Melk: gezond of ongezond?

Melk is bejubeld (kijk maar naar de Joris Driepinter reclame) en verguisd (zie bijv. het boek 'Melk de witte sloper'). Koeien geven steeds meer melk en melk wordt in allerlei voeding verwerkt. Topsport voor de koe om zoveel melk te te geven maar misschien ook wel topsport voor ons lijf om zoveel (bewerkte) melkproducten te verteren? Wat zijn eigenlijk de voor- en nadelen van melk? En maakt het iets uit of melk biologisch of niet biologisch is? En kun je melk en zure zuivel over een kam scheren? Hieronder wat achtergrond informatie om er hopelijk je voordeel mee te doen:

1. Alles is gif en niets is zonder gif. Alleen de dosis bepaalt of iets wel of niet giftig is (Paracelcus)

Elke week ben ik toch enigszins verbaasd hoe weinig variatie we in onze voeding hebben. Als ik in de supermarkt sta te wachten voor de kassa zie ik vooral veel van hetzelfde in de winkelwagentjes; veel fris, veel brood en andere koolhydraten en ook véél zuivel. Wat me vanuit mijn praktijk nog meer verbaasd: des te slechter iemand tegen een bepaald voedingsmiddel kan, des te meer het zijn/haar lievelingseten lijkt te zijn. Deze week zag ik een mevrouw met ernstige spijsverteringsklachten en een extreme vermoeidheid die kwam voor een voedingscheck. Op weg naar mij toe had ze gedacht: “Oh jee, als ze maar niet zegt dat zuivel niet goed voor mij is. Dat zou een ramp voor me zijn. Ik wil wel allerlei voedingsmiddelen schrappen maar geen melk. Dan zou ik ook geen vla en melkchocola meer mogen eten.” Helaas voor deze mevrouw waren er heel wat aanwijzingen in haar klachtenpatroon om haar toch aan te raden eens drie weken alle zuivel te schrappen. De eerste week had ze alleen maar visioenen over toetjes, ijsjes en chocola. Daarna werd het rustiger. Na drie weken was ze veel fitter en waren haar darmen ‘zo mak als een lammetje’ zoals ze zelf zei. Je kunt dus onmogelijk zeggen dat melk hier 'de absolute boosdoener' was: mevrouw gebruikte er veel te veel (zoete zuivel) van maar kon het niet verteren.

2. De mens is wat hij eet maar moet terug naar wat hij at (professor Muskiet)

Melk heeft nooit deel uitgemaakt van onze voeding als oermens, waar wij genetisch nog zo sterk op lijken. Ook granen, suikers, aardappelen, soja.mais en peulvruchten maakten geen deel uit van onze oervoeding. Dit betekent dat ons lichaam nog steeds niet zo goed met dergelijke voedingsmiddelen om kan gaan omdat we er genetisch gewoon niet op zijn ingesteld. Met mate gebruik is dus voor iedereen, of je nu ziek of gezond bent, van groot belang. Maar granen, melkproducten, soja en mais (soja & mais krijgen we indirect al veel als we niet-biologisch vlees eten. Deze dieren voor een groot deel worden gevoerd met soja/mais) zijn voor menigeen het ‘hoofdvoedsel’ geworden. Misschien is het niet 'fair´om één voedingsmiddel de zwarte Piet toe te schuiven, het is veel meer de ´overload´ van al deze stoffen waar we van oudsher niet aan gewend zijn. Ook al drink je geen melk, kijk eens op het etiket van koekjes, chocolaatjes, soepen, brood etc. en zie hoeveel melk er als lactose in verwerkt is. En niet te vergeten in supplementen en medicijnen! Het is dus gewoon teveel van hetzelfde! En dat geldt ook voor suiker, soja en granen: het zit echt overal in. Terwijl variatie in voeding het gezondste advies is wat er te geven valt.

3. We eten ons ziek en we verteren ons gezond (oud Arabisch spreekwoord)

Onze spijsvertering kan gewoon niet zoveel gluten(uit granen, met name tarwe), caseïne (uit melk) en anti-nutriënten uit soja. Het geeft kleine ontstekingsreacties en ontregeling in onze darmen (die je overigens niet altijd hoeft te merken) waardoor er allerlei klachten kunnen ontstaan. Alles,zelfs een blaadje sla wat we eten, is in principe lichaamsvreemd. We kunnen er dus helemaal niets mee, sterker nog: Alle eten is ziekmakend in de vorm waarin we het eten! Onze spijsvertering moet het omzetten in lichaamseigen (bruikbare) stoffen. Alleen dan kan voeding worden aangewend voor onze energie voorziening. Voedingsstoffen die wat moeilijker te verteren zijn zoals granen, kolen, soja en zoete zuivel zijn gemakkelijker te verteren als ze gefermenteerd zijn, zoals zure zuivel, zuurdesembrood,tempe of zuurkool. Onvoldoende verteerd voedsel kan voor veel darm- en andere klachten zorgen. Zo komen we dan weer terug op een wijze spreuk van de oude geneesheren: “Ziekte zetelt in de darm.” Een darm die voedingsstoffen niet meer goed kan verteren/opnemen is de basis van vele (zo niet alle) ziekten. En zeker van veel onbegrepen klachten als vermoeidheid, jeuk, huidklachten, hoofdpijnen etc. waar geen oorzaak voor gevonden wordt.

