Bestrijdingsmiddelen en jouw darmgezondeheid

14 februari 2022

Het was de afgelopen weken wel weer raak: weer heel wat berichten over bestrijdingsmiddelen in ons voedsel, drinken en onze omgeving in de media;

  1. Zit er gif in jouw wijnglas? 
  2. Gifvrije zones van 1 kilometer zijn nodig
    Een deel van de stoffen in gewasbeschermingsmiddelen zich verspreiden tot 1 kilometer buiten de akker waar ze zijn gespoten. In het Drentse Westerveld is de groei van bollenteelt in twintig jaar verviervoudigd tot 2040 hectare. Zie 'Krant van de aarde' februari 2022 op pagina 5. Nuancering bij dit artikel: het gaat niet alleen om landbouwbestrijdingsmiddelen, ook industriële en farmaceutische toxines zijn meegeteld in de uitslagen.
  3. De hoeveelheid gif op Nederlandse groente en fruit niet af, maar toe 
    Hoewel Nederlandse producten lange tijd veel minder bestrijdingsmiddelen bevatten dan buitenlandse, lijkt die tendens een beetje te keren. Een citaat uit dit artikel: " Op fruit zitten de meeste residuen: gemiddeld 3,6 per meting, maar dat zijn er 4,0 bij in Nederland geteeld fruit zoals aardbeien, frambozen, peren, appels en kersen. Nederlandse bramen en pruimen zijn juist schoner dan de buitenlandse. Rozijnen, druiven(bladeren) en nectarines, allemaal van buiten Nederland, scoren veruit de hoogste aantallen gifresten. Bij groente is het gemiddelde aantal residuen 1,4, en 1,7 voor Nederlandse teelt. De verhoging zit hem in radijsjes, spruitjes, spitskool, knolvenkel, paksoi, wortels en broccoli. Andere Nederlandse groenten zijn even vervuild of schoner dan buitenlandse. Bij aardappelen ligt het gemiddelde aantal residuen op 1,3 en voor in Nederland geteelde soorten op 1,4."
  4. Verbod op glyfosaat nodig 
    Hoewel glyfosaat nog steeds niet verboden is, zijn er nu eindelijk wel stemmen die het willen verbieden. En waarom wachten tot het verbod komt, waarom niet nu het voorzorgsprincipe gaat toepassen? 
  5. Parkinson wordt een epidemie
    Neuroloog Bas Bloem die erop blijft hameren dat Parkinson een epidemie aan het worden is: "In meerdere andere landen - waaronder Duitsland, de Verenigde Staten en Canada - is wetenschappelijk een verband gelegd tussen het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de land- en tuinbouw en de hersenziekte. In Nederland is een verband nog niet voldoende aangetoond, vindt de Gezondheidsraad. Volgens Bloem een beetje flauw. Als je in zes landen vaststelt dat roken longkanker veroorzaakt, dan zal dat in Nederland niet anders zijn."

In dit artikel ga ik vooral in op het bestrijdingsmiddel glyfosaat. Goed om te weten dat glyfosaat een onderdeel is van zeer veel bestrijdingsmiddelen) Ik ga vooral in op de effecten ervan op je darmen. Per slot van rekening is dat de 'bodem' van onze gezondheid. En die bodem......die gedijt bij schoon eten! 

Als bovenstaande klopt, waarom horen we er dan zo weinig over?

Violette Geissen in Mooi Eten magazine Rineke Dijkinga

TIP: Koop aardappelen altijd van onbespoten teelt. Is het niet bijzonder dat we voor 20 eurocent meer kunnen kiezen voor onbespoten aardappelen in de supermarkt? En daarmee heel wat bestrijdingsmiddelen kunnen uitbannen? Maar omdat we dat toch vaak niet doen, verdwijnen de biologische aardappelen weer uit de schappen. Lees verder in dit artikel "Grote rol voor consument in transitie naar robuuste aardappelrassen'.

bio bollen

In mijn magazine 'Mooi Eten' legt hoogleraar Violette Geissen dit helder uit: " Omdat ze voldoen aan de toetsingsmethoden uit de jaren ’80. En als het gaat om residulevels op ons voedsel, wordt slechts gekeken naar
de effecten van één single chemisch component. Voor de toelating wordt geen toxicologisch onderzoek gedaan naar een combinatie van verschillende residuen die veelvuldig op ons voedsel aanwezig zijn. Van die zogeheten cocktails weet nog niemand wat de effecten zijn.

