel? Dan krijgen we al snel antidepressiva. Maar wat zou het mooi zijn als we de geneeskracht uit de natuur niet vergeten. Als we eerst de natuur proberen zijn werk te laten doen en daarna pas naar medicijnen grijpen. Pas medicijnen inzetten als de natuur ons niet kan helpen, zou betekenen dat we minder medicijnen hoeven te ontgiften en dus meer voedingsstoffen ‘over’ houden om onze gezondheid een dienst te bewijzen. En voor het milieu zou het betekenen dat we logischerwijs minder dan 140.000 kilo medicijnresten per jaar in het oppervlaktewater lozen. Dus ‘winst’ voor mens en planeet.
Ben je een jonge ouder? En wil je je kindje zo natuurlijk mogelijk door het leven loodsen? Het boek “U kunt veel meer dan u denkt” van wijlen Dr. Moolenburgh vind ik dan een echte aanrader. Vooral om kennis te maken met een ander verhaal en andere behandelingswijzen voor jonge kinderen.
Wat kun je zelf doen?
Gelukkig kun je zelf veel bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Ik geef je hierbij 15 tips. Heel kort, maar je kunt bij elke tip verder lezen als je meer wilt weten:
1. Wees kritisch op je omgeving en voedsel
Een goed voorbeeld is het burgerinitiatief Meten = Weten in de gemeente Westerveld. Bezorgde inwoners lieten bodem- en watermonsters testen op pesticiden. Ze toonden met wetenschappelijke data aan dat er reden is tot zorg over pesticidengebruik en de invloed van de agro-industrie. Zulke acties kunnen beleidsmakers wakker schudden en leiden tot gezondere keuzes. Lees meer over het lelieproject Meten = Weten in Westerveld.
2. Let ook op straling
Niet alleen voeding en omgeving, maar ook straling vraagt waakzaamheid. Hoewel er nog veel onbekend is, wijzen sommige rapporten op mogelijke gezondheidsrisico’s van onder andere 5G. In een video van wijlen dr. Hans Moolenburgh — een gerespecteerd arts — legt hij uit dat straling celmembranen kwetsbaarder maakt voor toxische stoffen en mogelijk celdeling versnelt.
3) Eet voedsel dat zo min mogelijk bewerkt is: ga zelf de keuken in en word weer baas in eigen pan
Eet je weinig of geen bewerkt, kant-en-klaar voedsel en maak je je eten zelf, dan eet je bijna automatisch meer vitamines/mineralen/sporenelementen/gezonde vetten, vezels en beschermende stoffen. Bovendien vermijd je op deze manier de onbruikbare, chemische en synthetische stoffen die in bewerkt voedsel zitten; deze stoffen geven je geen energie, maar kosten juist energie omdat je ze moet afbreken en afvoeren. Zo houd je energie ‘over’ voor belangrijke herstel- en reparatieprocessen in je lichaam. Lees verder in mijn artikel “Uit de houdgreep van bewerkt voedsel” en zie alle recepten in mijn boeken en op mijn website.
4) Wees bewust van voeding met een hoger risico en kies voor duurzaam voedsel.
Wees matig met voedsel waarvan bekend is dat het hogere gehaltes aan zware metalen als lood, kwik, arsenicum en cadmium kunnen bevatten, zoals: schelpdieren, zoetwatervis als paling en langlevende (roof-)vissen zoals tonijn, zwaardvis, makreel en haai (surimi), bio-industrievlees (vooral orgaanvlees), rijst (vooral zilvervliesrijst), bepaalde soorten bespoten groente en fruit met een hoog gehalte aan residuen. Zie de plaatjes hieronder. Dit is zeker van groot belang bij kwetsbare groepen zoals jonge kinderen, ouderen, zwangeren, zieken of mensen met hormonale klachten. Zie verder bij punt 9.