Niet wat we eten maar wat we verteren komt ons ten goede.

spreuk oude geneesheren

Omdat de meeste mensen dagelijks EN glutenhoudende granen EN zuivel EN suiker EN soja eten, vormt dit (alleen al door het gebrek aan variatie) een flinke belasting voor onze spijsvertering. De dagelijkse klachten zoals vermoeidheid, obstipatie, hoofdpijn, slecht slapen, worden meestal niet in verband gebracht met de mogelijke overmaat aan gluten, suikers, melk en soja. We eten het immers elke dag en zien het verband niet. Daarom zou mijn grote wens zijn dat iedereen, of je nu ziek of gezond bent, gewoon eens een maand deze voedingsmiddelen veel minder of niet zou eten. Er zijn zoveel lekkere alternatieven! Daarna kun je bekijken of je klachten/symptomen zijn verbeterd of verdwenen!

In Weten van heerlijk eten deel 2 zijn alle recepten die tarwegluten-, koemelk- en soja vrij zijn aangeduid met een bruin icoontje.

Geitje

4. Niet alle melk over een kam scheren

Alles over een kam scheren.

Ik vind het wel jammer dat we altijd alles over een kam scheren. Zo gaan zowel de positieve als de negatieve verhalen over melk/zuivel altijd over melk en zuivel in het algemeen. Maar dat is een versimpeling van zaken:

  • Zoete zuivel (melk, vla) heeft een totaal ander effect op onze gezondheid dan zure, gefermenteerde zuivel. In het mediterrane dieet en in landen waar gefermenteerde zuivel wordt gegeten zijn veel aanwijzingen dat dit bijdraagt aan gezond oud worden. Maar vergeet niet: daar eten ze zure zuivel met mate en niet als melk.
  • We vergeten helaas ook vaak dat fermentatie op de industriële manier totaal iets anders is dan de traditionele/langdurige fermentatie zoals die vaak nog bij biologische en vooral bij biologische dynamische en rauwe zure zuivel gebeurt. Bij échte fermentatie is de zuivel al deels voor-verteerd en levert het dus veel minder problemen op voor onze spijsvertering. En nogmaals: 'niet wat we eten maar wat we verteren komt ons ten goede'.  Bij de snelle industriële fermentatie is de lactose vaak nog niet afgebroken en dat kan weer tot klachten leiden. Naarmate we ouder worden kunnen we lactose zeker minder goed verteren.
  • Rauwe zuivel heeft een totaal ander effect op onze gezondheid dan gesteriliseerde en gepasteuriseerde zuivel: alle enzymen die in rauwe melk zitten om het te kunnen verteren zijn in gepasteuriseerde zuivel onwerkzaam gemaakt zodat er een moeilijk te verteren voedingsmiddel overblijft die (zeker) bij gevoelige mensen voor veel klachten kan zorgen. het is ook logischerwijs deze reden dat er zoveel allergieen en intoleranties op koemelk zijn: als we het niet kunnen verteren worden niet goed afgebroken eiwitten gemakkelijk een allergeen. Ook zijn de stoffen die ons immuunsysteem goed van dienst kunnen zijn uit gepasteuriseerde melk onwerkzaam gemaakt. ik schrijf dagelijks bijna lactoferrine in een capsule voor aan mensen met allerlei darmproblemen, maar deze stof zit ook gewoon in rauwe melk.  De Masai (die dagelijks rauwe zuivel gebruiken) staan bekend als een van de gezondste volkeren ter wereld. En ook in het Mediterrane dieet dat keer op keer als gezondste voedingsstijl uit de bus komt speelt (met mate gebruik) van rauwe zure zuivel een rol. Maar goed, niet voor niets wordt er gewaarschuwd voor rauwe zuivel. Niet alleen de goede eigenschappen, ook eventuele ziekteverwekkende bacteriën kunnen overleven als melk niet gekookt wordt. Dus vergewis je dan van de herkomst van je melk of koop rauwe zuivel van een gerenommeerd merk in de natuurwinkel. Klik hier voor de verkoopadressen van biologische rauwe kefir en hangop( merk Rauw Power). Zie dit rapport waarin je kunt lezen hoe effectief de voorzorgsmaatregelen ten aanzien van rauwe melk zijn.
Masai koeien voor Baobab boom

Masai koeien voor Baobab boom

Rineke Dijkinga op bezoek bij de Masai in Afrika

Rineke Dijkinga op bezoek bij de Masai in Afrika

De Masai (die dagelijks rauwe zuivel gebruiken) staan bekend als een van de gezondste volkeren ter wereld.