"Pesticiden waarvan niet eenduidig is of ze een risico vormen voor mens en milieu, zouden uit voorzorg van de markt gehaald moeten worden." Lees het hele artikel verder in mijn bookazine Mooi Eten.

Helemaal mee eens: Ons "hakuna matata" idee dat we geen zorgen hoeven hebben over de dag van morgen is leuk in de Lion King. Maar niet in ons dagelijkse leven, lijkt mij. Bovendien hebben we de afgelopen 2 jaar aan den lijve kunnen ondervinden dat er wel degelijk heel snel kan worden ingegrepen. Waarom nu dan niet?

bloemenmengsel op Heerlijk Westerwolds land

Misschien niet het eerste waar je aan denkt: maar denk eens na over de bloembollen en boeketten bloemen die je koopt. De bloembollen- en aardappelteelt zijn de grootverbruikers van bestrijdingsmiddelen. In de bollenteelt -waarvan de meeste voor de export bedoeld zijn- wordt maar liefst 57 kilo per jaar per hectare gebruikt. Bloembollen-telers hoppen dan ook van perceel na perceel: de bodem kan de grote hoeveelheden bestrijdingsmiddelen niet aan. En daarom trekken de boeren na een paar jaar weer naar andere percelen. En zo komen mens, natuur en bodem steeds meer met bestrijdingsmiddelen in aanraking. Zie ook dit krantenbericht.

TIPS:

  • Koop alleen biologische bloembollen en bloemenmengsels. Zie dit artikel van de Vlinderstichting en kijk op de site van bio bollenboer Huibers.
  • Koop geen giftige planten meer in tuincentra maar kies voor de biologische variant, zeker als je de planten weer in de tuin poot. En voor jezelf moet je het binnenshuis ook niet willen, lijkt mij.
  • Geef iemand eens een prachtig wildpluk boeket cadeau. Je zult versteld staan hoe mooi dit is.
  • Wordt lid van Velt. Dan kun je gezamenlijk bollen en zaden inkopen. 
  • Wil je een biologische boeket cadeau geven/laten bezorgen? Kijk dan eens bij de prachtige biologische boeketten van Bloomon.
  • Koop ook je groentezaden biologisch, zonder chemische coating. Mijn favoriete adressen zijn: Vreeken zaden, van der Walde Bolster en Bingeheimer Saatgut.de
  • Koop zaadvaste rassen als je groentezaden koopt. Het is bijzonder maar waar: we krijgen steeds minder biodiversiteit op ons bord omdat wereldwijd dezelfde graan-& groente gewassen worden geteeld (geldt ook voor vleesrassen) Deze monoculturen zijn veel gevoeliger voor ziekte en hebben daardoor meer bestrijdingsmiddelen nodig. Lees ook het krantenartikel "We eten ons een weg naar de ondergang".

De gevolgen voor de bodem en jouw bord

Ik merk vaak dat mensen de problemen die zich afspelen in de bodem niet koppelen aan hun eigen bord. En daarmee niet aan hun eigen gezondheid. Niet zo vreemd natuurlijk, waar horen of leren we er iets over? Toch is het belangrijk dat we het wél weten. In een kleine notendop uitgelegd (het uitgebreide verhaal kun je lezen in de linkjes hieronder) is deze:

