Een kritische bespiegeling van landbouw, voedsel en volksgezondheid
door landbouwecoloog Jan Pieter Haisma (1971)
Een boek dat iedereen die betrokken is bij landbouw, voeding of gezondheid zou moeten lezen. Hieronder een paar fragmenten die me diep raakten.
Zoeken in het licht
Het begint met een metafoor die ik nooit meer zal vergeten: Op een donkere nacht zoekt een oudere, beschonken man ver na twaalven onder een straatlantaarn naar zijn achterdeursleutel. Een passerende agent vraagt wat er loos is en besluit hem even te helpen. Hij heeft alle begrip dat de man er in deze staat tegenop ziet om zijn vrouw uit bed te bellen. Maar na een tijdje vruchteloos zoeken vraagt hij of de man zeker weet dat hij hem hier verloren heeft. “Nou nee, hier wellicht niet precies, ik denk daar verderop.” De man wees naar een plek in de verte. “Maar daar is het zo donker.”
Volgens Haisma doen we in de landbouw- en medische wetenschap vaak precies hetzelfde. We zoeken vooral daar waar het “licht” schijnt: bij dat wat meetbaar, telbaar en technisch en statisch verklaarbaar is. Terwijl de werkelijke oorzaken van ziekte, uitputting en verlies aan vitaliteit zich vaak buiten die meetmethodes bevinden.
Het boek is geschreven in 1971 — en juist daarom vind ik het zo indrukwekkend. Want alles waar we nu tegenaan lopen, benoemde hij toen al:
- bodemuitputting
- verlies aan voedingswaarde
- de afhankelijkheid van kunstmest en bestrijdingsmiddelen
- het forceren van groei en productie
- het losraken van landbouw van natuurlijke processen.
Haisma schrijft dat landbouw uiteindelijk niet draait om kilo’s opbrengst, maar om leven. Over de samenhang tussen bodem, plant, dier en mens. Kwaliteit, vitaliteit en gezondheid krijgen daardoor nauwelijks nog een plek, omdat deze factoren veel moeilijker meetbaar zijn dan opbrengstcijfers. En wat misschien een nog grotere rol speelt: we focussen op details. De infographic hieronder toont dat goed aan: uitputting van de bodem leidt, in combinatie met bijvoorbeeld industriële voedselverwerking, tot uitputting van de menselijke gezondheid. Zie uitgebreide informatie in mijn artikel Hidden Hunger.
De kernboodschap
is dat landbouw meer omvat dan wat je in cijfers kunt vangen. Het gaat om leven: planten, dieren, bodem en mens. Kwantiteit is meetbaar, kwaliteit veel minder, maar minstens zo belangrijk. Landbouwbeleid en de landbouwwetenschap leunen op cijfers en technische vooruitgang. Innovaties zoals kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen worden te snel omarmd, zonder rekening te houden met lange-termijn gevolgen voor milieu en gezondheid van bodem, plant, dier en mens. Het leidt tot onnatuurlijke forcering die we overal in de landbouw tegenkomen.
Forcering van de gewassen, forcering van de dieren, forcering van de grond. Conclusie: het menselijk leven is afhankelijk van planten die op een natuurlijke manier in een gezonde bodem worden geteeld. Als je het bouwplan van de plant verstoort, verstoor je ook het bouwplan van de mens die deze planten eet.
Het bouwplan van de plant = het bouwplan van de mens
En precies over dat bouwplan mocht ik een bijlage schrijven (op basis van de piramide van John Kempf) in dit boek:
“Wij zijn ook wat ons eten heeft gegeten”.
Kempf beschrijft gezondheid als een opbouw van onderaf. Alles begint bij een levende bodem vol mineralen, schimmels, bacteriën en microbiologie. Daaruit groeit een plant die niet alleen “hard groeit”, maar werkelijk vitaal is. Een plant die zichzelf kan beschermen, volwaardige eiwitten vormt, antioxidanten aanmaakt en insecten minder aantrekt, simpelweg omdat haar stofwisseling klopt.
En vervolgens eten wij die plant weer. Wij zijn dus niet alleen “wat we eten”, maar óók wat ons eten heeft gegeten. Misschien is dat wel een van de grootste blinde vlekken van deze tijd: dat we gezondheid vaak proberen te repareren aan het eind van de keten, terwijl de basis begint in de bodem. Het boek nodigt uit tot een andere manier van kijken: landbouw als levend systeem.
Voedsel als drager van vitaliteit.
Bodemgezondheid als basis van volksgezondheid.
Het is te koop in de webshop van Mulder Agro en op ons crowdfundevent op 13 en 14 juni a.s.