Rineke Dijkinga
  • Zuivel van koeien die gras gegeten en hebben losgelopen heeft een totaal ander effect op onze gezondheid dan zuivel van een koe uit de stal: zo bevat zuivel (ook het vlees trouwens) van een gras etende koe veel meer C.L.A (het stofje dat bekend is omdat het 'aderverkalking' en buikvet helpt tegengaan), meer Omega 3 vetzuren en meer eiwitten dan dieren in een stal. Door het vrijgeven van het melkquotum en de schaalvergroting die dit op veel bedrijven met zich meebrengt zullen er veel meer koeien op stal gehouden worden en zullen deze gezonde stoffen minder in de zuivel (en het vlees) gaan voorkomen. Dieren in een stal worden voor een groot deel met soja, graan en mais gevoerd dat i.t.t. gras meer Omega 6 oplevert ten koste van Omega 3. NB: Als je op een pak melk een koe in de wei ziet staat hoeft dit absoluut niet te betekenen dat deze koe daadwerkelijk alleen gras heeft gegeten. Hij kan een groot deel van het jaar/dag gewoon binnen staan en krachtvoer gegeten hebben. Ook wil het EKO label niet zeggen dat de koe grasgevoerd is en in de wei heeft gelopen. Ook een bio koe kan grotendeels op stal hebben gestaan en biologische krachtvoer hebben gegeten. Melk van een niet-biologische, grasetende, loslopende koe zou in zo'n geval dus meer gezonde eigenschappen voor je bevatten dan de EKO zuivel van de stal-koe. Je zuivel bij een boerderijwinkel biedt dus erg veel voordelen: je kunt alles aan de boer en boerin vragen over de herkomst van de zuivel. 
  • Koe-zuivel en zuivel van geit en schaap hebben geheel andere eigenschappen (zie overzicht hieronder) Dit heeft logischerwijs te maken met de manier waarop we schapen en geiten houden ten opzichte van de meeste koeien. De verschillen zeggen dus logischerwijs veel meer over de manier waarop het dier gehouden en gevoerd wordt dan over de kwaliteit van de melk zelf. Als we ook van schapen en geiten 'wandelende melkproducenten' gaan maken zullen ook deze gunstige eigenschappen meer verdwijnen. De critici zullen zeggen dat het niet anders kan, dat een koe op stal moet omdat hij veel krachtvoer nodig heeft. De vrijlating van het melkquotum heeft er inderdaad toe geleid dat er NOG meer koeien worden gehouden en er NOG meer melk beschikbaar kwam. Bij zo'n hoge melkproductie en met zoveel koeien is weidegang inderdaad niet eenvoudig of misschien zelfs onuitvoerbaar. Minder zuivel en dan in de gezondere, gefermenteerde (rauwe)vorm, van dieren die hebben losgelopen en hebben gegraasd,  zou toch wel eens het spreekwoordelijke Ei van Columbus kunnen zijn.

De voordelen van koemelk/koezuivel (in willekeurige opsomming)

  • Zure zuivel (mits lang gefermenteerd) is voor- verteerd. Het dient als probioticum. Kies bij voorkeur voor biologisch (dynamische) zuivel of voor Biogarde.
  • Roomboter (bevat kant-en-klaar boterzuur voor darmbacteriën) Dit is een belangrijke voorwaarde voor een gezonde darm. het vormt namelijk de energiebron om goede darmbacteriën te laten overleven in onze darm.
  • Zuivel bevat veel tryptofaan (voor de serotonine aanmaak om ons goed te voelen en om ons slaaphormoon melatonine aan te maken) Daarom slaapt een baby zoveel (zowel moedermelk als koemelk bevat veel tryptofaan)
  • Veel vitamines, mineralen, eiwitten-aminozuren. Let op: veel van de vitamine gehaltes gelden vooral voor de rauwe melk en niet voor de gepasteuriseerde-gesteriliseerde vorm waarin wij het nuttigen.
  • Zou volgens het WCRF kanker kunnen voorkomen: Het wetenschappelijke bewijs laat zien dat melk het risico op dikke darmkanker kan verlagen. Daarentegen is er bewijs gevonden dat kaas mogelijk het risico op dikke darmkanker verhoogt (bron WCRF mei 2013)
  • Het is PH neutraal en ook veel zuivelbronnen zijn basisch (kaas niet). Dit geldt niet voor de gezoete vormen van zuivel. Basische voeding is een goede tegenhanger tegen de vele verzurende voedingsmiddelen die we eten/drinken: koffie, kaas, vlees, zuivel, suiker, frisdrank, soja, alcohol, tarwe en andere granen, vleeswaren)
  • Met name hüttenkäse, kaas en kwark zijn goede bronnen van K2, onmisbaar in de strijd tegen 'aderverkalking' (atherosclerose)
  • Oudere rassen (zoals bijvoorbeeld blaarkoppen, Yersey, Guernsey) hebben een andere vetzuur samenstelling v.d. melk dan bijvoorbeeld het moderne MRY ras. De Wageningen Universiteit onderzoekt momenteel de vetzuursamenstelling van deze oude koeienrassen: deze blijken meer onverzadigde vetzuren en minder verzadigd vet te bevatten dan melk van veel andere koeienrassen. Logischerwijs door hun voedingspatroon met veel ruwvoer/gras. Hierdoor hebben ze ook direct minder effect op het broeikaseffect + een gunstiger effect op onze gezondheid. Bovendien bevat melk van oude koeienrassen een onschadelijke variant van beta-caseïne: De A2 vorm (zie verder de tabel) Deze vorm komt ook voor in schapen- en geitenzuivel en lijkt veel minder schadelijke effecten te hebben dan de A1 vorm. 
  • Wei, een product uit melk dat overblijft bij het kaas maken is een zeer volwaardig eiwit. Het heeft, net als moeder-melk een zeer hoge Biologische Waarde (wat aangeeft dat het zeer veel essentiële aminozuren bevat) Zie verder bij Weetje over Eiwitten en Aminozuren. Wel lijkt wei grootste verhoging van IGF-1 te geven dus matigheid is zeker geboden. (zie verder tabel) 
  • Rauwe zuivel heeft andere eigenschappen ten aanzien van onze gezondheid dan verhitte zuivel zoals we dat in de winkel kopen. Zo bevat het ca. 15% meer B6, 36% meer vitamine C en 31% meer Foliumzuur. Ook bevat het veel meer Glutathion (onze belangrijkste antioxidant) dan verhitte melk. Verder bevat rauwe melk zogenaamde immunoglobulines als lactoferrine en lactoglobulines die ons immuunsysteem goede diensten bewijzen(13) Als je rauwe zuivel van biologisch dynamisch gehouden koeien of van oude koeienrassen (blaarkop, Yersey, Guernsey) kunt kopen lijkt dat de gezondste vorm van koemelk die we op dit moment kennen. 
  • In rauwe melk blijven zowel de enzymen als de eiwitten/aminozuren intact waardoor ons lichaam ze beter kan benutten, bijvoorbeeld voor de aanmaak van neurotransmitters.**
  • Bevat Omega 3 vetzuren als het dier grasgevoerd is en heeft los gelopen (laat je niet misleiden door de verpakking: weidemelk in de supermarkt geeft aan dat de koe 6 uur per dag gedurende 120 dagen buiten loopt. De rest van het jaar staat zet dus op stal en krijgt ze krachtvoer. Dus veel minder Omega 3 vetzuren).