Bestrijdingsmiddelen als glyfosaat werken als een antibioticum in de bodem: Anti= tegen Bioticum= het leven. Dus als een middel tégen het leven in de bodem. In een gezonde bodem huizen per vierkante centimeter triljoenen organismen als virussen, bacteriën, schimmels, gisten, algen etc. Dit bodemleven bepaalt voor een groot deel de gezondheid van die bodem. En ook hoeveel voedingsstoffen een plant (of gras) kan opnemen. Jouw gezondheid en vitaliteit zijn voor een groot deel afhankelijk van de voedingsstoffen (vitamines, mineralen, sporenelementen, antioxidanten, koolhydraten, vetten, eiwitten) in dat eten. Met andere woorden: 'Jij bent ook wat jouw eten at". Een bodem zonder micro-organismen levert zwakke(re) planten: zij hebben immers de voedingsstoffen uit de bodem nodig om zelf veerkrachtig te blijven. Omdat dit bodemleven grotendeels verdwijnt door o.a. bestrijdingsmiddelen en kunstmest moeten wij zwakke planten in leven zien te houden, anders hebben we geen eten. En dat doen we......met o.a. bestrijdingsmiddelen. Omdat onkruid resistent wordt tegen de bestrijdingsmiddelen gaan we steeds meer gebruiken. Lees het uitgebreide verhaal in mijn artikel: Leg de bodem onder je gezondheid.

TIP: lees ook een het interview met Kees Klomp, over de Betekeniseconomie: de burger wordt opgeroepen tot 'particulier ondernemerschap': “Neem bijvoorbeeld een voedselcoöperatie. Die zorgt ervoor dat mensen eten niet langer in de supermarkt tegen een zo’n laag mogelijke prijs kopen, waardoor boeren niet langer gedwongen worden om onethische en planeetonvriendelijke productiemethoden te hanteren”, legt Kees uit. “Bovendien stelt zo’n coöperatie mensen in staat om gezamenlijk lokaal en biologisch voedsel te produceren dat gezonder is, niet meer kost, de boer een eerlijk salaris oplevert en de Aarde geen schade berokkent.

Deze initiatieven zijn er in overvloed, dus waar je ook woont in Nederland: je kunt je aansluiten bij een dergelijk project. Of het via webshops, die rechtstreeks van de bio-boer kopen, laten bezorgen. Zie de uitgebreide lijst onderaan mijn blog: Zullen we weer verliefd worden?

TIP: geef jezelf grond cadeau via Land van Ons. Of geef het weg als duurzaam cadeau. Land van ons koopt grond op met behulp van burgers om zo de biodiversiteit op landbouwgrond te vergroten. De leden worden samen collectief eigenaar van de aangekochte landbouwgrond.

TIP: als je geen onbespoten/biologisch voedsel koopt, neem dan in elk geval deze 11 tips van Juglen Zwaan serieus om de blootstelling te verminderen.

Waar zit het in?

1. In niet-biologisch voedsel

En hoewel het door het milieu uiteindelijk in allerlei voedingsmiddelen verspreid kan worden, zijn dit de hoofdgroepen die heel wat glyfosaat 'sproeibeurten' achter de rug kunnen hebben:

  • Soja*
  • Mais*
  • Suikerbieten
  • Buitenlandse tarwe*
  • Alle vlees, zuivel en eieren van dieren uit de bio-industrie die niet-biologische mais, soja en tarwe hebben gegeten*. 
  • Wijn
  • In vooral groente en fruit van niet biologische oorsprong. Glyfosaat is een bestanddeel van de meest gebruikte gewasbeschermingsmiddelen.

2. In niet biologische producten als katoen, dus in luiers, maandverband/tampons watten, make-up schijfjes, kleding etc.

3. In de lucht, de bodem en in ons water

De normen in ons drinkwater bijvoorbeeld worden regelmatig overschreden. Zie dit artikel uit 2016

* In Nederland is de teelt van genetisch gemanipuleerde gewassen(GMO) niet toegestaan. In veel andere landen wel. Juist deze GMO gewassen hebben het glyfosaat gebruik sterk verhoogd. Het onkruid wordt namelijk resistent zodat er steeds meer gebruikt moet worden voor het beoogde effect. Veel van het veevoer uit de bio-industrie is afkomstig uit verre landen waar GMO toegestaan is. En zo belandt het via via ook weer op ons bord. Deze effecten zijn nog niet in kaart gebracht.