Lees veel meer tips hierover in mijn artikel over hormoonverstorende stoffen
5) Kies waar mogelijk voor natuurvoeding met het Demeter-keurmerk
Dit keurmerk gaat nog veel verder dan het EKO-keurmerk als het gaat om goed rentmeesterschap over de aarde, bodemvruchtbaarheid, diversiteit en dierenwelzijn. Zie deze link. Realiseer je ook dat er boeren zijn zonder EKO-keurmerk die hun bedrijf zeker zo gezond, duurzaam en diervriendelijk runnen als sommige boeren mét keurmerk.
6) Kies voor Nederlands/Europees voedsel in de supermarkt
Er kan van alles mis zijn met residuen in ons voedsel, maar feit blijft dat we via een buitenlandse omweg veel schadelijke(r) bestrijdingsmiddelen via groente/fruit terughalen die in Nederland verboden zijn. Dit geldt overigens voor veel meer producten dan alleen voedsel, zoals bijvoorbeeld snijbloemen. Kies daarom zo veel mogelijk voor Europees fruit/groente. Ook via de biologische voedselketen kunnen we helaas (dankzij hiaten in de wetgeving) verboden buitenlandse bestrijdingsmiddelen op ons bord krijgen. Zie dit ontluisterende artikel. Dus ook weer een extra reden om voor duurzaam voedsel van eigen bodem te kiezen.
7) Kies voor seizoensgroente in de supermarkt, met zo weinig mogelijk voedselkilometers
We kunnen nog zo veel elektrische auto’s, windmolens en zonneparken bouwen; de kortste klap om snel iets te doen voor het milieu is minder energie verbruiken. Met minder voedselverspilling, minder voedselkilometers en de keuze voor meer duurzaam voedsel kunnen we hele snelle stappen zetten. Kies daarom voor seizoensgroente. Ook nog eens veel vriendelijker voor je portemonnee.
8) Eet veel meer uit de gratis supermarkt
Een zeer gezonde en vooral goedkope manier om aan een enorm ‘shot’ beschermende stoffen en voedingsstoffen te komen, is eten uit de natuur, je ‘gratis supermarkt’. Je zult versteld staan hoeveel bloemen, bladeren en (on)kruiden er eetbaar en lekker zijn. Het grote voordeel van wilde planten is dat ze vaak hard moeten werken om te overleven. Door bijvoorbeeld droogte, een tekort aan voedingsstoffen, hitte, felle zon, schimmels en vreetgrage insecten schieten ze in de stress. Om zichzelf te redden, maken ze meer beschermende stoffen aan. Wilde (on)kruiden en onbespoten voeding kunnen dus een grote rol in je gezondheid spelen.
Onbespoten ‘wilde’ voedingsmiddelen en kruiden bevatten ook flink wat fyto-oestrogenen. Die zwakken de werking van xeno-oestrogenen uit milieu, voeding en cosmetica af en dragen bij aan een gezonde oestrogeenbalans. Lees hier verder over fyto-oestrogenen.
Tip: Heb je de natuur niet dichtbij? Ook in je eigen tuin, je vensterbank, je terras of balkon kun je kiemen, kruiden en/of wat onbespoten groente telen.
Wilde kruiden- en bloemensalade
9) Als je voor niet-biologische groenten en fruit kiest, was of schil alles dan goed
Dat heeft overigens lang niet altijd effect, omdat de gewasbeschermingsmiddelen soms in de hele plant doorwerken. Daarom heeft dit bij zacht fruit/groente minder effect. Als je om wat voor reden dan ook voor niet-biologisch kiest, houd dan in ieder geval zo veel mogelijk rekening met de hoogste belasting aan residuen. Zeker voor jonge kinderen. Zie onderstaand kaartje van ECOIST, op basis van onderzoeksgegevens van het Pesticide Action Network Netherlands.
Duurzaam eerlijk voedsel is duurder dan leeg industrieel voedsel. Toch denk ik dat het voor elke portemonnee haalbaar is om gezond te eten. Zie mijn 10 tips: “Gezond blijven eten, ook in tijden van inflatie.”
En wat zou het mooi zijn als werkgevers en scholen ook hun verantwoordelijkheid gaan nemen door in hun kantines ook gezond/volwaardig voedsel aan te bieden. Zie het prachtige verhaal van deze kantine.