De nadelen van koemelk/koezuivel (in willekeurige opsomming)

  • Melk heeft een lage Glycemische Lading maar geeft toch een behoorlijke verhoging t.g.v. insuline (en daardoor van IGF-1= Insulin Growth Factor bevat) zie hieronder.Zeker jonge kinderen en pubers zijn hier extra gevoelig voor.
  • Een overschot aan dit IGF-1 (wat de mens zelf produceert in de lever) is evenredig met de hoeveelheid Groeihormonen (GH). GH stimuleren lengtegroei, aanmaak spieren, vetopslag en celgroei/celdeling en apoptose. Bij een overschot hieraan (na de puberteit heeft het zijn hoogste waarde bereikt en daalt het weer) kan teveel GH mogelijk als promotor van kankercellen werken (dit wordt momenteel onderzocht) let op: een promotor is niet hetzelfde als een veroorzaker!
  • IGF-1 uit koemelk is identiek aan moedermelk maar koemelk bevat 10 x zoveel als moedermelk. Koemelk heeft een hoog IGF-1 gehalte omdat een kalf snel, in korte tijd, moet groeien. Melkgebruikers hebben vaak hogere IGF-1- niveaus in hun bloed want:
    - IGF-1 overleeft voor een groot deel pasteurisatie/korte verhitting)*
    - Melk veroorzaakt ondanks de lage Glycemische Lading toch een flinke insulinepiek  (en insuline zorgt voor extra aanmaak van IGF-1. Ook de insuline die in melk zit overleeft de pasteurisatie) Het maakt niet uit of er volle of magere zuivel genuttigd wordt. De hoogste insuline waardes worden gevonden na het eten van Wei. Hoge insulinewaardes kunnen uiteindelijk voor insulineresistentie en metabool syndroom zorgen.
    - ongefermenteerde zuivel bevat lactose, galactose en glucose: suikers die ook de lichaamseigen insuline-afgifte in werking zetten en dus ook weer meer IGF-1 veroorzaken
    - calcium in melk genereert extra IGF-1 aanmaak
  • Moderne koeienrassen zijn gefokt op meer melkafgifte en daardoor bevat deze meer IGF-1 dan melk van oudere rassen, schapen-, paarden- en geitenmelk. Bij boeren die minder hoge melkopbrengsten van hun koeien eisen lijkt het aannemelijk dat dit ook lager is. Meer melkafgifte geeft een grotere kans op uierontstekingen en ook dit geeft weer verhoogde IGF-1 waardes.
  • Amerika gebruikt inmiddels het hormoon rBGH (Bovine Growth Hormone) Dit zorgt voor nog meer IGF-1. Zoals het nu lijkt wordt dit, om oneerlijke concurrentie te vermijden, ook toegelaten in Europa. Misschien ook om deze reden een goed idee om je stem te laten horen in het TTIP debat? TTIP
  • Ook onze overmaat aan snelle koolhydraten (tarwe, suikers, frisdranken etc) zorgen voor de aanmaak van insuline en dus IGF-1. Dit betekent nogmaals een overmaat aan insuline en IGF-1. Insuline is ontstekingsbevorderend, stimuleert de vetopslag. Vetcellen zijn weer ontregelaars van veel vitale en hormonale processen. Dus de combinatie van veel zuivel en veel snelle koolhydraten zorgt dagelijks voor een hoge IGF-1-spiegel. Diabeten, mensen met overgewicht, pubers en kinderen in de groei zouden hier zeker extra rekening mee moeten houden.
  • Ca. 1 op de 3 mensen is lactose-intolerant (missen het enzym lactase), ook hebben veel mensen een dysbiose of ‘leaky gut’ waardoor lactose niet goed kan worden afgebroken. In traditioneel gefermenteerde zuivel is de lactose afgebroken (dat houdt in dat dit niet geldt voor de snelle fermentatie methode van veel supermarkt producten)
  • Lactose wordt ook veel toegepast als bulkmiddel in allerlei producten. (het is echter een suikerbron voor jonge/ opgroeiende dieren/mensen) Het niet kunnen afbreken van lactose zorgt voor veel stoornissen in de darm
  • Het eiwit van koemelk bestaat voor ruim 80% uit caseïne. Dit moet worden afgebroken in onze darmen. Als dit niet goed gebeurt, ontstaan er niet goed afgebroken stoffen die de darmslijmvliezen irriteren. Niet goed afgebroken gluten, caseïne uit melk en soja zorgen dat er opiaatachtige stoffen in de hersenen belanden (zie exorfine overbelasting**)
  • Koemelk bevat nagenoeg altijd bèta caseïne type 1. Juist dit type caseïne geeft de meeste problemen en de endorfine-overbelasting en allergieën.(zie verder bij verschillen tussen de diverse types zuivel) Zuivel van Yersey, Guernsey en Blaarkop koeien (+ sommige andere oude rassen en geiten, schapen en kamelen) bevatten het onschadelijke type bèta caseïne type 2. Dit type 2 caseïne is veel gemakkelijker door de menselijke spijsvertering af te breken en geeft dan ook veel minder/meestal gaan klachten en geen ontstekingsreacties in de darm. momenteel wordt echter weer onderzocht of het wel aan het type 1 caseïne ligt. Mogelijk is het de pasteurisatie die verantwoordelijk is voor de klachten.
  • Antibiotica Niet alleen vlees kan sporen van antibiotica bevatten, ook de zuivel. Mede door de hoge melkafgifte per koe (zeker nu het melkquotum is afgeschaft en de bedrijven vaak nog groter worden) is de ziektedruk hoger. Ook ontstaat er sneller uierontsteking waardoor er antibiotica gegeven moet worden. In de Biologisch Dynamische Landbouw is het antibiotica gebruik het laagst. Dat zou een zeer reden kunnen zijn om voor Demeter zuivel te kiezen of voor zuivel van een boer waarvan je weet dat de koeien buiten lopen en/of weinig antibiotica gebruikt. Omdat we ook al veel antibiotica via ons water en via niet biologisch vlees binnen krijgen is vermindering van antibiotica via onze voeding dringend gewenst.
  • Zuivel van niet gras gevoerde/loslopende koeien bevat vooral omega 6 vetzuren omdat de dieren voornamelijk graan, mais en soja gevoerd krijgen. Een overmaat aan Omega 6 is voor een mens ontstekingsbevorderend.
  • Veel mensen gebruiken veel melk omdat ze menen dat dit goed is voor hun botten. Helaas is dit niet geheel correct. Groente/fruit, zeewieren en sesampasta zijn veel beter opneembare calcium bronnen. Zie voeding bij osteoporose
  • Kaas is (na lams- en rundvlees) de grootste milieubelasting op het gebied van voeding doordat herkauwers veel methaan produceren, en er veel melk en voer nodig is voor een kilo kaas. Een schaap is relatief de grootste vervuiler: weinig melk en veel methaan.
  • Heb je er ooit over nagedacht wat het hormonaal betekent dat een koe bijna altijd zwanger is en melk geeft? Stel je voor dat een vrouw altijd zwanger zou zijn en borstvoeding zou geven. Tijdens de zwangerschap zijn hormoonspiegels vele malen hoger dan anders. En die hormonen belanden ook in jouw melk. Een pil gebruikende vrouw, jonge meisjes of mensen die al veel hormoon verstorende stoffen in hun omgeving hebben krijgen een overmaat aan hormonen als ze ook nog veel melk gebruiken.