Los van het feit dat glyfosaat zich al een antibioticum gedraagt in de bodem en in onze darmen, hoopt het zich op in het eetbare deel van de plant. Dus in de graan-, maïskorrel of de boon.*

Ons hoofdvoedsel bestaat uit brood, vlees, zuivel, vleesvervangers en kant-en-klaar voedsel. En dat maakt dat glyfosaat-rijk voedsel een groot aandeel heeft in onze voeding. Het aandeel biologisch voedsel in Nederland is immers maar iets meer dan 3%.

* En last but not least: om erosoie tegen te gaan moeten akkerbouwers erosiegevoelige percelen inzaaien met groenbemesters. Deze groenbemesters wil de boer uiteraard weer kwijt als hij zijn nieuwe gewas wil zaaien. Dan worden de groenbemesters gedood met glyfosaat. Zodoende kan het in steeds meer (dier)voeding voorkomen.

Het gros van de vleesvervangers in de supermarkt bestaat uit niet- biologische soja. Een gewas dat veelvuldig besproeit wordt met glyfosaat/herbiciden. Maak je eigen overheerlijke burgers. Zo eet je veel minder pesticiden, je krijgt VEEL meer variatie in je voeding. Bovendien: superlekker!

Links een tuinbonen burger uit mijn boek 'Je Brein vitaal". Hierboven een Mediterrane noten/zaden burger. En rechts een van lupines of te maken van een bonenmix. Ook uit mijn boek Je Brein Vitaal.

Gelukkig worden er weer wat meer lupines en veldbonen in Nederland geteeld. Prachtige duurzame vervangers voor buitenlandse soja.

TIP: koop biologische of granen uit Nederland. Ook hier geldt: je hoeft geen buitenlandse granen te eten. En wat doe je iets goeds voor de leefbaarheid van het platteland, de boer en het landschap door eerlijke granen uit Nederland te gaan eten. En ja, die zijn duurder. Maar waarom koop je geen grootverpakkingen? Koop het eventueel samen met collega's, vrienden, familie als het voor jou teveel is.

TIP: kies voor biologisch katoen. Het is een wereld van verschil voor de aarde als je daar rekening mee houdt. Mooi dat bijvoorbeeld Hema in 2019 al alle katoen van duurzame afkomst inkocht.

TIP: een open deur natuurlijk: minder vlees & dierlijk eiwit eten. En als je het wel eet, kiezen voor eerlijke en duurzame producten. Ik geloof er heilig in dat we met ons allen weer compassie & liefde voor alles wat leeft gaan ontwikkelen. En niet zullen doorgaan op deze voet met het uitputten van de aarde. Helaas zijn we, ondanks alle goede bedoelingen en de vele (soja!)vleesvervangers in de schappen toch weer meer vlees gaan eten. "De cijfers passen bij een opmerkelijk patroon: de Nederlander eet meer vleesvervangers, maar niet minder vlees. Jaar na jaar blijft de vleesconsumptie gelijk of stijgt hij licht. Een belangrijke oorzaak is de horeca: daar eet men nog wel vlees, en vaak meer dan je thuis zou doen. Ook kan er sprake zijn van 'compensatie': als men een dag geen vlees eet, is de kans er dat hij of zij de dag erna meer vlees eet dan normaal". Aldus dit artikel.

De glyfosaat controverse

Hoewel -vooral de onderzoeken van de fabrikant zelf- aantonen dat glyfosaat onschuldig is en geen bijensterfte dan wel bodemproblemen of menselijke gezondheidsproblemen opleveren, zijn er zeker zoveel onderzoeken die aantonen dat er wel een flink probleem is*. Bovendien verliest Bayer steeds vaker aangespannen rechtzaken van slachtoffers. Hoe kan er dan nog steeds zoveel controverses zijn? Dat heeft vooral met onderstaande te maken: 