Zorgzaam portemonnee kaartje
Tip: dompel niet-biologische appels een kwartiertje in een badje van natriumbicarbonaat. Dit lijkt vooralsnog een groot deel van twee veelgebruikte bestrijdingsmiddelen te neutraliseren. (19)
10) Koester je darmen en lever
Dit zijn de belangrijkste organen die ervoor zorgen dat toxische en onbruikbare stoffen worden afgebroken, zodat ze via gal, darmen en nieren je lichaam kunnen verlaten. Lees hier verder over het belang van gezonde darmen voor gezonde hormonen. Of lees mijn boek ‘Weten van (h)eerlijk eten deel 2’ of mijn boek ‘Je brein vitaal, met elke hap een gezonde stap.‘
Gezonde darmen binden veel schadelijke stoffen, zodat de lever ‘zijn handen vrij heeft’ voor andere belangrijke taken.
Hoe meer schadelijke stoffen in ons milieu, via voeding of medicijnen ontgift moeten worden, des te belangrijker is het om een optimale darm- en leverwerking te hebben. Zie onderstaand plaatje uit mijn boek “Alles draait om je hormonen”.
Weet dat ultrabewerkt voedsel niet bijdraagt aan je darmgezondheid en aan gezonde darmslijmvliezen. Ook voeding met residuen van bestrijdingsmiddelen draagt niet bij. Zie verder mijn uitgebreide artikel “Gezonde darmslijmvliezen en hun douanefunctie.” Juist in een tijd met veel toxische stoffen zijn gezonde darmslijmvliezen van groot belang.
Mentale klachten (maar ook darmkanker) bij jonge mensen nemen hand over hand toe. Hun slechte voedingsgewoonten worden als een van de oorzaken genoemd. Maar logischerwijs spelen ook hier de eerste 1000 dagen weer een rol: dan wordt immers de blauwdruk van het darmmicrobioom aangelegd. (41) Die opbouw is afhankelijk van vezelrijk, divers, eerlijk, onbewerkt voedsel. Ik schreef er deze artikelen over:
11) Drink water
Ook al is ons water een afspiegeling van onze milieuproblemen, toch is water ons meest primaire voedingsmiddel. Water is van groot belang om voedingsstoffen naar je cellen te brengen en afvalstoffen weer af te voeren. Afvalstoffen die niet goed worden afgevoerd, kunnen tot een scala aan vervelende symptomen leiden: vocht vasthouden, obstipatie, energieverlies, hoofdpijn en zelfs verschrompeling van ons brein.
Het is nog steeds lastig om de hoeveelheid en soorten toxines en medicijnresten in ons drinkwater in kaart te brengen. Niet alles is detecteerbaar. (24) En dat heeft zeker consequenties voor ons drinkwater. Zie verder mijn artikel over PFAS.
Tip: Houd je niet van water en (kruiden)thee? Met soepen en veel meer bladgroentes en fruit kun je ook flink meer vocht aan je dagelijkse menu toevoegen.
12) Eet dagelijks chlorofyl
Groene voedingsmiddelen bevatten chlorofyl en kunnen daardoor veel ongewenste stoffen aan zich binden in de darmen. Dat voorkomt voor een deel dat ze niet in je lichaam worden opgenomen. Zie ook het uitgebreide artikel over chlorofyl.
13) Minder dierlijk eiwit
Dat is niet alleen voor je eigen gezondheid van levensbelang, maar ook voor de gezondheid van de aarde. Zo’n 70% van de eiwitten die we dagelijks binnenkrijgen, is nog steeds afkomstig uit dierlijk eiwit. Een groot deel van onze foodprint is het gevolg van onze hoge consumptie van dierlijke eiwitten. Zie mijn uitgebreide verhaal over het “Planetary Health Diet”.
Tip: Fervente vleeseters aan tafel? Je kunt ook een begin maken door veel minder vlees in een gerecht te verwerken: meng vlees met havervlokken, paddenstoelen, notenmeel, etc. Superlekker, ook qua beet, én je eet al gauw de helft minder vlees. Zie bijvoorbeeld dit heerlijke burgerrecept.