Calcium bronnen

(in mg/100 gr)

Agaragar 625
Amandelen 250
Basilicum, gedroogd 2.100
Basilicum, vers 250
Bieslook, vers 138
Bladselderij 250
Boerenkool 220
Brandnetel 480
Broccoli 105
Chilipeper, gedroogd 300
Chinese kool 125
Geitenkaas, hard 895
Kaneel 1.200

Kerrie 500
Kervel, gedroogd 1.300
Komijnzaad 930
Korianderblad, gedroogd 1.246
Korianderzaad 709
Kruidnagel 650
Lijnzaad 250
Magere kwark 125
Oregano 1.600
Paardenbloemblad 180
Pepermuntblad, vers 243
Peterselie, gedroogd (gemiddeld) 1.246
Postelein 125

Rozemarijn, gedroogd 1.300
Sesamzaad 780
Sojameel 200
Spinazie 120
Tahin 900
Tarwekiemen 250
Tuin- en sterkers 250
Ui, gedroogd 165
Vijg, gedroogd 190
Zeekraal 150
Zeeslavlokken 700
Zeewieren, gedroogd 850

ADH: 1.000 mg/dag voor vrouwen en mannen tot 50 jaar, 1.200 mg/dag als je ouder bent. Je ziet dat de ADH prima uit je voeding te halen is. Zeker als je, net als in de recepten in mijn boeken, veel met kruiden en specerijen werkt. De tabel laat overduidelijk zien hoe gemakkelijk je calcium uit je voeding kunt halen zonder zuivel en dierlijke eiwitten: groente, kruiden, noten en zaden zijn geweldige bronnen die niet alleen calcium, maar ook veel andere vitamines, mineralen en beschermende stoffen leveren. Bovendien zijn ze veel beter opneembaar dan calcium uit zuivel.