  • Veel van de gevolgen voor mens en dier lijken de volgende generaties veel duidelijker merkbaar te zijn, althans dat bleek uit dieronderzoek. Het DNA van het sperma zou vooral aangetast worden waardoor geboorteafwijkingen en hormonale ziekten vaker kunnen optreden.
  • Er zijn (bijna) geen onderwerpen in de wetenschap waar iedereen hetzelfde over denkt. Zie ook dit heldere artikel van de Correspondent; "Twijfel is de kern van de wetenschap. Niet iedereen die vragen stelt is een wappie". Voor nagenoeg alle onderzoeken geldt:"Beide kampen vinden dat zij de wetenschappelijk onderbouwde waarheid in pacht hebben, en dat de ander er faliekant naast zit." En zo geldt dit ook voor glyfosaat.
  • Glyfosaat is vaak een bestanddeel van een 'cocktail'; de andere ingrediënten in de cocktail zijn vaak nog giftiger dan glyfosaat. Maar omdat de focus op glyfosaat, wordt het probleem gebagatelliseerd. De meest giftige stof waar glyfosaat vaak mee gemixt wordt is POEA. Dit lijkt de toxiciteit van glyfosaat te verhogen, volgens onderzoekers

Glyfosaat en jouw darmgezondheid

Zoals glyfosaat vooral impact heeft op de bodem van de aarde, zo heeft het ook vooral impact op onze darmgezondheid. Maar zoals je in al mijn boeken al hebt gelezen: onze gezondheid, ook van ons brein, is primair gezeteld in onze darm. Daar bevindt zich ook zo'n 80% van ons immuunsysteem. Er zijn niet zoveel ziektebeelden die geen link met onze darmgezondheid hebben. Sommige onderzoekers zeggen dit over glyfosaat:  “Glyfosaat is de snelweg naar welvaartsziekten en aandoeningen die verband houden met een westers dieet, zoals maag-/darmstoornissen, obesitas, diabetes, hartaandoeningen, depressie, autisme, onvruchtbaarheid, kanker en de ziekte van Alzheimer”. Deze specifieke gevolgen van glyfosaat worden genoemd.

  1. Parkinson. Volgens neuroloog Bas Bloem, die Parkinson mede wijt aan bestrijdingsmiddelen, begint Parkinson feitelijk altijd in de darmen.
  2. Glyfosaat is een chelator: het bindt zowel in de bodem, de plant als in het menselijk lichaam de belangrijkste mineralen en sporenelementen, zodat deze niet meer beschikbaar zijn voor mens of plant. Zonder die stoffen kan je lichaam niet optimaal functioneren en al zeker niet de (lever)ontgifting in goede banen leiden. Voor elke adequate biochemische reactie in je lichaam/brein zijn ALLE voedingsstoffen nodig. Lees verder in de inleiding van mijn boek 'Op weg naar meer energie'
  3. Glyfosaat werkt als een antibioticum. Dit lijkt vooral dosis afhankelijk te zijn: meer blootstelling aan glyfosaat is gelinkt aan meer verlies van gezonde micro-organismen in zowel de bodem als onze darm. Een verlies aan gezonde micro-organismen gaat bijna altijd gepaard met een overschot aan pathogene micro-organismen (bacteriën, virussen, schimmels en gisten) Zie onder andere dit onderzoek. Dat leidt tot een disbalans in je darmen met ongelooflijk veel mogelijke gevolgen. Mogelijk zijn al onze ziektebeelden afkomstig vanuit deze disbalans die voor een ontstekingsbevorderend milieu in onze darmen zorgt.
  4. Ook een leaky gut wordt in verband gebracht met glyfosaat
  5. Tekorten aan serotonine en dopamine. Onze darm is hoofdproducent van neurotransmitters als serotonine, dopamine en melatonine. Bij neurotransmitters denken we vaak aan ons brein. Maar de neurotransmitter serotonine bijvoorbeeld moet in de darm deze taak uitvoeren: het ritmisch laten samentrekken van de darmen zodat er geen obstipatie of een prikkelbare darm ontstaat. Wellicht dat dat ook een oorzaak is dat glyfosaat met obstipatie in verband wordt gebracht.
  6. Blootstelling aan glyfosaat geeft mogelijk een grotere kans op angsten en depressies. Logischerwijs heeft dit alles te maken met de chelerende werking van glyfosaat, het feit dat we belangrijke psychobiotische darmbacteriën kwijtraken en bovenstaande item: de tekorten aan serotonine en dopamine. Twee neurotransmitters die bij een disbalans ervan tot angsten en depressies kunnen leiden.
  7. Het verstoort de werking van het enzym cytochroom P450. Dit enzym moet er onder andere voor zorgen dat xenobiotica (zoals bestrijdingsmiddelen) afgebroken en afgevoerd worden. Zie verder mijn artikelen leverontgifting en hormoonverstorende stoffen.
  8. Het verstoort de aanmaak van glutathion. De belangrijkste ontgifter van onze cellen, maar ook de belangrijkste antioxidant.
  9. Het verstoort mogelijk de aanmaak en opname van van vitamine D, B12 en vitamine K, molybdeen, selenium en ijzer. Zie dit onderzoek.
  10. Het verhoogt mogelijk het risico op coeliakie en glutenovergevoeligheid. Zie dit onderzoek.