Tip: Als je dierlijke producten eet, kies dan voor producten van dieren die hebben losgelopen en gegraasd. Vermijd bewerkt (‘processed’) rood vlees, zoals worst, ham, salami en hotdogs.
14) Een positieve call to action
We hoeven niet op de politiek of industrie te wachten. Als we als consument kiezen voor ander voedsel, verandert het aanbod vanzelf mee. Elke bewuste keuze is een stem voor gezondheid, duurzaamheid en toekomstbestendigheid. Zeker voor onze kinderen. Ondanks de inflatie is veel leeg/industrieel voedsel nog steeds veel te goedkoop, als je het vergelijkt met de werkelijke (gezondheids- en milieu)kosten: De gezondheid van mens en planeet betaalt de prijs. Laten we stappen zetten!
Laat je niet leiden door angst of schuld, maar door liefde en verbondenheid met de aarde en elkaar. Zie de mooie quote van de Dalai Lama:
Gedachten van mensen verander je met genegenheid, niet met woede
Dalai Lama
Bronnen:
(3) https://www.nrc.nl/nieuws/2019/05/16/fraude-met-mest-afval-en-subsidies-a3960443
(4) https://www.hpdetijd.nl/2019-05-28/inferieur-supermarktvoer/
(6) https://www.trouw.nl/a/~a3c65540/
(7) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3114824/
(8) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27215959
(9) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28432518
(12) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3945755/
(13) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29413113
(14) (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3388472/
(15) Landschapspijn/Jantien de Boer
(17) https://www.evmi.nl/nieuws/gebrek-aan-diversiteit-bedreigt-gezondheid-en-voedselzekerheid
(18) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3945755/
(19) https://www.eoswetenschap.eu/voeding/de-beste-manier-om-pesticiden-van-appels-te-krijgen
(20) Undercover in de kweekvisindustrie. Telefacts be.
(21) https://eatforum.org/content/uploads/2019/01/EAT-Lancet_Commission_Summary_Report.pdf
(22) https://www.metenweten.com/post/opinie-van-meten-weten-in-trouw
(23) https://www.mmv.nl/nieuws/het-duikt-op-ons-eten-en-het-heet-chloorpyrifos
(24) https://www.waterforum.net/pbl-nieuwe-toxische-bestrijdingsmiddelen-moeilijk-te-meten-in-oppervlakte
(25) https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmicb.2019.01629/full
(27)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25242445
(28)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28092661
(29)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4677716/
(30)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3856051/
(31)https://www.ajpmonline.org/art…(22)00429-9/fulltext
(32) https://www.nvwa.nl/onderwerpen/contaminanten-in-levensmiddelen/pfas-in-levensmiddelen
(34)https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0963996924014881
(35)https://www.mdpi.com/2072-6643/16/9/1367
(36) https://bee-foundation.nl/bijensterfte
(37) https://nos.nl/artikel/2564201-tuinplanten-uit-tuincentra-vaak-vol-met-voor-insecten-schadelijke-pesticiden
(38)Hines, R. N. (2008). “The ontogeny of drug metabolism enzymes and implications for adverse drug events.” Pharmacology & Therapeutics, 118(2), 250–267.
(39) https://www.thelancet.com/series/maternal-and-child-nutrition
(40) https://www.unicef.org/nutrition/early-childhood
(41) Zaura E. The microbiome and the first 1,000 days of life. Ned Tijdschr Tandheelkd. 2025 Mar 4;132(3):112-117. Dutch. doi: 10.5177/ntvt.2025.03.24064. PMID: 40042419.
(42) Alves JGB, Alves LV. Early-life nutrition and adult-life outcomes. J Pediatr (Rio J). 2024 Mar-Apr;100 Suppl 1(Suppl 1):S4-S9. doi: 10.1016/j.jped.2023.08.007. Epub 2023 Oct 6. PMID: 37813343; PMCID: PMC10960187.