* Factoren die de hoeveelheid IGF-1 verminderen zijn: pasteurisatie, fermentatie en zeker de combinatie van pasteurisatie en fermentatie. Er zijn onderzoeken die aangeven dat er maar een minieme hoeveelheid IGF-1 in de zuivel overleeft. Er zijn ook onderzoeken die laten zien dat er hoe dan ook een behoorlijke hoeveelheid IGF-1 achterblijft. Kies daarom het liefst voor biologisch dynamische zuivel/zuivel van oude koeienrassen vanwege de langere en andere fermentatietijd.Deze rassen zijn ook niet gefokt op zo'n hoge melkproductie per dag. Andere factoren die het IGF-1 gehalte bepalen zijn de diersoort (van lang niet alle melkgevende dieren is het bekend), het tijdstip van melken en het lactatie stadium waarin het dier zich bevindt. Koeien worden gedurende het grootste deel van het jaar gemolken (dit in tegenstelling tot vroeger/bij nomadenvolken: een koe wordt voor de worp en tijdens de lactatie niet gemolken. Dit is niet alleen erg bepalende voor het IGF-1 gehalte maar ook voor de oestrogenen in melk)

**Kwetsbare/zieke/zwangere mensen moeten uiteraard oppassen met rauwe melk omdat het ziekmakende bacteriën zou kunnen bevatten (zoals E coli of Listeria) Bij gebruik van rauwe zuivel is de hygiëne bij de boer uiteraard nog belangrijker voor onze gezondheid. Hoewel rauwe zuivel veel positieve eigenschappen laat zien omdat het beter verteerbaar is en beschermend kan werken tegen allergieën is er uit angst voor pathogene bacteriën nog niet veel animo om het op grote schaal te verhandelen (13) Zie voor meer informatie www.rauwemelk.net

****Bovendien worden koeien veel meer maanden per jaar gemolken ten opzichte van vroeger. Omdat een koe een groter gedeelte van de tijd, dat hij gemolken wordt, zwanger is zorgt dit ook voor meer oestrogenen in melk. Tijdens de zwangerschap zijn, net als bij de mens, de hormoonspiegels veel hoger. Vreemd genoeg bevatten halfvolle melk en karnemelk de hoogste gehaltes aan oestrogeen. Dit is zeker bij hormoongevoelige ziektes dus niet aan te raden.

**Exorfine belasting

Een exorfine overbelasting kan ontstaan door onze hoge consumptie van

  1. tarwe, met veel meer gluten dan vroeger: onze moderne tarwe bevat niet alleen veel meer gluten maar ook een andere glutensoort die onze darm veel zwaarder belast: gliadine.
  2. melk, met caseïne, maar in een andere vorm dan vroeger: Oudere koeienrassen (zoals ook die van de gezonde Masai) bevatten de Alpha s2-caseïne, moderne Europese (Holstein Friesian) koeien leveren melk met caseïne A1. De A2 melk geeft geen exorfinen, de A1 melk juist wel. Zie verderop in schema ‘verschillen in onze meest voorkomende melk/zuivel soorten’. Of ligt het helemaal niet aan de A1 of A2 variant en is het gewoon de rauwe vorm die zorgt dat melk geen negatieve uitwerking heeft op onze gezondheid? De wetenschap heeft hier het laatste woord nog niet over gezegd.
  3. soja, door onze hoge soja-inname, ook vanwege het feit dat het aan dieren gevoerd wordt, krijgen we veel meer exorfinen binnen dan vroeger. Exorfinen zijn stofjes die in ons brein een opiaatachtige werking hebben.(exorfinen van gluten: exorphin, exorfinen van melk: ß-casomorphin, exorfinen van soja: soja morphines, exorfinen van spinazie: rubiscolin) Door de overmaat worden bij een aantal mensen deze exorfinen niet meer goed afgebroken in de darm. Ze worden normaliter keurig afgebroken door een enzym, net als alle andere voedingsstoffen die we eten. (het enzym voor de exorfinen heet het DDP-IV enzym) Als deze exorfinen niet goed worden afgebroken (of je beschikt gewoon niet over het enzym om ze af te breken) dan beschadigen ze onze darmslijmvliezen: deze kunnen hierdoor ‘lek’ raken en vervolgens niet goed afgebroken exorfinen doorlaten naar de bloedbaan. Zo belanden ze ook in ons brein waar deze stoffen ´aandokken´ op plekken waar normaliter endorfines zitten. Endorfines zijn stofjes waar we ons blij, vrolijk en energiek door voelen omdat ze voor meer dopamine en serotonine zorgen. Exorfinen verlagen uiteindelijk echter het niveau van onze neurotransmitters serotonine en dopamine. Bovendien verstoren ze ook de werking van insuline en het stresshormoon cortisol. Dopamine en serotonine doen meer dan alleen onze stemming regelen: ze zorgen ook voor weerstand tegen ontstekingen, ziekten, stress en allergieën. Als er echter op de (hiervoor bedoelde plek in ons brein) exorfinen zitten in plaats van endorfinen ervaren we heel tijdelijk dat prettige gevoel. Maar....dit is slechts een korte vreugde deze ‘drugsachtige werking’. Het heerlijke gevoel blijft echter maar kort zodat we veelal compenseren door meer voeding met een ´verslavende´ werking te eten: chocola, suikers, koffie of nog meer zin in brood, zuivel of soja. Zo creëren we toch steeds een (tijdelijk) genot. We moeten echter steeds vaker en steeds meer van deze genotsmiddelen eten om het ‘geluksgevoel’ te krijgen. Sommige exorfinen hebben een wel tien keer zo sterke werking als morfine. Daarom is ‘afkicken’ van melk, graan en soja voor de meeste mensen in eerste instantie geen pretje omdat ze de afkickverschijnselen ervaren die ook het afkicken van suiker, koffie, roken of drugs met zich mee brengen.