Meer lezen over dit ondewerp?

Wil je meer weten over de mogelijke effecten van bestrijdingsmiddelen op je hormonen of brein lees dan deze artikelen die ik er al over schreef:

Homo sapiens, doe je naam eer aan!

We hebben ons homo sapiens genoemd: de verstandige/wijze mens. Een dier dat tot het geslacht sapiens behoort. "'Zeventigduizend jaar geleden was Homo sapiens nog een onbeduidende diersoort die zo'n beetje zijn eigen gangetje ging in een uithoek van Afrika. In de millennia daarna veranderde hij zichzelf in de absolute heerser van de planeet, kwam ineens aan de top van de voedselketen en werd de grootste nachtmerrie van het ecosysteem." Aldus het boek Sapiens. In hoeverre alle theorieën kloppen kan ik niet beoordelen. Wat mij er vooral in aansprak , of misschien beter gezegd troost, is dat ik de huidige tijd makkelijker begrijp: homo sapiens zit vooral gevangen in angst en daardoor in zijn oerbrein die voor NU, direct, onmiddellijk etc. kiest en niet bezig is met toekomst. Het goede nieuws: we hebben ongelooflijk veel intellect met ons grote hersenvolume. En we hebben ook een mensbrein naast ons oerbrein: en dat brein wil aan de toekomst denken, de wereld ook bewoonbaar houden voor zijn nageslacht etc. Want als we zo doorgaan moeten we de quote "We erven de aarde niet van onze ouders, maar we lenen haar van onze kinderen" veranderen in "We erven de aarde niet van onze ouders, maar stelen haar van onze kinderen".

Glyfosaatvrij leven en eten/drinken, dat zal niet meer gaan omdat ze zo wijdverspreid zijn. Maar pesticiden mijden waar we dat kunnen is een grote stap voorwaarts om de wereld bewoonbaar te houden voor de toekomstige bewoners van de aarde. En dat moet ons gewoon gaan lukken, toch? Want ook zonder wettelijke kaders kunnen we elke dag zelf aan de slag en het voorzorgsprincipe toepassen.

Over de auteur van dit artikel

Rineke is opgeleid als natuurgeneeskundig- en orthomoleculair therapeut. Ruim 15 jaar lang heeft ze mensen met chronische klachten begeleid in haar praktijk op het gebied van voeding en leefstijl. Inmiddels richt ze zich volledig op het verspreiden van haar kennis via boeken, lezingen en trainingen. Omdat het voor veel mensen moeilijk bleek om gezond eten in de praktijk te brengen, begon ze in 2011 boeken te schrijven. Eind 2021 kwam haar eerste bookazine 'Mooi Eten' uit: 

(H)eerlijke recepten plus uitgebreide achtergrondinformatie om je gezondheid positief te beïnvloeden, vormen in alle boeken de rode draad. Het geld van haar bestsellers investeerde ze in een biodiversiteitsproject Heerlijk Westerwolds Land. Gezond voedsel komt per slot van rekening van een gezonde bodem en uit een gezonde omgeving.