Tip a la Rineke

Er zijn gelukkig ook voedingsstoffen die bijdragen aan herstel van dit DPP-IV enzym (mits er minder tarwe, soja en koemelk gegeten wordt); dit zijn o.a. de Omega 3 vetzuren, olijfolie, glutamine, vitamine A, probiotica (vooral de stam Lactobacillus Rhamnosus zou deze ondersteuning bieden) en ook de stof glucosamine

Klachten die te maken kunnen hebben met een te hoge belasting aan exorfinen zijn:

  • Autisme, ADHD, ADD, overgevoeligheid voor allerlei prikkels, eetstoornissen, verslavingen, angsten, schizofrenie, dwangmatig (eet) gedrag, post-partum psychose, verhoogde stressgevoeligheid etc.
  • Overgevoeligheid voor geuren en aanraking van de huid
  • Zeer snel last van maagzuur
  • Vruchtbaarheidsproblemen
  • Te trage schildklierfunctie
  • (pseudo)allergieën door teveel histamine-aanmaak
Schaap

Gelukkig zijn er inmiddels goede laboratoriumtesten beschikbaar om de exorfinebelasting aan te tonen. Dit kan via een orthomoleculair arts/therapeut. Via zo’n test kan worden uitgezocht of u overgevoelig bent voor gluten, de caseïne uit melk of de exorfinen uit soja of wellicht voor al deze stoffen. Uiteraard kunt u ook eens een maand alle gluten, melk, soja, spinazie en schimmelproducten uit uw voeding schrappen en daarna beoordelen wat er veranderd is. (alle recepten met het bruine icoontje in ‘Weten van (h)eerlijk eten’ deel 2 zijn gluten-, soja- en koemelkvrij)

Wat in elk geval goed is om te weten:

Verschillen in onze meest voorkomende melk/zuivelsoorten

VOEDINGSSTOF/ EIGENSCHAP KOE GEIT SCHAAP
 
Bij langzame allergie Reageert 50% op geitenmelk Meestal geen reactie door heel ander eiwit- profiel 
 
B-lactoglobulinen (de stof die de meeste allergieën voor koemelk) 3.2-3.3 g/liter 1,5-5.0 g/liter 6.5-8,5 (maar toch minder allergieën door heel ander eiwitprofiel)
 
Bij snelle allergie Reageert 80% ook op geitenmelk Meestal geen reactie door heel ander eiwit profiel 
 
Calcium 112-123 mg/100 gr 85-198 mg/100 gr + beter opgenomen dan uit koe 159-242 mg/100 gram + beter opgenomen dan uit koe
 
A1- Caseïne (zie voor uitleg bij exorfine-belasting) 8-10,7 g/liter 7 tot 8 x minder bèta caseïne type 1, meer bèta caseïne type 2 Geen gegevens /of zit er niet in
 
A2 caseïne* (in moderne Holstein Friesian koeienrassen) 2,8-3,4 g/liter 2,3-11,6 15,4 -22,1 g/liter
 
Cholesterol 13.1-31.4 g/100 gr 8,4-29.0 g/100 gr 8.1-20 gr/100 gr
 
CLA in % van totaal vetzuren** Meestal < 1(maar weinig onderzoek) Gem. tussen 0,5 en 1% Gemiddeld tussen 1 en 2%
 
EGF (dat de werking van IGG-1 laat toenemen < 2- 155 - < O,8
 
Fosfor (als de calcium/magnesium fosfor verhouding slechter is worden mineralen slechter opgenomen)  50-119 mg/100 gr 79-153 mg/100 mg 124-175 mg/100 mg
 
Eiwitgehalte Gem. 32-35 g/kg Tussen 25.7-40 g/kg Gem. 50-60 g/kg
 
Glutaminezuur* 770 mg/100 gr 626 mg/100 gr 1157 gr/100 gr
 
IGF-1 Varieert van < 2 tot 101 gram/liter Varieert van 4,7 tot 14.5 gram/liter onbekend
 
IJzer Laagst gehalte ijzer in koemelk Meer dan in koe + beter opgenomen. (Belangrijk voor hersen- ontwikkeling en mensen met anemie) Hoogst gehalte ijzer in schaap. Kan dus een reden zijn om juist wel/niet voor schaap te kiezen
 
Invloed op cholesterol Ja Veel minder (door vitamine B3) en MCT vetzuren 
 
Kans op allergie Grootst van alle 3 melksoorten De eiwitten in geitenmelk zijn redelijk identiek aan die van koemelk: allergische reacties zijn dus ook mogelijk. (Er is ca. 5 x zoveel geitenmelk nodig om een allergische reactie uit te lokken t.o.v. koemelk) Weinig (ander eiwitprofiel)
 
Lactoferrine (belangrijke anti microbiële stof) vooral in rauwe melk 0,02 -0,5 0.02 — 0,2 0.8
 
Lactose 46-50 g/kg 40.8-50.1 g/kg 37-60 g/kg
 
Magnesium 7-12 mg/100 gr 10-36 mg/100 gr 16-25 g/100 gr
 
Methionine 60 mg/100 gr 80 mg/100 gr 165.9 mg/100 gr
 
MCT vetzuren (middel lange keten vetzuren) 17% 35% 
 
Omega 3 0,4- 1,62% (van totaal % vetzuren) 0,2-2.6% (van totaal % vetzuren) ** 0,44-3,15% (van totaal % vetzuren)
 
Prebiotica / oligosachariden weinig 8a 10 x zoveel als in koemelk. Geen cijfers van
 
Taurine Het hoogst in geitenmelk 
 
Tryptofaan* 50 mg/100 gr 44 mg/100 gr ?
 
Tyrosine* 150 mg/100 gr 179mg/100 gr 267.9 mg/100 gr
 
Verhouding Omega 6/Omega 3** 0,6-2,22 0,8-12,3 0,53-11.34
 
verteerbaarheid Zwaarder, door grotere eiwit- en  vetstructuren Veel gemakkelijker door kleinere eiwit- en vetstructuren Veel gemakkelijker door kleinere eiwit- en vetstructuren
 
vetgehalte totaal Gem. 35-40 g/kg Gem. 30-50 g/kg Gem 60-82 g/kg
 
Vitamine D3 (bepaalt of calcium wordt ingebouwd in onze botten 0,3 mcg/100 ml 0,25 mcg/100 ml 0,18-1,18 mcg/100 ml
 
Vetzuren Voornamelijk lange keten vetzuren (gem. slechts 17% is MCT) Grotendeels middel lange keten vetzuren (30-35 % is MCT) ?

* Oude koeienrassen als  Guernsey en Yersey bevatten A2 caseïne in plaats van  A1 zoals  de moderne koeienrassen. Ook Afrikaanse koeien, kamelen, schapen en geitenzuivel bevat het onschadelijke type A2.  De A1 variant wordt in verband gebracht met allerlei welvaartsziekten zoals hart en vaatziekten, overgewicht, diabetes etc. Guernsey. De A2 variant zou juist veel bescherming bieden tegen allergieën, luchtwegklachten etc. Veel van deze onderzoeken zijn gedaan met gepasteuriseerde melk. het zou dus kunnen zijn dat het voor rauwe melk niet/veel minder uitmaakt of het de A1 of A2 variant is.

* Let op; dit zijn getallen van rauwe melk. Er zijn geen gegevens na sterilisatie/pasteurisatie etc. Zie voor uitleg van deze en andere neurotransmitters; Weten van (h)eerlijk eten deel 2

** Citaat www.biokennis.nl/geitenmelk: "Wel blijkt dat via de rantsoensamenstelling de gehaltes van CLA en Omega-3 in geitenmelk te sturen zijn. Dit betekent dat de gehaltes te verhogen zijn met (vers) gras, het toevoegen van olie en waarschijnlijk ook met grasbrok. Aangezien biologische bedrijven beweiden en relatief veel grasproducten voeren kan de sector zich hier sterker op profileren. Het verhogen van het gehalte onverzadigde vetzuren is niet alleen van belang voor de gezondheid van de mens, maar kan ook van groot belang zijn om smeuïge kaas te produceren, die ook bij langere rijpingstijden, voldoende snijdbaar is".

De moraal van dit verhaal:

Er zijn veel controverses rondom melk en zuivel. Onderzoeken spreken elkaar ook zeer regelmatig tegen. De meest voor de hand liggende oplossing is: Eet zuivel met mate, liefst zuur, biologisch en waar mogelijk rauw. Varieer met zuivel van verschillende dieren. En als je het vermoeden hebt dat je klachten krijgt door het eten van zuivel, eet het dan niet! Zuivel is geen onmisbare voedingsstof!

Meer weten over melk en je (hormonale)gezondheid? Kom dan naar de lezing Alles draait om je hormonen of schuif aan bij een aanschuiflunch 'a la Rineke'.

Niet wat we eten maar wat we verteren komt ons ten goede.

Oude geneesheren

Referenties

- Gannon MC, Nuttall FQ, Krezowski PA, Billington CJ, Parker S. The serum insulin and plasma glucose responses to milk and fruit products in type 2 (non-insulin-dependent) diabetic patients. Diabetologia. 1986 Nov;29(11):784-91

- Lancet ii:1061-1066, 1974. Kanker

- http://www.levendehave.nl/files/Gezondheidsvoordelen%20van%20schapenmelk.pdf

- http://www.favv.be/wetenschappelijkcomite/adviezen/_documents/ADVIES11-2013_NL_DossierSciCom2012-12.pdf (info op pagina 30)

- http://www.biokennis.nl/Dossiers/geitenmelk_de_voordelen/Pages/default.aspx

- http://www.natuurdietisten.nl/detail.php?cod=525&id=624&page=9

- PlaceboNocebo mei/juni2013:exorfinen in voeding

- Arts, Therapeut en Apotheker: 2-2013/exorfinen: opiaten uit de voeding.

- exendo.be/wp-content/uploads//Het-endorfinesysteem-en-ADHD.pdf

- Integratieve Oncologie/Nature by the Sea/Pedro Carrero Bastos

Farlow DW, Xu X, Veenstra TD. J Chromatogr B. 2005 Mar;59(3):393-8,

(13) Milk Consumption, Raw and General, in the Discussion on Health or Hazard, Ton Baars, Research Institute of Organic Agriculture (FiBL), Ackerstrasse 113, 5070 Frick, Switzerland;Research Institute at Juchowo Farm, Juchowo 54 A, 78 - 446 Silnowo, Poland / hoe (on)gezond is melk eigenlijk? - Natura Foundation/www.naturafoundation.nl/index.php?objectID=3056

(14)https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24166511

Veel meer informatie over exorfinen kun je vinden op: www.natuurdietisten.nl onder verslavende en demotiverende voeding en via www.de-poort.be.